Commodore 64'te Çok Boyutlu Donanım
Commodore 64'ün pratikteki çok yönlülüğü çok deneyimli profesyonelleri bile şaşırtıyor. Münih'teki Bavyera Özürlüler Devlet Okulu'nda Commodore 64 özel bazı görevleri de yerine getiriyor. Ruhsal ve bedensel özürlülere yazı ve iletişim olanakları sağlıyor.
Özel olarak geliştirilmiş bazı gereçler, hareket kısıtlılığı olan çocukların C 64'le oynamalarına olanak sağlıyor.
Bir kalemi tutmayı ya da kalemle düzgün bir çizgi çizmeyi beceremeyen, konuşmayan ya da anlaşılır sesler çıkarmayı bile başaramayan çocuklar, artık Commodore 64 yardımıyla “kızma birader” türünden toplu oyunlara katılabiliyorlar. Bu özürlülerle ilgilenen terapist Christi Brandl: “Bu, birçok çocuk için beş ya da altı yaşından sonra neler yapabildiklerini gösterebilmelerini sağlayacak tek olanak” diyor. 1985'ten bu yana Bavyera Eyaleti'ndeki sekiz bedensel özürlüler okulu, “Okul Pedagojisi ve Eğitim Bilimi Enstitüsü” (ISB) tarafından yönlendirilen ve “ELEKOK - Erarbeitung und Erprobung elektronischer Lern- und Kommunikationssysteme für Behinderte” (Elektronik Öğretim ve İletişim Sistemlerinin Benimsenmesi ve Denenmesi) olarak adlandırılan bir proje. Bu proje dahilinde, bilgisayarlar, özürlü çocuklara çevreleriyle iletişim kurma olanağı sağlıyor. Bu deneme okullarında ucuz Commodore 64'lerin kullanılıyor olması, yalnızca mali nedenlere
ÇOK BÜYÜK JOYSTICK'LERİ AYAKLA KULLANMAK
Çok kapsamlı bir donanım arzına rağmen, başlangıçta bazı sorunların ortaya çıkması kaçınılmazdı. Piyasada satılan Commodore'lar, bilgisayar oyunlarının oynanabilmesi için normal klavye, joystick ya da mouse (fare) ile donatılmış durumda. Bu gereçler ise özürlü öğrenciler tarafından pek kolay kullanılamıyor. Çünkü bunlar çok seri ve hızlı hareketler istiyorlar. Kibernetik Araştırma Merkezi tarafından geliştirilmiş olan bir büyük klavye az bir değişiklikle Com-
Çev: Ziya BAYMAN modore 64'e bağlanabiliyor ve düşük düzeyde koordine hareketlere sahip çocukların da bilgisayarı kullanmasına olanak veriyor. Özelliğe uygun olarak değişen giriş gereçleri önemli bir ihtiyaç. Her özürlü çocuk, kendine özgü hareket olanaklarına sahip. Bu nedenle çok farklı elemanların geliştirilmesi gerekiyor: Tahteravalli şalterler, basınçlı düğmeler, havalı düğmeler, yaklaşma uyarıcıları vb. Satış bayileri bu tür adaptasyonlar konusunda çok kısıtlı bir arz sergiliyorlar. Bu arzedilen mallar ise ya özel talepleri tam karşılamıyorlar ya da çok pahalılar. 64 için daha ne yapılabileceğini düşünüp duran donanım meraklıları açısından biraz kenarda kalan bir görev alanı bu. İstenen, uygun yazılımı ile birlikte, ruhsal ve bedensel özürlülere algılama yeteneklerini geliştirecek ve oyun oynayabilmelerini sağlayacak donanım. Brandl “Onların kendi başlarına oynayabilmeyi ve kendilerini meşgul etmeyi öğrenmeleri çok önemli” diyor. Bu bağlamda en önemli gereçlerden biri, modifiye edilmiş joystick: Bunlar, normalden daha büyük ve daha sağlam olmalı ve yere konularak ayakla kullanılabilmeli. Bu kollu gereçleri kullanamayan öğrenciler için, herbiri joystickin bir işlevini yerine getiren beş düğmeli bir klavye kullanılıyor. Ateşleme düğmesi gerecin yan tarafında herhangi bir yere konabiliyor. Ateşleme düğmesi gerecin yan tarafında herhangi bir yere konabiliyor. Bazı özürlü çocuklar, arkaya ve öne doğru olan hareketleri yapamıyorlar. Bunlar için düğmeler yatay olarak yerleştiriliyor. Sevindirici bir yan özellik ise, düğme sayısının çocuğun yapabildiklerine oranla artırılabilmesi. Başlangıçta kullanılabilecek programlara “Colorito” ya da “Bilderland” (Resimler Ülkesi) verilebilir. Çocuktan istenen yalnızca düğmelere basması ve ekrana bakması. İlk öğreneceği, kendi yaptığı bir hareket sonucunda bir şeylerin değişmekte olduğu. Bu oyunlarda belirli bir zaman sınırlaması yok. Daha ilerideki oyunlarda belirli görevlerin yerine getirilmesi gerekiyor. Örneğin, düğmeye belirli bir anda basmak ya da belirli süre basmak gibi. Basit spor simülasyonlarında konsantrasyon gerekiyor. Yönlerin belirlenebilmesi, engellerin aşılması zorunlu. Renk ve şekil tanıma alanında da benzer oyunlar var. Öğrenci, basit alıştırmalarla, bir rengi ya da bir şekli tanıyıp tanıyamadığını göstermek durumunda. Brandl'a göre, bir yıllık bir sürenin sonunda elde edilen sonuçlara göre, bilgisayarın devreye girmiş olması, özürlü çocukların yaşam gerçeğine girişlerinde, deneyim hacimlerindeki artışta, sosyal ilişkilerinde ve bir oyun oynama ve öğrenme yeteneklerinde olağanüstü olanaklar sağlıyor. Böylece bir zar programı aracılığıyla, “kızma birader” türünden bir oyunla bir toplu oyuna katılmayı becerebiliyorlar. Topluma adapte olmadan Commodore 64 sayesinde
BAL
Çiçek topu adlı oyunda alt köşedeki suratın üst ortadaki kaleye sokulması gerekiyor.
Çiçekler ise engelleri oluşturuyor.
“oyun oynayarak” önemli bir adım atabiliyorlar. Brandl'ın dileği, deneyimlerin değiş tokuş edilebileceği, gerekli donanım ve yazılımın geliştirilebileceği bir merkezi yapımın oluşturulması. C 64 uzmanları, böyle bir alanda kendilerini bir kez daha kanıtlayabilirler.
Commodore