BASIN ARACI BİLGİSAYAR

Çeviren: Güven Savaş Kızıltan

Grafik bilgisayar ve lazerli yazıcılarla bağlantılı olarak gündeme gelen en ilginç uygulama, bilgisayar destekli yayıncılık ya da masa-üstü yayıncılığı... Bilgisayar bir basın aracı olunca, basın nasıl olacak? Artık herkes kendi gazetesini çıkarabilecek mi? Basın tekelleri kırılacak mı? Yoksa kitle iletişimi daha da mı merkezileşecek?

Bigisayar ne denli büyük bir hızla kendine yeni kullanım alanları açıyorsa bilgisayar terminolojisindeki kavram kargaşası da bir okadar artma eğilimi gösteriyor. Aşağıdaki yazı bilgisayarın gazete çıkarmakla ilgisine açıklık getirmeyi amaçlıyor. Bilgisayar dalında terimler pek hızoluşuyor, öyle ki öğrenme açısından bunlara yetişebilmek çok kez mümkün olamıyor. Yeni kelimeler selinin üstesinden gelebilmek içinse, İngilizcenin temel bilgilerine sahip olmak neredeyse bir zorunluluk. Çünkü ta başından beri bu konuda değişmeyen bir şey varsa o da Amerika Birleşik Devletleri'nin bilgisayar terimlerine damgasını vurmuş olması. Öte yandan da, bir kişiye, eğer bu kişinin imgelem gücü yeterince zengin değilse, ortalamanın üstünde İngilizce bilgisinin bile bu konuda yardımcı olmaması hiç de istisnai bir durum sayılmaz. Çok farklı kavramların benzer şeylere işaret ettikleri ya da aynı bir şeyin temelde aynı anlama gelen bir dizi yeni yaratılan kelimenin istilâsına uğradığı görülmektedir. Üstelik bütün bunlar çoğu kez daha haklarında gerekli bilgiye ulaşmaya vakit kalmadan tedavülden kaldırılmış olmaktadırlar. Bu eğilimden çeşitli yapım firmalarının büsbütün sorumsuz oldukları söylenemez. Bilgisayarın bir yayın organı olarak yaygınlaşmaya başladığı bugün kavram kargaşası bu alana da bulaşmış bülünüyor. doğallıkla: Elektronik-Yayınlama, Desktop- Yayınlama ve Bilgisayar-Destekli- Yayınlama (CAP — Computer Aided Publishing). Neyin ne olduğunun belirtilmesinde yarar olsa gerek.

Elektronik gazete

Elektronik-Yayınlama denilen yayın türünde bilgisayarın yayıncılıktaki pek çok işlevi bünyesinde birleştirdiği görülmektedir. Bilgisayar burada hem redaksiyon hem de gazete i: levini üstlenmiştir. Uzak mesafeli veri aktarımı yoluyla (Datex-P, Btx) bilgiler toplanmakta ve hazır bulundurulan bu bilgiler aynı yolla alıcıya ulaştırılmaktadır. Btx-sisteminde çoğunlukla ünlü dergilerin şubeleri arasındaki elektronik işlemler sözkonusu iken, Datex-ağı'ndan başka bir grup yararlanmaktadır. Bunlar kendillerine “Bilgi simsarı- Informations broker ” adını takmışlardır. Bu adlandırma onların en eski uğraşlarına da ışık tutuyor. Borsa simsarları, hızlılığın sağladığı avantajlardan dolayı, dünya pazarının öteki merkezlerinden mümkün olabildiğince gecikmesiz olarak bilgi edinme zorunluluğunu duyuyorlardı. Veri bankasına ilişkin araştırmalarda uzmanlaşan bilgi simsarları önceleri “teslimatçı” rolünü oynuyorlardı. Ama çabuk bilgiye talep sadece borsalar dünyasıyla sınırlı değildi. Datex-P aracılığıyla borsalara bilgi verilmesine geçilmiş olmakla, başka türden bilgilerin de en iyi şekilde sağlanabildiği bir ortam da böylece yaratılmış oluyordu. Kendilerine bilgi simsarları tarafından veri bankalarının araştırmaları sunulan kişiler arasında borsacı olmayan ilk kesimi her türlü daldan bilim adamlarıyla hekimler oluşturuyordu. Bu sonuncular kendi alanlarıyla ilgili bilgilerden kopuk kalmak istemeyen uzmanlardı. Siparişe yöneorsa simsarları var da, artık bilgi simsarları neden olmasın?!

lik veri araştırmalarını, özel konulara ilişkin ve düzenli olarak yayın yapan -tam elektronik- bilgi ünitelerinin hizmetleri izledi.

