Bu sayfadaki yazılar
Sayfanın metni
Sayfa 24
Klavyeyle gezinmek için ← ve → tuşları.
Sayfa 25
Ayhan KALAYLIOĞLU
Daha evvel hiç hayal ettiniz mi? Bilgisayarımızın altı bağımsız ses kanalı olsaydı ve bunları stereo olarak kullanabilseydik! STEREO SID devremizle bu hayalinizi gerçekleştirebilirsiniz.
Her şey eninde sonunda sınırına ulaşır diye düşünülürdü eskiden. Fakat son zamanlarda Commodore 64'ün SID kanalları ile ilgili yeni uygulamalar insanı hayretten hayrete düşürüyor. Gerçekten de sınıra çoktan ulaşıldığını düşünenler şimdi büyük bir şaşkınlık içindeler. Bu yazımızda size Batı Almanya'da yapılmış çok ilginç bir uygulamayı aktaracağız. Bu uygulama ile Commodore 64 ikinci bir SID çipine daha kavuşuyor. Böylece yalnızca altı bağımsız ses kanalına sahip olmuyoruz; iki SID'in çıkışları ayrı olarak verildiği için gerçek stereo ses efektleri elde edebiliyoruz. Artık yeni uygulama alanlarını düşünebiliriz. Diyelim ki aynı tonu hem sağ hem sol kanala aynı şiddette gönderdik, bu durumda sesi tam ortada algılayacağız. İki kanalın ses şiddet oranlarını farklılaştırırsak ses yavaş yavaş bir tarafa doğru kayacaktır. Şayet iki kanal arasında belli bir zaman farkı (faz kayması) yaratırsak odamızın sınırları kalktığı ve sesin açık alanda yayıldığı hissine kapılırız. Bu kadarla da bitmiyor; şayet zaman farkını arttırırsanız bu sefer de HALL ve ECHO efektleri elde etmeniz mümkündür. Veya ses çıkış katınızı MONO pozisyonuna getirip aynı anda tek kanaldan altı ayrı sesi kullanabilirsiniz. Müzikle yoğun şekilde uğraşanlar için daha birçok değişik imkân sunmakta bu uygulama. Görüldüğü gibi ikinci SID, imkânların iki katına çıkmasından çok daha fazlasını getiriyor. Gelelim ekstra SID'in nasıl programlanacağına: SID'in yerleştiği adres bölgesine göz atarsak ($D400-$D7FF) orada daha henüz boş olan yerlerin bulunduğunu görürüz. Aslında SID'in gereksinimi yalnızca 29 byte'lık bir bölgedir; fakat kendisine 1024 byte'lık bir yer ayrılmıştır. Daha da dikkatli incelersek SID'in hafızalarının her 32 byte'ta bir tekrarlandığını görürüz. STEREO SID'in dizaynı başka bir görünüme yol açıyor. Artık 32 byte sonra ilk SID'in hafızalarının tekrarıyla değil yeni SID'in hafızalarıyla karşılaşacağız. Yani SID II'nin başlangıç adresi SID I'e göre 32 byte ilerde olacaktır. Programlarımızda kullanacağımız adresler ise SID I için tanıdık olan $D400 (54272), SID II için ise $D420 (54304)'tür. Aynı numaralı hafızaların fonksiyonu her iki SID için aynıdır; yalnızca her birinin arasında 32 byte'lık bir fark vardır. Yazımızın hemen bitişiğinde bulunan ufak bir test programı STEREO SID'in tüm fonksiyonlarını yapıp yapmadığını kontrol etmenize yarayacaktır. Bu programda da göreceğimiz gibi Stereo SID'in programlaması getirdiği yeni olanaklara kıyasla oldukça basittir. Gelelim STEREO SID'in montajını nasıl gerçekleştireceğimize... Devrenin şemasında görüldüğü gibi iki SID (MOS 6581) çipi kullanılmıştır; bunlar SID I ve SID II (IC 2)'dir. Dikkati çeken başka bir nokta da bunların birçok bağlantıları ortak kurulmuştur. Fakat gene de farklı olan bağlantılar var. Özellikle dört tanesiyle başlayalım; bunlar CAP 4A, CAP 1B, CAP 2A ve CAP 2B'dir. IC2'nin bu bacaklarına ve C2 kondansatörleri bağlanmıştır. Bu bağlantıya gerek yoktur, çünkü bu kapasitörler bilgisayarların ana plaketinin üzerinde vardır; 1'den 4'e kadar olan kontak uçları bu bağlantıları bilgisayarın plaketine iletmektedir. IC2'nin PotX ve PotY girişlerini ayrıca iki analog dijital çevrimi için kullanabilirsiniz. Devremizin bilgisayar plaketi ile olan 28 bacaklık bağlantısı tümüyle dolu olduğu için bu girişler devrenin üzerinde bırakılmış ve kullanıcının isteği doğrultusunda bir bağlantı yapması sağlanmıştır. Yerleştirme planımızda bu girişler ayrıca işaretlenip belirtilmiştir.
Gelelim her iki SID'in ayırt edilmesine ve tek tek program tarafından seçilmesi işlemine. Daha evvel SID'in seçilmesi için kullanılan CS sinyali (8 numaralı bacak) burada gene kullanılacaktır. Fakat bu sefer bu bölgede tek SID değil iki SID adreslenecektir. Adresleme aralığını 32 byte olarak belirlemiştik; 32 rakamı ikinin 5'inci kuvveti olduğuna göre A5 sinyalini de her iki SID arasında seçim yapmak için kullanacağız. Her iki SID'in doğru olarak seçilmesinde gerekli olan bu karışık sinyallerin üretilmesini IC3 üstlenmiştir. 74LS138N tipindeki bu çipin asıl görevi 3'ten 8'e Decoder/Multiplexer işlemleridir. Adı bu kadar kompleks olsa da yaptığı iş öyle değildir. Olayı daha iyi belirleyebilmek için bu elemanın iç yapısını verdik. Adres sinyallerinden oluşmuş 3 bitlik bilgi bu elemana girer ve bu bilginin gösterdiği (0 ile 7 arası) numaralı çıkış şaseye çekilir. Şemada görüldüğü üzere A4 ve A2 zaten şaseye çekilmiş durumdalar; açıkça görülmektedir ki A0 (yalnızca) Q0 ve Q1 çıkışlarını etkileyecektir. Bunlardan başka çipin çıkış sinyali üretip üretmemesini belirleyen üç giriş vardır. Bunlardan E1 ve E2 şase seviyesinde (low active), E3 ise şase seviyesinde olmadığında çıkışta sözü edilen sinyaller oluşur. Şimdi şemamızı daha dikkatli inceleyelim: Chip-Select sinyali E1'e şase seviyesinde ulaştığı zaman A5'in de yardımıyla SID'lerden birinin seçilmesi gerekiyor. A5 sıfır seviyesindeyken IC4 seçilir, bir durumunda ise aktif olur.
Şu anda kesin olarak her bir SID'in nasıl aktive edildiğini öğrenmiş bulunuyoruz. Fakat bilmediğimiz bir şey var; ses bilgisi stereo kuvvetlendiricimize (müzik seti veya başka bir amplifikatör katı)