Bu sayfadaki yazılar
Sayfanın metni
Sayfa 34
AYHAN KALAYLIOĞLU
Kesinlikle çoğu kimseler için takıntı konusudur; bilgisayarın kendi terimlerini dikkatlice takip edin ve olayları canlandırmaya çalışın. Gözle görünen tüm bu olaylar iyi bir zamanlamayla uygulanan bir dizi işlemlerden ibaret. Bilgisayarlar artık hayatımıza girdi. Büyük bir çoğunluk bilgisayarların ne yapıp ne yapamayacağını biliyor ve nerede ne aletlerden yararlanabileceğine karar verebiliyor. Bazı fanatik filmlerin de etkisiyle korkunç bir çehreye büründürülen bu aleti artık herkes tanıyor ve yalnızca çok yardımcı olarak görüyor. Şu yazıyı okuyan herkes en azından bilgisayarı çeşitli amaçlarla kullanıyor. Kimi hesabını bu aletle etmiş. Kimi yazışmalarını, raporlarını bu aletle hazırlıyor. Kimimiz programlama amacıyla başına oturuyor. Kimileri de alet başında. Günümüzde hemen her amaçla bu araçlara çoğu kişi yakından hitap edebilmek için özel programlama dilleri öğreniyor ve uyguluyor. Hemen her amaca uygun diller de var. Mesela kolay kullanımlı diller olarak anılan BASIC başı çekiyorlar. Bu iki dille kısa zamanda kendi amacınıza uygun program geliştirip kullanmanız mümkün. Bazı başka diller ise daha detaylı, sistemli ve uzun süren çalışmalar gerektiriyor. Fakat gene de ASSEMBLER bile size aşılamaz dağlar gibi gelmesin. Fakat programlama konusunda ne kadar tecrübeniz olsa da bilgisayarın çalışması tam olarak ele alındığında birçok karanlık nokta kalıyor: "Acaba şu kutunun içinde neler var?" veya "Kara kara böceğe benzeyen bazı şeyler var, acaba bunlar ne yapıyor?" Bir başkası "O kadar şey yazıyorum hepsini aklında tutuyor ve doğru olarak yapıyor. Bunları nerede saklıyor?" gibi sorular çoğu kimsenin aklına takılıyor. Dedik ki bu kadar soru var; bunları cevaplayacağız. Fakat insanın teorik ve yetersiz bir uğraşla
anlatılanları canlı olarak görmesini bekleyemeyiz. En basitinden birçok aletin garanti kapsamı dışında kalmasına yol açacaktır böyle bir girişim. Bu yüzden biz sizin için bir C64'ün içinin fotoğrafını çektik ve tüm bölgeleri tek tek işaretledik. Burada tanımı aynı zamanda bu şekilden izlemeye çalışın.
Hu yazıda her bir ünitenin adları m tek tek belirip sirayla hepsinin fonksiyonlarını açıklayacağız. Bilçisayarımızın içi kara te Benieyen, tümleşik devre diye Bun. hepsinin de tek tek özel imleri Vardır. Bunlar RAM ROM, VİC,
© Karakter Seti © Yüksek PORTU Esası © EXPANSION © ANA İŞLEM Ünitesi Yuvası 2 © OS Gros Beton onan O PORT © Akım OzasIC OPLA çipi © KERNAL © VİDEO çıkışı
© Gerilim
© Kuvars Kristal Darbe
çipi çipi © Renk RAM
adres bitleri b © büleri için
(8) Güç Köye RAM çipleri 1. 6
© Timer (RESET sinyalini üretiyor)
CPU, CIA, SID gibi veya benzerleri. Burada bütün kavram ve isimleri tek tek verip açıklayacağız. Açıklama sırasında geçen bazı terimlerin yanında parantez içinde bir ünlem bulunabilir. Bu, o terimin başka bir yerde daha detaylı olarak gösterildiğini belirtir. Açıklamalar bittiğinde parantez içindeki bir hafıza kapasitesinin 64 kilobyte olduğunu
unu hepimiz biliyoruz. Fakat bu rakam olarak ne anlama gelir? Bir sokak hayal edin ve bu sokağın üzerinde evler bulunsun, bundan başka her evin üzerinde sırasını belirten bir numara bulunsun. Mesela 3011 numara evin hemen yanında 20112, onun yanında da 20113 numara evin bulunması gibi her evimizin bir adresi (adresi) ve içeriği (byte) olur. Sonuç olarak herhangi bir evin içeriğiyle ilgilendiğimizde yardır içeriğine erişebilir. BUS'u: Bu kanal, yarın en önemli sinyallerinden olan adres (9) bilgisini taşır. Bilgisayarın işlemci adres bus'una yazar ve bu kanala bağlı diğer elemanlardan biri cevap verir. Bazı diğer elemanlar RAM (0), ROM (0) gibi bir olabilir. COMMODORE'un adres kapasitesini eklemek için adres bus 16 tane ayrı hattan oluşmuş bir yapı içerir. Bu 16 hat herbiri bağımsız olduğundan birinde bulunacağından 2^16 = 65536 tane adres seçebilme ihtimali var demektir. Bu sayı da zaten COMMODORE adres kapasitesidir.
