Buridan'ın Eşeği

Peter J. Denning'ten Çeviren Nilüfer Güngören

14. yüzyıl Jean Buridan, iki eşit miktarda yiyecek arasında açlıktan ölen eşeğin paradoksunu anlatır (Rescher, 1967). Her biri aynı ölçüde çekici iki seçenekle karşılaşan herkes ne yapacağını bilememe duygusunu yaşamıştır. Ama bunun bilgisayar devrelerinin ve yazılımının aynı kaynakları kullanmak zorunda kaldıklarında karşılaştıkları sorunları güvenilir bir biçimde çözümleme yetkisini sınırlayacak kadar temel bir mesele olduğu kimin aklına gelirdi?

Bilgisayar, seri olarak yeniden kullanılabilir kaynak taleplerinden birini seçen, bir seferde yalnız bir işlemci tarafından kullanılabilen seçici adlı devreler içerirler. Bellek bankaları, aritmetik fonksiyon birimleri ve iletişim kanalları gibi genel donanım araçları bu türden kaynaklardır. Özel dahili değişkenli alt-programlar ve data dosyaları gibi yazılımlar da bu türe girer. Bir seçici neredeyse eş zamanlı olan iki sinyal arasında bir seçme yapmak zorunda kalırsa ne olur? Talihsiz eşek gibi, seçici de başka devrelerce varsayılan süre içinde seçimini yapamazsa, sonuçlar her şeyi altüst edebilir. Seçme başarısızlıklarından biri, hiçbir işlemcinin devreye girmemesiyle bilgisayarın durmasıdır. Bir başkasında ise, birçok işlemci aynı anda devreye girerek ortak kaynakta tutarsızlığa, böylelikle de bütün sistemin iflasına (“crash”) yol açar.

Sorunu kısaca

özetleyelim:

N-girişli bir seçicinin N girdisi vardır (her işlemci için 1) ve tutarlı olarak tam çıktı durumuna sahip olması gerekir. Herhangi bir N girdisi için i durumu, i işlemcisinin seçildiğini ve ortak kaynağı kullandığını, 0 durumu ise hiçbir işlemcinin seçilmediğini ve kaynağın serbest olduğunu gösterir. Seçici 0 durumdayken i işlemcisi sinyal verirse, sinyal muhafaza edilir ve işlemci bekler. İşlemciler girdileri birbirinden ayrı zamanlarda verdiğinde seçicinin işlemini izlemek kolay olur. Sorun, iki işlemci taleplerini yaklaşık aynı anda bildirdiğinde başlar. Bu durumda seçicinin aynı anda, i ve j için ayrı ayrı, 0-i ve 0-j menzillerini izlemesi istenir. O zaman seçici, i ve j hedefleri arasında eşit ve tam bir dengede kalabilir. Kalıcı olmayan bu dengeye METASTABL DURUM adı verilir. Seçici metastabl durumda olduğu sürece, çıktı satırlarının bir anlamı yoktur. Çıktı devinimleri ya tam olarak iki tabanlı “0” ya da “1” olarak yorumlanamayacak ara değerler alırlar, ya iki ya da daha fazla seçmeyi işaret ederler, ya da arada salınırlar.

Metastabl durumlar, sabit durumlar arasındaki normal geçişlerde gidilip gelinen geçici durumlar gibi değildir. Metastabl durum süresiz devam eden bir denge noktasıdır. Buna karşılık geçici durum bir denge noktası değildir, süresi kısa ve sınırlıdır.

