C-64'te ve 1541'de Yeni Boyutlar
Commodore
64-1541 Speed Dos Sistemi Dolphin Dos
Dolphindos: Speeddos ve Prologic Dos'un birleşmesinden meydana gelmiştir. İki yeni kernal, 8KB Ram ve paralel kablodan oluşan yeni bir Disk Operating System'idir. Özel bir format gerektirmeden programları 25 kez daha hızlı yükler (202 block 6 saniye, esas yükleme süresi 5 saniyedir). Hızlı yükleme sequential ve relative file'lar içinde geçerlidir. Bunlar 10 kez daha hızlı işlenir (burada hız faktörü bilgilerin disket üzerinde dağılış şekline bağlıdır). 25 kez hızlı yüklemede kopya koprogramların %98'i çalışır. Geriye kalanları Dolphindos'un hızlı yüklemeyi kısım kısım kapatma özelliğini kullanarak çalıştırmak mümkündür. Dolphindos hızlı yüklemeden hariç kullanım kolaylıkları da beraberinde getirmiştir. F-tuşları çok kullanılan 42 komutla programlanmıştır. Disket ID'den sonra * işareti ile 40 track formatlanır (749 block boş). Formatlama -35 veya 40 track- 27 saniye sürer (verify dahil). Sistem otomatik olarak 35 veya 40 track çalışır. Disk Drive'e komutlar Dos 5.1'de olduğu gibi ile gönderilir. @x komutu ile Disk Drive'in numarası değiştirilir (8, 9...11). File'lar silinmekten korunabilir. 8KB Ram, hızlı yükleme, paralel bus ve otomatik verify açıp kapatılabilir. C-64'ün Kernali'nde yapılan değişikliklere gelince: & komutuyla: Fonksiyon tuşları isteğe göre değiştirilir, basic program kurtarılır, hexedezimal/dezimal dönüşümler hesaplanır, CTRL tuşuyla yapılan kombinasyonlarda cursor'un sağında ve solundaki karakterler silinir, Cursor alt köşeye gönderilir, ekranın hardkopisi (text hardkopi) alınır ve original kernale geçilir. Kullanıcıya büyük kolaylık sağlayan toplam 12 CTRL fonksiyonu mevcuttur. SYS komutunda da değişiklik yapılmış. Argüment olarak hexedezimal sayılar da kullanılabiliyor (sys$c000, sys49152). Argument 16'dan küçükse bu $4000 (4096) ile çarpılır (sys$c000). Argument verilmezse son yüklenen program çalıştırılır. Bu sebeple ile değiştirilmiştir. Makina kodunda yazılmış programlar dahi directory'den yüklenip çalıştırılır. Reset rutininde değişiklik yapılmış ve kullanıcıya 4 ayrı reset tipi sunulmuştur, bunlarla; bellek sıfırla doldurulur, modulstart engellenir, warmstart yapılır veya mini monitör devreye sokulur. Kernal'deki mini monitör'le bellekteki adresleri hexedezimal veya ASCII kodunda incelemek, değişiklik yapmak mümkündür. Centronics rutini; printerlerin Disk Drive ile paralel bağlanmasını ve çalışmasını mümkün kılıyor. Kernal'de yapılan bu değişiklikler sırasında RS232 ve TAPE rutinleri kaldırılmıştır. Ancak Turbo Tape, Ultraprotect, Locky Jr gibi programlarla çalışmaya devam edilebilinir. Dolphindos Speeddos gibi paralel çalıştığından, Speeddos için hazırlanmış olan kopya programları ve Fastload V3 ile çalışır.
Speeddos
Speeddos paralel yükleme sistemi ile çalışan, geniş çapta yaygın olan bir Disk Speedder'dir, paralel çalışma sistemiyle disketteki bilgilerden çok daha hızlı bir şekilde Disk Drive'den bilgisayara aktarılmaktadır (202 block 14.5 saniyede yüklenir). İki parçadan oluşan bu sistem hem bilgisayara hem de Disk Drive'e takılır. Paralel kablo userport'u kullandığı için Kernal Rom'da değişiklik yapılmıştır. Bu yüzden RS232 ve Tape Rutinleri kaldırılmıştır. Bunların yerine DOS 5.1, CENTRONICS ve MINI MONİTOR yerleştirilmiştir. Aynı zamanda f-tuşları bilgisayar kullanımını kolaylaştıracak komutlarla programlanmıştır. Bir mo-
Load SAVE
SİSTEM HIZLARININ KARŞILAŞTIRILMASI modülü ilave edilmiştir (çıkamayacağınız yer yoktur). Fastload V3 programıyla hazırlanmış olan bir diskteki program 35 kez hızlı yüklenir (202 block 4.5 saniyede). Speeddos için şu an paralel kablo hızından faydalanan kopya programları da bulunmaktadır.