BASİC (0k Bu rom'a ay: rom'u da denir. Yo yaptığı iş o kal emirlerini (BASIC emirleri) anlayacağı bir şekle çevir mek ve bunların yürütülmesini sağ. ana işlem yalar makina dilinden sa: için PRİNT veya RÜN gibi emirlerle doğrudan hiçbir şeye başla Yüksek dillerdeki program. Tarımızı makinanın daha ilkel iline Şevirin sağlayan BA- SiC İNTERPRETER başkanı değildir.
Klavyeyle gezinmek için ← ve → tuşları.
Sayfa 35
BİT: Bir bit bilgisayarın içinde rastlayabileceğimiz en küçük bilgi birimidir. İki durumu olabilir, bunlar '0' ve '1' durumlarıdır. Elektriksel olarak ise şase seviyesi ve +5V seviyesi olarak gerçekleşirler. Fakat bu kadarcık bilgi genelde kendi başına pek bir işe yaramaz. O yüzdendir ki çağdaş bilgisayarlar en az 8 bit üzerinden çalışacak biçimde yapılırlar. Bu demektir ki aletler artık bitle değil Byte'la çalışırlar (8 bit'lik bir bilgi grubu bir Byte olarak anılır). Bir Byte'ın içeriği ise 256 değişik durum alabilir. Hafıza olarak bir tek byte pek bir şey ifade etmez. Birkaç bin byte bir araya geldiğinde hatırı sayılır bir hafıza bölgesi meydana getirebilirler. Hafıza ölçüsü olarak kullanılan başka bir birim de KByte'tır (Kilo-Byte). Bir KByte 1024 Byte'tan oluşmuştur. Bu tanımlara göre COMMODORE 64'ümüzün hafıza kapasitesi 64 KByte, yani 65536 Byte, yani 524288 Bit'tir.
CIA (1,2) (— Complex Interface Adapter — Giriş/Çıkış arabirimi) Eğer bilgisayarımız dış dünyayla bilgi alışverişi yapmasaydı, beş para etmez bir döküntüden başka bir şey ifade etmeyecekti. CIA gibi veya benzeri ara birimler bu görevi üstlenen elemanlardır. Mesela aletimizin tuş takımı CIA denilen arabirim yardımıyla bilgisayarın ana devresine birleşmektedir. Bundan başka disk sürücümüz, kaset teybimiz, joystick'imiz ve User-Port'umuz hep bu üniteler vasıtasıyla bağlantı kurabilmişlerdir. Bütün bilgiler bilgisayara girip çıkmadan önce bu elemanlara uğrayıp değişik şekillere çevrilirler. Bu elemanlar ana işlem ünitesinin (!) adres bölgesinde belli bir yer kaplarlar ve ana işlem ünitesi bu bölgelere bir şey yazdığında bu bilgi elektriksel sinyaller olarak bilgisayar devresinin dışına çıkarlar; aynı şekilde dışarıdaki elektriksel sinyaller ana işlem ünitesi tarafından bu adreslerin okunması vasıtasıyla algılanır. Başta da söylediğimiz gibi bu elemanlar olmasaydı bilgisayarımız kör ve sağır kalacaktı.
ÇEVRESEL BİRİMLER: Bkz. peripherie.