Süresi, seçicinin girdileriyle metastabl durumun ne kadar yakınına getirildiğine ve geçiş hızına bağlıdır. Bu durum bir kayanın tepesinde hareketsiz duran topunkine benzer. Topun kayadan düşüp yerde durma noktasına gelmesi kayanın tepesinde ne kadar iyi dengelendiğine ve kayanın eğimine bağlıdır. Nasıl topun kayanın üstünde ne kadar kalacağı tam olarak bilinemezse, seçicinin metastabl durumunun ne kadar süreceği de tam olarak bilinmez. Seçme başarısızlığını önlemenin yolu yok mudur? Kolayca akla gelen: Evet, her şey ortak bir saate bağlanıp, sinyallerin çıkarıldığı ve kullanıldığı anlar ayrı saatlere bölüştürülür. O zaman, seçici devreler yalnızca sinyal yollayan devrelerin gönderdiği değişmez sinyalleri görür. Bu hipotezin yürümeyen yanı bazı sinyaller geldiğinde kontrolün olanaksızlaşmasıdır. Örneğin bir dosya aktarımının sonunu bildiren kesme sinyali tam olarak kontrol edilemez, çünkü diskin dönme süresi bütünüyle kontrol edilemez. Birlikte gelen iki sinyalden hiç değilse biri tam olarak kontrol edilemiyorsa, çakışma anında seçme başarısızlığı ortaya çıkabilir. O zaman sürekli çalışan bir saatle seçme sorunu çözümleniyor demektir. Peki saat durdurulabilirse ne olur? Cambridge Üniversitesi Bilgisayar Laboratuvarı'ndan David Wheeler, Cambridge CAP Bilgisayarı için bir seçici tasarladı. Wheeler'ın seçicisi, sabit bir durum sokulduğunda bunu saptayıp özel bir çıktı hazırlayan ek bir eşlik devresi içerir. Tasarıya göre, eşlik eden devreler bir seçme olayının başlatılmasından hemen sonra saati durdurur; özel bir çıktının seçmenin gerçekleştirildiğini bildirmesiyle seçme devresi saati yeniden çalıştırır. Bu durumda seçme başarısızlığı mümkün değildir. Ancak bunun da riski vardır: Özel çıktının hazırlanmasının ne kadar zaman alacağı önceden kestirilemez. Bu çıktının hazırlanıp saatin tekrar çalıştırılmaya başlaması normalde çok az bir zaman alır. Ancak, birkaç kararın alınması bazı sistemlerin kaldırma gücünü aşacak kadar uzun gelebilir. Seitz, ayrıca saati bulunmayan, kendinden zamanlamalı devreler adı verilen bir devre türünü de betimler. Kendinden zamanlamalı devrelerin elemanları taleplerin ve kabul edilmiş sinyallerin alınıp verilmesiyle birbirini harekete geçirir: Her eleman ancak önceki talebin alınmasından sonra yeni bir talep öne sürer. Bunlar iç bağlantı adını alan ve Wheeler'ın devresine benzeyen eleman seçme işinde kullanılır. İç bağlantı bir karar verinceye dek beklemek zorundadır. Elemanlar arası sinyal alışverişinde saatli devrelerden daha fazla enerji harcandığından kendinden zamanlamalı devreler yüksek performanslı bilgisayar için pek elverişli değildir. Ancak daha emniyetli oluşları, paralel bilgisayarlarda kullanımlarını gitgide daha çekici kılmaktadır. Seçiciler ve iç bağlantılar aynı zamanda “karşılıklı dışlama” devreleri adını da alırlar. Saatle ölçülmeyen girdilerle iç saatin eşleştirilmesinde kullanılan devrelere örnektirler. Girdilerin saatle aynı anda değişmesini idare edebilmek için eşleştiricilerde seçicilerin bulunması gerekir. Bu nedenle, seçme başarısızlığı aynı zamanda eşleştirme başarısızlığı adını da alır.

Seçme başarısızlığının,

yazılım değil donanım tasarımcılarının kavraması ve çözümlenmesi gereken bir sorun olduğu sanılabilir. Bunun gerçekle hiçbir ilişkisi yoktur. Ortak datadan paralel işlerde yararlanılacağında, paralel bilgisayar programlayıcıları sürekli olarak seçme başarısızlıklarına çözüm bulma sorunuyla karşı karşıyadır.

Eindhoven Teknik Yüksek Okulu'ndan Edsger Dijkstra 1965'te paralel işlemcilerin kontrol edilmesi için yapılan girişimlerin yol açtığı yazılım sorunlarını öngören bir çalışma yayımladı (Dijkstra 1985). O zamandan bu yana, bütünüyle bu konuya ilişkin kitaplar yayımlanmıştır; bazı modern programlama dilleri de soruna ilişkin sentakslar içermektedir. Dijkstra sorunu şöyle dile getirir: Bir tek ortak belleğe bağlı N işlemciden oluşan bir bilgisayarı alın. Her işlemci kendi programını yürütür. Her program, tüm işlemcilerin ulaşabildiği datayı inceleyen ve değiştiren bir kod bölümü içerir. İki işlemcinin ortak dataya aynı anda varmasını önlemek gerekir, yoksa birbirlerine karışarak tutarsız sonuçlar çıkarırlar. Demek ki, öyle giriş (enter) çıkış (exit) protokolleri geliştirmek gerekiyor ki, işlemcilerin çalışma hızı sağlayacak analitik hızı ne olursa olsun, programların önemli kod bölümlerinin belleğe aynı anda ulaşmaları önlenebilsin ve çıkış protokollerinin aynı olması ve hangi işlemcilerin bunları kullanacağına dair hiçbir bilgi içermemeleri gerekir.

