C-64 de Artık Pencereden Bakıyor
86 yılın Ocak ayında, Kaliforniya'dan Berkeley Softworks firması, Commodore 64 için yeni bir işletim sisteminin prototipini gerçekleştirdi. Atari ST'deki GEM veya Amiga'daki gibi 16-bitlik makinelerde artık alışılmış hale gelen kullanıcı yüzeyleri (user shell) ilk kez bir 8-bitlik makineye uygulanıyordu. GEOS (Graphic Environment Operating System) olarak adlandırılan bu işletim sistemi mükemmelleştirildi ve artık piyasaya sunuldu. Artık insan yor, ne de büyüklükleri değiştirilebiliyor. Örneğin disketlerin formatlanması, yalnızca bir komut kelimesinin işaretlenmesiyle gerçekleşiyor. Directory'nin girişleri, fonksiyonlarını gösteren resimlerle (Icons) sunuluyor. Hemen tüm GEOS sistem kütükleri icon'lar halinde simgelenmiş. Metin programları kamış, kalem ve mürekkep hokkasının varlığıyla tanınıyor. Bir directory penceresinde aynı anda sekiz kütük göveri aktarımının ivmesini sevimsiz bir düzeye getiriyor. GEOS'ta bu, beş ila yedi kat daha hızlı gerçekleşiyor, bu da yaklaşık olarak Hyperload'ın hızı. Berkeley Softworks programcılarının tasarladıklarının tümü bu kadar değil. Sisteme ek olarak iki enteresan program daha var: GeoPaint ve GeoWrite. GeoPaint, Apple'ın MacPaint'iyle akrabalığı inkâr edilemeyecek bir çizim ve boyama programı. Bir boyama programından beklenecek her türlü şey, bu programda gerçekleştirilmiş. Değişik fırça kalınlıklarıyla boyama yapılabiliyor, istenen renk seçilebiliyor, dikdörtgenler ve daireler çizilebiliyor. Dikkati çeken bir yanı, programın yalnızca 320x200 Pixel'lik Hires modunda çalışması. Bir Multi-Color modu öngörülmemiş, bu nedenle renkler yalnızca 8x8 taramasında mümkün. Renk seçeneğinin kapatılabilmesi siyah-beyaz monitörü alanları
Dosya girişi
Geos'un sistem
menüleri
dos | file disk special
GEOS -
26 files
149 K bytes used 16 free
Güncel directory'nin
görüntülendiği pencere
CEOPAİNT
GEOS BOOT GEOS KERNAL - DESK TOP
©) ÖÜRİTE
alarm ok
Bu köşeden diğer sayfalar açılabiliyor
TA
Bu simge bir dosyanın bilgiyazımını $ Files
sağlıyor.
Bir pencerenin kapatılmasını sağlayan simge
o Çalışmaktaki disketin göstergesi
GEOS'un kullanıcı yüzeyinin görünümü. Ekran birimleri oklarla açıklanıyor, her birim ateşleme düğmesine basılarak harekete geçirilebiliyor.
Dosyaların silinmesi için “çöp tenekesi”
möglicht
Ucuz bir ev bilgisayarında değil, çok daha pahalı bir sistemin başında çalışıyormuş hissine kapılıyor. Yalnızca disket software'i sayesinde, C-64 Apple'ın Macintosh'unu anımsatan bir kullanıcı yüzeyi kazanmış oluyor. GEOS'ta C-64'ün her fonksiyonunu (Directory yükleme, disket formatlama, dosya kopyalama vb.) kapsayan Pull-Down menüleri ve sistem uyarılarının verildiği pencereler var. Yalnız, bu pencereler sabit ve ne kaydırılabiliyor. Bir sonraki sayfayı çevirebilmek için, sayfanın kenarındaki kıvrık yere ok simgesini getirip düğmeye basmak yeterli. Hemen bir alttaki satır görünüyor. Disket koyup çıkarma, GEOS'ta, alışılandan daha hızlı gerçekleşiyor. Bunun nedenini anlamak kolay: Yalnızca 64 Kb'lik RAM sunabildiği için, o sırada kullanılacak program bölümlerinin (Overlays) disketten yüklenmesi gerekiyor. Bu sürekli yükleme, sevindirecektir. Yeni olan ise, alanların renklerle değil, hangisi tek renkli desenlerle doldurulabilmesi. Anlamlı bir kısıtlama, çünkü çıkışlar çoğunlukla nasıl olsa tek renkli bir bilgisayarla düşünülmekte. Eşsiz bir olanak ise, yalnızca Macintosh'ta varolan, doldurma desenlerinin fırça olarak kullanılabilmesi. Boyama sırasında ekran, her defasında yalnızca 13x28 cm. büyüklükte bir alanı görüntüleyebiliyor. Bu alan
“döküman” olarak adlandırılıyor. Bununla inç başına 80 noktalı basımlar olanaklı, bu nedenle de tek bir satır kütük olarak 70 Kbyte büyüklüğünde olabiliyor. Bu resimler bir bilgiyazım menüsü aracılığıyla istenen bilgiyazar üzerinden (birçok seçenek var) çıkarılabiliyor. Bu uygulamaların en parlak yanı ise, Geopaint'le oluşturulmuş resimlerin, Geowrite metin işlem programına aktarılabilmesi. Bunu sağlayanlar ise Foto- ve Textmanager sistem programları. Bunlar adeta aplikasyonlar arasındaki veri aktarımında ara depolar gibi davranıyorlar ve her Edit-PullDown menüsü (Cut, Copy, Paste) üzerinden bunlara erişmek mümkün. İkinci aplikasyon olarak yetenekli metin işlem programı Geowrite var. Bu