Sayfa 19

Ömer Erkmen

Yerel Bilgisayar Ağları (Local Area Networks), her boyda bilgisayar ve çevre birimlerinin birkaç yüz metreden birkaç kilometreye kadar uzaklıklarda birbirleri ile haberleşmelerini sağlayan bilgi iletişim sistemleridir. Bu haberleşme sistemi bir terminalden diğerine mesaj göndermekten bir bilgisayardan başka bir yerdeki yazıcıyı kullanmaya kadar değişik amaçlara hizmet eder. Burada daha çok PC'ler ve onların çevre birimlerinden oluşan Yerel Bilgisayar Ağları'ndan söz edeceğiz. Bir Yerel Bilgisayar Ağı iki veya daha çok PC ile yazıcı ve benzeri çevre birimlerinden oluşur. Genellikle PC'lerden biri sabit disk ve benzeri pahalı kaynakların bulunduğu “paylaşılan”, diğeri ise minimum konfigürasyonda “kullanan” PC'dir. Tipik bir iki PC'li Yerel Bilgisayar Ağı'nda bir de yazıcı bulunur ki bu da iki PC tarafından paylaşılan pahalı bir kaynaktır. En az iki PC'nin bir Yerel Bilgisayar Ağı oluşturacağı açık olmakla beraber en çok kaç PC'nin bir Yerel Bilgisayar Ağı'na bağlanabileceği kullanılan Yerel Bilgisayar Ağı teknolojisine bağlıdır. Bu sayı 3-4 PC'den birkaç yüz PC'ye kadar değişebilir. Bu üst sınırı teorik sınırlamalardan çok genellikle pratik sorunlar belirler. Tüm Yerel Bilgisayar Ağı'nın performansında kabul edilemeyecek bir azalma teorik sınırı örneğin 72 olan bir Yerel Bilgisayar Ağı'nın 4-5 PC'de kalmasına neden olur. Genel olarak Yerel Bilgisayar Ağları'nın bilgi iletişim hızları, performanslarını, dolayısı ile de PC sayısının üst sınırını belirlerse de, kullanılan haberleşme taktiği ve PC'lerde kullanılan uygulamalar da önemli birer etkendir. Örneğin CSMA/CD (Carrier Sense Multiple Access/Collision Detection) tekniği ile çalışan bir Yerel Bilgisayar Ağı'nda; bir PC'den diğerine büyük dosyaların aktarımı yüksek verimle gerçekleştirilebilmekle birlikte çok sayıda PC'nin kısa aralıklarla küçük miktarlarda bilgi alışverişi, Yerel Bilgisayar Ağları'nın performansını önemli ölçüde düşürür. Yerel Bilgisayar Ağları iki özelliklerine göre sınıflandırılabilirler. Bunlardan biri PC'lerin (ve/veya diğer birimlerin) birbirlerine bağlandıklarında oluşturdukları mantıksal geometrik şekil (topoloji), örneğin bus, ring vs., ikincisi ise haberleşmede kullanılan elektriksel işaretlerin türüdür (baseband, broadband). Şekil 1a'da Bus, 1b'de Ring, 1c'de Star türü bağlantılar gösterilmiştir. Yerel Bilgisayar