Basit bir örnek Dijkstra'nın önlemeye çalıştığı soruna açıklık getirecek.

“Ticari bankalarda, otomatik vezne makinası programlarında fonları hesaptan hesaba aktaran bir altprogram bulunur. X liranın A hesabından B hesabına aktarılması B=B+X” program cümleleriyle ifade edilebilir. Uygulama aşamasında A+B toplamı olduğu gibi korunarak, hesapların durumunun B'den (A-X, B+X)'e çevrilmesi beklenir. Şimdi, ben A'dan B'ye 1000 liralık bir transfer yaparken, karımın da (başka bir vezne makinasında) B'den A'ya 400 lira transfer ettiğini varsayalım. İşlemlerimizi hangi sırayla yaparsak yapalım, hesaplarımızın sonuçta alacağı durum (A=600, B=600) olacaktır. Ancak iki işlemcimizin bu ifadeler için makina kodunu aynı anda uygulanabileceğini düşünürsek o zaman şunlar olabilir: Benim işlemcimin A=1000 yazmasından sonra, B=1000 yazmasından ise önce, karımın işlemcisi devreye girerse ne olacak? A hesabına eklenecek ve hesap, A=1000+400=A=600 olacaktır. B'de ise yalnızca karımın yaptığı transfer kaydedilecek, yani B=400 durumunda kalacaktır. Demek ki, sorun şöyle de ifade edilebilir: Datayı inceleyen ve değiştiren kod kısmının bölünemez olması gerekiyor. Bu sorunu çözümlerken bellek donanımının, bir defada yalnız bir işlemcinin belleğe ulaşmasına fırsat veren seçiciler içermesinden yararlanır. Programlayıcı açısından bu, sayısal değişkenlerin yazılma ve okunmasının bölünemez bir işlem olduğu anlamına gelir. Dijkstra, ortak sayısal değişkenleri işlemciler arasında sinyal olarak kullanan, GİRİŞ(ENTER) ve ÇIKIŞ(EXIT), iki programın nasıl yazılabileceğini göstermiştir. Bu programların, içerdikleri tüm analitik kısımların birbirlerini karşılıklı olarak dışlamasını garanti ettikleri kesinlikle kanıtlanmıştır. Ayrıca bu çözümün anlamsız olmadığını, çünkü bir işlemcinin belli bir analitik kısmı serbest bırakmasından sonraki sınırlı süre içinde bir başkasının GİRİŞ işlemini tamamlayacağını göstermiştir.