Her şey kâğıt üzerinde olup bitiyor.

Elektronik yayıncılar bilgi içeriklerini basılı olarak da dağıtmaktadırlar. Ama çoğunlukla bu uygulama birbirine eklenmiş ve bilgisayar terimlerinin nüshalarını içeren bir kaç DIN-A 4 kâğıdından öteye geçmemektedir. Tabii bunun tam tersi de yapılmaktadır: Gerçekten büyük bir el emeğiyle meydana getirilen ve dolayısıyla pek pahalıya mal olan soylu görünümlü pırıl pırıl broşürler de hazırlanmaktadır. Konumuzla doğrudan ilgili olmadığından bunun üstünde fazlaca durmakta yarar görmüyoruz. Desktop-yayınında ise (bilgisayarda tecrübesi olanlar bunun yazı masasıyla ilgili olduğunu sezinlemiş olmalı) üretim ön plana geçmiştir. Cazip bir “Layout” (grafik donanımı) sağlanması ve farklı yazı türleriyle de- Bişkenliğin gerçekleştirilmesi için burada bilgisayara ve bilgisayarın grafik yeteneklerine gerek duyulmaktadır.

Desktop-yayını geniş bir alanı kapsamaktadır. C 64'te üretilen aylık bir gazeteyi gururla yayınlayan bilgisayar gençliği de aslında bu gruba girer. Bu grubun en üst kesimini tek kişinin yönettiği yayınevleri oluşturmaktadır. Bunlar ulaşabildikleri kaliteden memnun kalmayan ama geleneksel araçlarla rantabl yayınlar da yapamayan firmalardır. Bir Desktop-yayıncısı için üstün nitelikli bir donatıma sahip olmak 20.000 Mark'tan başlamaktadır. Bu arada bir lazer yazıcı edinmek de kaçınılmaz olmaktadır. Çoğaltıcıya (küçük firmalarda) ya da ofset makinesine baskı örneklerini sunan aygıt lazer yazıcıdı cı harfleri istenilen çentiksiz olarak düzenleyebilmekte, satır grafiklerini (çerçeveler) hazırlayabilmektedir. Çeşitli protokoller arasında “Postscript” bir tür standarta dönüşmüştür. Desktop-yayın sisteminin bu arada kavuşmuş olduğu imkânlar sayeginde, bu alanda bütünüyle profesyonel bir çalışma yürütülebilmektedir. Daha küçük basımlara ilişkin üretim avantajlarından dolayı da bu sistem esas olarak uzmanlık isteyen bilgilerde kullanılmaktadır. Ama bunlar şimdiden üçüncü alana, yani Bilgisayar Destekli Yayın (CAP) sistemine doğru bir gelişim göstermektedirler. Desktop-yayın ile “CAP” arasındaki sınırlar büyük ölçüde silinmiştir. Kimilerine göre, tumturaklı bir kavram olan Bilgisayar Destekli Yayın Desktop'un bir çeşit büyük biraderi olarak görülebilir. Gerçekte “CAP” ve Desktop - yayın-üretim sözkonusu olduğu sürece- aynı şeylerdir. Bu sistemlerin yolları ancak “Layout”'dan (grafik donatımı) sonra ayrılmaktadır.

CAP-yayıncıları çoğu basımevinin disketlerdeki basıma hazır örnekler için sunmuş olduğu önemli fiyat indirimlerinden yararlanmaktadırlar. Bu arada “EDV” de yalnızca yazı masasıyla sınırlı kalmamaktadır. Birçok eleman çalıştıran orta büyüklükteki yayınevleri de bu avantajlardan tıpkı küçük yayınevleri gibi yararlanabilmektedirler. CAP için yazılım ve donanım seçiminde basımevinin görüşüne başvurulması tavsiye edilebilecek bir yoldur. Farklı disket formatlarının yarattığı problem ise henüz büsbütün ortadan kalkmış değildir. Bu problemin çözümü ancak değişik satırlar birlikte geçirildiklerinde gündeme gelebilecektir.