Sayfa 23

Bilgi Mühendisliği

Hizmetleri

US'nin geniş bir bilgi-düzenleme yetenekleri vardır. Kurallar ve çatılar bir ekran editörü kullanılarak listelenebilir ve düzenlenebilirler. Çıkarım tertibatının iç işleyişinin işlem süresince özel bir pencereden görülmesini sağlayan bir izlenebilme kolaylığına sahiptir. Çıkarımlar yapılırken kullanılan kurallar izlenebilir. Bu bilgi, mühendisin işlem süresince iç süreci görmesini ve istenen sonuçları elde etmek için bilgi bazında gerekli düzeltmeleri yapmasını sağlar. Böylece eksiksiz bilgi tabanı sürekli güncelleştirilebilir. Veri girişinden sonra, eğer veri geçerli ve tutarlıysa, sistem şebeke tasarımı için harekete geçer. Eğer veri geçerli değilse, sistem kullanıcıya tutarsızlığı açıklar ve doğru girdiler ister. Her tasarım safhasının sonunda US yaptığı çıkarımları ekranda gösterir. Kullanıcı istediği zaman US'yi durdurabilir ve açıklama isteyebilir, tasarımı veya talebini değiştirebilir. Bir uzman, sonucun nasıl çıktığını veya neden çıkmadığını açıklayabilir. İyi bir uzman sistemin de bu yeteneği vardır.

Açıklama Kolaylıkları

Bu makalede söz edilen YZUS prototipi, olgunun çıktığı kurallara bakarak, bunun nasıl elde edildiğini açıklamaktadır. Örneğin yukarıdaki anahat tercihi işlemindeki kurallardan bir geçiş “Bant genişliği orta” kararına varır. Eğer YZUS'e bu karara nasıl varıldığı sorulsaydı, 2. bant genişliği kuralından çıkarıldığı söylenecekti: IF bant genişliği 14.8 ile 28.8 kbit/s arasında olur THEN bant genişliği ortadadır. Böylelikle kullanıcı sadece belli tasarım yönlerinin hangi taleplerinden kaynaklandığını görmekle kalmaz, kendisi de tasarım sürecini öğrenebilir. Eğer YZUS'e niye “Bell 212A bağlantısı kur” kararının seçilmediği sorulsaydı bu karar için 2. bağlantı kuralı kullanılmalıydı diye yanıtlayacak ve aşağıdaki koşulları verecekti.

1. Hat seçilmedi. 2. Bağlantı olanaklı. 3. Terminal oranlar 1.2 kbit/s'den az.

Ama bant genişliği büyük. “Neden” kolaylığı bilgi mühendisi için olduğu kadar, kullanıcının eğitimi için de önemlidir. Uzman sistem terimleri özeti: Uzman: Özel bir konuda derinlemesine bilgi sahibi olmuş kimse. Uzman sistem: İnsanlar için yıllarca eğitim gereken özel konularda uzmanlaşma, bir bilgisayar sistemi tarafından sağlanabilir. Bir uzman sistem bu verimliliği sağlamak için kullanılır. Sistemin yazılımı bir bilgi tabanı ve bir kontrol stratejisini içerir. Bilgi: Bilgi, genel kurallar, olgular ve öngörüler içerir. Genel Kurallar (heuristic): Bir kural veya temel kanun veya belli işlerin nasıl görüleceğine dair bir ipucu. Olgular ve Öngörüler: Geçerliliği kabul edilmiş önermeler ve veriler. Bilgi Tabanı: Bilgisayarda bilgi deposu (Bkz. Commodore, Sayı 1, Haziran 1984). Bilgi tabanı uzmanlardan elde edilen bilgilerden ve ders kitapları ile üretici firmaların kataloglarından toplanan olgu verilerinden oluşur. Bilgi tabanı kurallar ve çatılar (frames) olarak düzenlenmiştir. Kural: Bir uzmanlık alanında olgu öne sürmek. Bir kural “IF yağmur yağarsa THEN yağmurluğunu al” biçiminde ifade edilir. “Yağmur yağarsa” cümlesi kuralın koşuludur. Koşul: Kuralın sol tarafı veya kuralın hipotezi. Eğer koşul doğru ise sonuç doğrudur. AND ve OR gibi bağlantılar kullanılarak koşullar ve sonuçlar karmaşıklaştırılabilir. Örneğin: IF Yağmur yağıyorsa, AND palton yoksa, THEN sokağa çıkma, OR palto al. Sonuç: Kuralın sağ tarafı veya kuralın bitimi; sonuç ancak koşul doğruysa doğru olur. Kontrol Stratejisi: Bilgi tabanından çıkarım yapabilmek için gereken bilgisayar programı. Uzman sistem de kontrol stratejisi olarak çıkarım yapmak için ileri-zincirleme kullanır. İleri Zincirleme: Halen inanılmakta (doğruluğu kabul edilmekte olan) koşullardan hareketle, kuralları uygulayan ve sonuçlardan yeni kavramlar türeten kontrol stratejisi. Uygulanan kuralların sonuçları yeni önermeler olur ve yeni kuralların koşulu haline gelir. Böylelikle mevcut inançlar kümesi değiştirilir. Artık yeni inançlar eklenmeyene kadar kurallar uygulanmaya devam eder. Çatı: Bilginin temsil biçimi. Bir çatı, bir nesnenin taşıdığı özelliklerin toplamıdır. Nesnenin özellikleri çatının hanelerine (slots) yerleşir. Bir özellik özel bir nitelik olabilir veya başka bir nesneyle kurduğu ilişki olabilir. Örneğin birçok düzeyleyici bir tür düğüm birimidir. Hane (slot): Bir çatıdaki bir hane başka bir çatıyı nesnenin niteliği olarak tanımlayabilir. Bu durum çatı diyagramı denilen bir yapıda, çatının hiyerarşik olarak organize olmasına yarar. Haneler, isim, tanım gibi iç özelliklere tekabül edebileceği gibi değer, önem gibi özellikleri de temsil edebilirler.

Tüm bayilerde

UYSAL | Murat Öğretim Görevlisi İ.T.Ü, Öğretim Üyesi