DATA BUS'u (Bilgi kanalı): Data bus'u, ana işlem ünitesinin adres bus'u yardımıyla seçtiği Byte'ın okunmasını veya yazılmasını mümkün kılar. Bilginin akış yönünü belirleyen sinyal ise R/W hattı tarafından taşınır. Dikkat ettiğiniz gibi data bus'u bir Byte'lık bilgiyi paralel olarak (!) taşımak için 8 kanallı bir hat olmak zorundadır.
DATA MEDIUM (Bilgi saklama aracı): Bilindiği gibi bilgisayarı kapattığımızda hafızası tümüyle silinmektedir. Programlarımızın kalıcı olmasını sağlamak için bu bilgileri aktaracağımız bir araca ihtiyacımız olacaktır. En ilkel örneğiyle bu işi delikli kartlar yapmaktadır. Fakat günümüzde bu çok eski teknoloji terkedilmiştir. Biz genelde bu iş için manyetik ortamın en önemli sinyalleri yer almaktadır. Böylece aletinizin içini açmadan, içindeki birçok işlemin akışını değiştirmek mümkün olmaktadır. Bu port'un kullanımına en basit örnek olarak kartuşları verebiliriz.
HARDWARE: Bilgisayar sistemini oluşturan tüm parçacıklar. Tümleşik devreler, transistörler, rezistanslar, diyotlar, kapasitörler, switch'ler, teller, plaket v.s. Kısacası aletimizin maddi olarak algılanabilen tüm elemanları. Bu elemanların hepsi sabit olarak oluşturulmuş durumdadır ve değiştirilemez.
Hep duyarız: Hardware... eprom... interrupt... data bus... Bunların aslında Commodore 64'ün çalışmasını anlatan önemli kavramlar olduğunu biliyor muyuz acaba?
tik kayıt araçlarını (disket ve kaset gibi).
EPROM: (Erasable Programmable Read Only Memory): EPROM'lar da bir tür kalıcı kayıt araçlarıdır. Tümleşik devre olarak imal edilmişlerdir. Bu yüzden görev olarak ROM'larla eşdeğerdir. Fakat yapı olarak ROM'lara göre önemli bir üstünlükleri vardır; o da silinebilir olmalarıdır. EPROM'ların silinme işlemi kuvvetli ultraviyole ışını altında 10-30 dakika bekletmek suretiyle olur. Böylece normal çalışma ortamı altında hiçbir tehlike arz etmezler. EPROM'ların tekrar tekrar silinip programlanabilme özelliği onları bilhassa araştırma geliştirme işlemlerinin vazgeçilmez unsurları haline getiriyor. Şayet aletinizde işletim sistemini veya karakter setini değiştirmek istiyorsanız en rahat EPROM'larla bu işin üstesinden gelebilirsiniz.
EXPANSION-PORT (13): COMMODORE 64'ün en önemli özelliklerinden biri expansion-port'u bulunmasıdır. Bu port'ta bilgisayar siste-
INTERRUPT: Bilgisayarın düzenli olarak çalışması için gerekli olan bir işlem. COMMODORE 64 saniyede 60 kere bu işlemi yapmak zorundadır. Yapılan işlem şudur: O sırada yapılan işlem kesilir ve işlemin o anki durumu ile bilgiler bir yere saklanır; ve interrupt altprogramı yürütülür. Bu altprogram aletimizin işletim sistem ROM'unda bulunmaktadır. Interrupt sırasında bazı önemli fonksiyonlar yerine getirilir. Bunlar klavye ve joystick'lerin sinyallerinin değerlendirilmesi, sistem saatinin 1/60 saniye ilerletilmesi gibi işlemlerdir. Bu işlemler bittikten sonra kesilmiş olan program kaldığı yerden devam ettirilir. Interrupt işlemi periyodik olarak yürüyen bir işlem olduğu için daha değişik amaçlarla da kullanılabilir. Mesela, başka programlar çalışırken arka planda 3 kanaldan hareketli bir müzik parçasının çalınması gibi. Tabii bu ve bunun gibi işlemleri gerçekleştirmek sanıldığı kadar kolay bir iş değildir. Böyle programları yazabilmek normal programlamadan ayrılıp apayrı bir programlama tekniği olarak anılmaktadır (programlama tekniği).