programın özelliği, diğer tüm metin işlem programlarından farklı olarak normal metin işlem ekranıyla değil, “doğrudan bit haritasına yazarak” çalışması. Böylece birçok farklı yazı karakteri, bilgiyazardan çıkış beklenmeksizin, doğrudan ekranda görüntülenebiliyor. Örneğin altı çizili bir cümleyi ekranda o haliyle görebilmek mümkün. Fakat GEOS Commodore'un eski Magic Desk'i gibi sıradan ve tek başına bir yenilik değil. GEOS'un programlayıcıları, yeni ürünlerini açık sistem olarak tasarlamakla geniş görüşlülüklerini göstermişler. Geliştiricileri kendi aplikasyonlarını programlayabilmek için gereken tüm sistem dayanaklarını Berkeley Softworks'ten elde edebilecekler. Aslında Kaliforniyalı firma da yalnızca Geopaint ve Geowrite ile yetinmek durumunda değil. Bir sürü yeni program geliştirme aşamasında. GEOS'a ilişkin olarak ortaya çıkan önemli sorun sık sık disket okuma zorunluluğu. Bu bazen gereksizmiş gibi de gözüküyor (Directory'nin iki kez okunması vb.). Çalışma hızının yavaşlamasının yanı sıra, 1541 çok fazla ısınıyor ve sonuçta sistem bozukluklarına varabilecek disket arızaları yaratabiliyor. Bu nedenle sık sık GEOS'un çalıştırılmasını engelleyen Directory-izi arızaları doğabiliyor. Dolayısıyla elde birçok kopyanın bulunması gerekiyor. Bunu engelleyen bir durum ise, 35'inci izin dışında bulunan kilit. Bu nedenle programı başlatmak için orijinal disketi kullanmak zorunlu. Sistem datalarının kopyası aslında mümkün, ama orijinal disket ısınma nedeniyle bozulabilir ve yenisini satın almak zorunda kalabilirsiniz. GEOS'un daha çekici hale gelmesi, ancak ROM'da hazır bulunacak bir versiyonunun yaratılmasıyla mümkün. Böylece makine açıldığı anda, program ekrana gelebilecek.
disk
Bu pencereyle
MOUSE CONTROL
TE EE MON / DAY / YE
/er/86 tüm önemli sistem parametreleri
CONTROL
MAK eri
CLOCK 03:01:21
TME EE
EXIT ayarlanabiliyor.
MOUSE EDITOR
EDİT
Komutlar
GEOS, kullanıcıya beş değişik sistem-pull-down-menüsü sunuyor. Bunlar sırasıyla “geos”, “file”, “disk” ve “special” olarak adlandırılmış.
COLOR CONTROL.
F.OROUND
LOAD
SAVE
CHANGE DEFAULT amacıyla, bir tür katalagta toplayabilmeyi sağlıyor. “File” menüsü altında ise dosya erişimine ilişkin birtakım önemli komutlar sıralanıyor: Dosya açma, dosya kapama, dosya bastırma vb. Bunlar arasında en ilginci, belirli programların
Geopaint, menüyle yönetilen bir.
grafik
İUndo
Status
“Geos” adının altında sistem genişletmeleri veya sistem konumlandırmaları için kullanılabilecek birkaç komut var. Sistem disketi tüm önemli bilgiyazar tiplerinin ürünlerinizin bilgiyazımını yapmasını sağlayacak şekilde düzenlenmiş. İstenen bilgiyazar tipi, bu menüdeki “choose printer” seçenegiyle seçiliyor. Bilgiyazar seçeneği dışında, sistem menüsünde hesap makinesi veya ayarlanabilen alarm saati gibi bazı Çok yararlı ekler de var. Örneğin alarm saati, her an bir programa eklenebiliyor. Sık sık not almayı ya da büyük çaplı isim fihristlerini gerektiren durumlar da düşünülmüş. GEOS bu amaçla kullanılmak üzere bir not defteri, bir metin kütüğü ve fotoğraf albümü sunuyor. Kullanıcı her istediğinde bunlara erişme olanağına sahip. Metin kütüğü ve fotoğraf albümü, metin sistemlerinden veya grafik programlarından alınan metinleri veya resimprogramı. Sol kenarda çizim fonksiyonla-
| leri, ileride yeniden kullanabilmek m bulunuyor. Özel fonksiyonlara ise Pull- Down- Menü'yle erişiliyor.
önemli verilerini göstermeyi sağlayan “get info” seçeneği. Bu seçeneği kullanarak herhangi bir programa ilişkin notlar alınabilir “View” seçeneği ise farklı yönlerden düzenlenmiş directory'leri elde etmenizi sağlıyor. Bu seçenekte tek tek dosya girişlerini simgelerle gösterebilirsiniz. Dosyaların uzunluklarını veren ya da kaydedilmişse dosyanın saklandığı tarihi veren directory'ler yaratabi- Tirsiniz. Ayrıca tek tek dosyaların program tiplerini de görebilirsiniz vb. “Disk” seçeneği, disketlerinizin organizasyonunda kullanılıyor. Bu seçeneğin yardımıyla, tüm, disketlerinizi kopyalayabilir. adını değiştirebilir. formatlayabilir, silebilirsiniz. “Special” seçeneğinde, basic ve reset fonksiyonları bulunuyor. “Basic” fonksiyonuyla C-64'ün normal işletim sistemi harekete geçiriliyor. fakat kullanıcı her an Restore tuşuna basarak GEOS'a dönebiliyor. “Reset” fonksiyonu ise GEOS'u yeniden başlatıyor.