Sistem Hızlarının Karşılaştırılması
Normal 64'er Dos Speeddos Dolphin Prologic
64'er Dos System
V.3.0
Bu sistem de Speed Dos'a benzer. Fakat Speed Dos'un tersine seri olarak çalıştığı için o kadar hızlı değildir. Bu sistemde Commodore 64 Kernal'ının yerine 64'er Dos Kernalı ve 1541'in disk sistem Rom'unun yerine 64'er Dos sistem disket Rom'u takılarak oluşturulur. Yukarıda verilen 200 blokluk program örneğinin bu sistemdeki yüklenme süresi 27 saniyedir. Benzer şekilde bu sistemde de F-tuşları sık kullanılan komutlara programlanmıştır.
Commodore 64 İçin
Interface
Bu interface (arabirim) ile Commodore 64'e herhangi bir printer bağlayabilirsiniz.
MPS 802 İçin 801 ve 803 ile Epson Compatible Eprom
Bu Eprom sayesinde MPS 802 printer 801, 803 ve Epson printerlerine uyarlı olmaktadır. Ayrıca 14 karakter kullanıcı tarafından tanımlanabilir. Bu Eprom ile MPS 802 Dot grafik (High resolution) dökülebilir hale gelmektedir. Örneğin, daha önce MPS 802'de çalışmayan Print Shop programı 802'ye bu Eprom takıldığında çalışabilmektedir.
İLAŞTIRILMASI
CP/M-80
Genel olarak işletim sistemlerinden söz ettik. Commodore 64'ün Kernal'ını anlattık. Şimdi sıra geldi işletim sistemleri dünyasının en ünlü iki isminden birine. Bu iki ünlü isim MS-DOS ve CP/M. MS-DOS IBM PC'nin ve onunla uyarlı olan makinelerin, dolayısıyla Commodore PC'nin de işletim sistemi. CP/M-80 ise Commodore 128'in gözbebeği. Biz, bu sohbetimizde yalnızca 128 kullanıcılarının değil, genel olarak bilgisayar dünyasını takip etmek isteyen herkesin merak ettiği CP/M'in bu versiyonunu anlatacağız. C-128 Commodore'un pek o kadar yeni sayılmasa da, en son ürünlerinden biri. En ilginç özelliklerinden biri de, farklı bir makine olmasına karşın C-64'ü de içermesi. C-64'ün en çok satan ev bilgisayarı olması ve kaynak bolluğu göz önünde bulundurularak, C-128 tasarlanırken, kendisine istendiği zaman aynen bir C-64 gibi çalışabilmesi ve dolayısıyla onun bütün programlarını kullanabilmesi olanağı da tanınmış. Ayrıca C-128'in kendine ait bir Basic ve monitör programı da var. Şimdi gelelim C-128'in en ilginç özelliği olan CP/M moduna:
CP/M Nedir?
“Control Program for Micro-Computer”, yani mikro-bilgisayarlar için kontrol programı, kelimelerinin baş harflerinden oluşmuş bir akronim.
Seyfettin ÇANKAYA
Mikro-bilgisayarların standart bir işletim sistemine kavuşması ve bu sayede yazılan programların çeşitli makinelerde çalışmasını sağlamak amacıyla tasarlanmış. Bu sayıda yer alan diğer işletim sistemi yazılarını okursanız, standartlaştırılmış bir işletim sisteminin önemini kavrarsınız. CP/M-80 işletim sistemi Digital Research Inc. tarafından geliştirilmiş, birçok marka tarafından uygulanmış, bu sayede de kapsamlı bir program kitaplığı edinmiştir. CP/M-80'deki 80, işletim sisteminin 8080 ya da Z-80 mikro-işlemcisi için tasarlandığına işaret ediyor. Peki C-128'deki mikro-işlemci hangisi? 8080'in de gelişmiş özelliklerine sahip bir Z-80. Gelecek yazılarda CP/M-80 kullanılarak Z-80'in assembler programlamasına ilişkin örnekler verilerek, Z-80 ayrıntılı olarak tanıtılacak.