Ağları'nın topolojisinden bahsederken genellikle haberleşme protokolünden de bahsedilir, örneğin “token passing ring”, “token passing” protokolünün kullanıldığı ring biçiminde bir Yerel Bilgisayar Ağı anlamına gelir. “Baseband” Yerel Bilgisayar Ağları'nda bağlantı kablolarında tek bir frekansta elektriksel işaret olmasına karşılık, “Broadband” Yerel Bilgisayar Ağları'nda ise birden fazla frekansta elektriksel işaret kullanılmaktadır. Broadband tekniği aynı kablodan aynı anda değişik bilgiler taşıyan işaretlerin geçmesini sağlar. Örneğin hem bilgisayarlar arası bilgi, hem görüntü, hem de ses aynı anda Yerel Bilgisayar Ağı'nın bir noktasından diğerine yollanabilir. Bu kısa tanıtımdan sonra şimdi, ne zaman ve neden bir Yerel Bilgisayar Ağı'na gereksinim duyulabileceğini ve kullanılan Yerel Bilgisayar Ağı türünün seçiminde nelere dikkat edilmesi gerektiğine bakalım. PC'lerden oluşan Yerel Bilgisayar Ağları bazen orta boy (mini) bilgisayarlara alternatif sistemler, bazen de orta ve büyük boy (mainframe) bilgisayarlarını tamamlayıcı sistemler olarak kullanılmaktadırlar. Küçük veya orta boy bir işletmenin idari işlerinde (muhasebe, stok kontrol vb.) bilgisayar kullanımına karar vermesi ile önüne iki alternatif çıkar. Birincisi, bir orta boy bilgisayar ve terminallerini almak, ikincisi ise birkaç PC ile oluşturulacak bir Yerel Bilgisayar Ağı kullanmaktır. Yerel Bilgisayar Ağları'nın olumlu yanları şöyle sıralanabilir: — Düşük başlangıç yatırımı, — Yavaş yavaş büyüme olanağı, — Güvenilirlik, — PC programlarının çok çeşitli ve ucuz oluşu. Olumsuz yanları ise PC'lerin terminallerinden daha pahalı olmaları nedeniyle belirli sayıda PC'den sonra tüm sistem maliyetinin bir orta boy bilgisayardan daha fazla olması, program ve bilgilerin PC'lere dağılmış oluşu nedeniyle gizliliğin orta boy bilgisayarlara oranla daha zor sağlanabilmesidir. Orta ve büyük işletmelerde yalnız Yerel Bilgisayar Ağları çözümü yukarıda sayılan nedenlerle yetersiz kalacak, ancak işletmenin idari işlerini yapan orta ve/veya büyük boy bilgisayara tamamlayıcı olarak Yerel Bilgisayar Ağları kullanılabilecektir. Örneğin işletmenin değişik bölümlerinin bağımsız Yerel Bilgisayar Ağları ile donatılması ofis otomasyonunun gerçekleştirilmesine önemli katkıda bulunacaktır. Bir bölümde elektronik haberleşme, kelime işlem, raporlama ve bölümün yaptığı işlerin analizi için spreadsheet ve database paketlerinin kullanımı hem büyük bilgisayarı meşgul etmeyecek, hem de PC'lerde bu paketlerin oldukça gelişmiş ve kolay kullanılabilirliği nedeniyle daha verimli çalışma olanağı yaratılmış olacaktır. Yerel Bilgisayar Ağları türünün seçiminde ise çok sayıda etken vardır. Yerel Bilgisayar Ağı'nın kurulacağı ortam, kullanılması gereken kablo türünü belirleyecektir, örneğin bir fabrikada veya ayrı binalarda bulunan PC'lerle kurulacak bir Yerel Bilgisayar Ağı'nda koaksiyel kablo, aynı oda içinde kurulacak bir başkasında ise ikili telefon kablosu kullanımı uygun olacaktır. Ayrıca iki PC arasındaki uzaklığın da kablo seçiminde etkisi vardır, örneğin telefon kabloları ancak kısa mesafelerde kullanılabilir, uzun mesafelerde koaksiyel, çok uzun mesafelerde ise fiber optik kablolar kullanılmalıdır. Fiber optik kablolar ayrıca gizlilik ve dış elektromanyetik etkilere karşı güvenlik gereksinimlerine de cevap verir, ancak pahalılık ve yerleştirme zorluğu bu kabloların yaygın kullanımını engellemektedir. Yerel Bilgisayar Ağları'nda kullanılacak uygulamalar seçilecek haberleşme protokolünü ve hızını önemli ölçüde etkiler. Örneğin PC'ler arasında sık sık büyük dosyaların aktarımı söz konusu ise yüksek hızlı (10 Mb/s) CSMA/CD uygun bir seçimdir. Uygulamaların taşıdığı diğer özellikler işletim sisteminin ve Yerel Bilgisayar Ağları programının seçiminde önemli rol oynarlar. Örneğin çok kullanıcılı (aynı anda aynı dosyanın değişik kayıtlarına erişecek) programların yazılması ve/veya kullanılması söz konusu ise bunları destekleyen sistem programlarının seçilmesi zorunludur. Yerel Bilgisayar Ağları kullanacak elemanların bilgi ve eğitim düzeyi seçilecek Yerel Bilgisayar Ağları'nın kullanım özelliklerini belirleyecektir. Örneğin çok fazla fonksiyonu olmayan, ama kullanımı kolay bir Yerel Bilgisayar Ağı pahalı bilgisayar elemanlarının bulundurulmasını gerektirmeyeceğinden bir tercih nedeni olacaktır. Bir Yerel Bilgisayar Ağı'nın büyük bilgisayarlar ile bilgi alışverişinin söz konusu olduğu ortamlarda uygun “gateway” özelliklerinin sağlanması gereklidir (gateway özelliği PC'lerin özel bir çaba harcanmadan büyük bilgisayarlarla bilgi alışverişini sağlayan donanım ve yazılımlardır). Yerel Bilgisayar Ağları gerek küçük ve orta boy işletmelerde bir bilgisayar sistem çözümü olarak, gerekse büyük bilgisayarların kullanıldığı işletmelerde ofis otomasyonu ve büyük sistemin yükünü hafifleten sistemler olarak hızla yaygınlaşmaktadırlar. Sonuç olarak, doğru seçilmiş iyi desteklenen bir Yerel Bilgisayar Ağı işletmelerin verimini çok artıracak bir bilgisayar sistemidir.