CP/M-80 Neler Sağlar?
Bugün artık bir bilgisayar daha tasarlanmadan, programları hazır oluyor. Bu yüzden C-128 daha dünya yüzünü görmeden programları onu bekliyordu. Çünkü CP/M-80 işletim sistemiyle çalışan diğer makinelerin bütün
binlerce programları ya hiç sorun çıkarmadan ya da çok küçük bazı uyarlamalarla C-128'de çalışabilecek hale gelmektedir. Bu yüzden eğer bir C-128'iniz varsa, siz de Fortran, Cobol ve Basic (CP/M) programları yazabilirsiniz. Çünkü bütün bu dillerin CP/M-80'den çalışabilecek derleyicileri mevcut. (Ayrıntılı bilgi için Teleteknik'e başvurabilirsiniz.)
CP/M Nerede Çalışır?
CP/M'in herhangi bir bilgisayarda çalışabilmesi için, öncelikle bilgisayarın bellek haritasının uygun olması gerekir. Ayrıca disk işletim sistemi, monitör ve klavye de (yani, kısaca giriş/çıkış birimleri) de uygun olmalıdır. Burada önemli bir sorun disket kayıt formatlarının farklı işletim sistemlerinde farklı olmalarından kaynaklanmaktadır. CP/M modunda normal olarak MFM (Modified Frequency Modulation) kullanılır. Oysa gerek C-64 gerekse C-128'in (daha doğrusu gerek 1541 gerekse 1571 disket sürücüsünün) kullandığı işletim sistemi GCR (Group Code Recording) kullanır (bkz. kutu). Ancak C-128'le birlikte kullanılan 1571 disket sürücü C-128/M moduna geçtiğinde, MFM kullanmaya başlar. Ancak 1541 sadece GCR kullanabildiğinden, C-128'le 1541 kullanılıyorsa, CP/M modunda karışıklıklar çıkacaktır. CP/M modunun formatlama tarzları da farklıdır. Doğal olarak formatları uyuşmayan iki bilgisayar arasında disketle program transferi olamaz. Peki bu durumda ne yapılabilir? Dağ yürümezse abdal yürür, misali iki bilgisayar arasında doğrudan bir iletişim kurmak gerekir. Bunun için hemen hemen tüm CP/M bilgisayarlarında (ve C-128'de) bulunan RS-232 iletişim portu kullanılabilir. Bu yolla bir bellekten diğer belleğe bilgi iletimi doğrudan hatla sağlanmış olur. Önümüzdeki sayılarda CP/M-80 ve özellikle de Z-80 mikro-işlemcisi ile ilgili özellikleri tanıtmaya devam edeceğiz.
Frekans Modülasyonu Nedir? / Murat KELEŞTİMUR
Manyetik bantlara (diskete ya da kasete) kayıt yapmak için kullanılan çeşitli yöntemler vardır.
Frekans modülasyonu kullanan kayıt sistemlerinin temel çalışma ilkesi kaydedilecek bilgileri farklı frekanslar (sesler) olarak manyetik banda geçirmektir. Bilgisayarlarda ikili sistem, yani 1 ya da 0 kullanılması işleri kolaylaştırır: 1'ler için belli bir ses, 0'lar içinse değişik bir sesin kullanılması yeterli olur. Bütün frekans modülasyonlu kayıt sistemlerinin temelinde bu yöntem yatmakla birlikte, pek çok farklı uygulamalar olabilir, yani frekans modülasyonu değiştirilir-modifiye edilir: Örneğin kaset mekanizmasının yavaş ya da hızlı çalışmasının yanlışlıklara yol açmaması için 'senkronizasyon'u sağlamak amacıyla ek bilgiler -işaretler- kaydedilir; kaydedilecek bilgileri daha az bir yere sığdırmak amacıyla bilgiler grup grup alınıp bunlar özel bir şekilde kodlanır
(örneğin çok sık geçen kod grupları, daha kısa ve özel kodlara çevrilir vb.) vb... Peki ya Grup Kodlamasına göre Kayıt; yani GCR..?
Frekans modülasyonundan farklı olarak, bu yöntemde 1'ler ve 0'lar farklı seslerle değil, farklı uzunluktaki darbelerle kodlanır. 1 ve 0'ların sıralanışı, ardarda gelen darbelerin uzunluklarının hesaplanması ile bulunur.