Dijkstra'nın programları karmaşık ve anlaşılması güçtü. Ancak, bu programların çözümlediği seçme sorunlarının ciddiyeti kolayca anlaşılabiliyordu. Böylece bilgisayar mimarları daha dolaysız bir çözüm geliştirdiler. Donanım çözümü, bir kilit koyan özel bir komuttan yararlanır. Bu tek komut, Dijkstra'nın GİRİŞ protokolünde sinyal olarak kullanılan değişkenleri inceleyen döngüyle aynı işi görür. LOCK X komutu, bellek adresi X'i iki tabanlı bir değişken olarak ele alır. Eğer X=0 bulursa aynı bellek çevriminde X'e 1 değerini vererek işleme geçer. X=1 bulursa, komutu daha sonraki bir bellek çevriminde yeniden uygulamaya çalışır. ÇIKIŞ komutu ise sıradan bir CLEAR X'dir. Ancak bu çözümün çok sayıda işlemci üzerinde yaygınlaştırılmasında engel olan sınırlılıkları vardır. Birçok işlemci aynı anda programlarının kod kısmını devreye sokmaya çalışıyorsa, bunlardan biri dışında hepsi, X=0'ı okuyana dek “LOCK” komutunu yeniden sınayan bir döngü içine hapsolur. (Seçme devresi, X=0 olduktan sonra belleğe yalnızca birinin ulaşmasına fırsat verir.) Sorun, bu döngünün çevriminin bir bellek erişimi gerektirmesinden kaynaklanmaktadır. Bu ise, başka bir işlemcinin aynı bellek alanında saklanmış diğer değişkenlere ulaşmasını engeller. Bu da kilit kontrol döngüsünün görevini yerine getirmeye çalışan her işlemciye karışacağı anlamına gelir. Sistemdeki işlemcilerin sayısı arttıkça kilit kontroller artar ve sonuçta hiçbir işlemci görevini yerine getiremez olur. Çok işlemcili modern bilgisayar sistemlerinde aşırı kilit kontrol sorununa karşı iki çözüm uygulanmaktadır. 1985'te Dijkstra'nın öne sürdüğü ilk çözüm kilidin yerini semafor adı verilen bir sıralamanın almasıdır. Semafor kullandığı sırada GİRİŞ protokolüne yönelen bir işlemci geçici olarak durdurulur ve adı sıralamaya konur. ÇIKIŞ protokolü, eğer varsa, sıralanmış işlemcilerden birini serbest bırakır. İkinci çözümde, her işlemcinin gizli bölme adı verilen ve ana bellekteki değerlerin kopyalarını içeren kendi belleği vardır. Böylece LOCK X komutu gizli bölmesine kilit değişkeni kopya eder ve başka hiçbir işlemciye müdahale etmeden kontrol döngüsünü sürdürür. CLEAR komutu mesajını ilettiğinde, bu mesajı bekleyen işlemci belleklerinden yalnızca biri tarafından alınır. Her iki çözüm de bağlantı çekişmesini aza indirip belleğin makul sayıda işlemci tarafından paylaşılmasını sağlar. Aslında kaynakların kendisini kilitlemek, kaynağa ulaşmaya çalışan kodu kilitlemekten daha verimlidir. Bu iki işlemcinin kodlarının, farklı kaynakları kullandıkları sürece, çalışmaya devam etmesini mümkün kılar. Banka örneğinde, transfer alt-programında bir kilit kullanmak yerine, A ve B hesapları için ayrı ayrı kilitlerin kullanılması daha elverişli olur. Seçme sorununda yazılıma ilişkin çözümlerinin de sonunda, sonraki bellek devrinde hangi işlemcinin belleğe ulaşacağına karar veren donanım seçicilerine dayanır. Bu nedenle, yazılım seçmesinin güvenirliği seçicinin güvenirliği ile sınırlıdır.

Sayın Yüksek Baki,

Püre bari

bir basic programın çalışması

Teleteknik İleri,

TO AY Commodore G4 Sahibi malına Bilgisayarımı mü Var ve birazda Bitirmez in n Peide kendülik hata mesajı vermeyip

DH mo nin İçinde bir Bu da ön içihde yeralan A3 komutla kn Basık hangı bellek OH Habina Dili pregramlarımla bu çalşirken bellek adresler

Bir de çoktan bir sarmak oluşmaktadır.

önceden belirlenen bir deyim numarasına gider. Bunun için;

Mon < da Peron “Ao karak Burnu Go veya Bo yapa bir Çek İn * Ama ben la programi madan satir ku b

Bir de, hata mesajları programın çalışması esnasında hata mesajlarının çıkmasını istemiyorum. Bu yerlerine oraları

SYS 679, (deyim numarası)

ava zil bunların kod BASE ile bir nasıl için de kullanabilirsiniz. Hata kodunu ise PEEK 253 ile öğrenebilirsiniz. Diğer bilgisayarlarda bu fonksiyon. Ayrıca Makine Dili YAZIN gibi

Örneklerle aydınlanmış olacağınız - deyim.

ve

Bu işlem yapılırken değişkenler silinmez. Programda GO TO numarası da istenildiğinde değiştirilir.

APIZA

Programın

Kullanılması olmadığından silebilirsiniz veya kendi yazdığınız programınıza eklediğinizde önce bu programı çalıştırıp sonra kendi programınızı çalıştırın.

Aşağıdaki programı yazıp çalıştırın, artık bu programa gereksinim

60881
680002
68883
608006
60018
60820
606838
60848

FOR 679147
READD

POKE N,D
NEXT

DATA134,252,96,138,48,13,134,253,165,251,166,252
DATA133,20,134,21,76,163,168,76,116,164,234

Ayrıca aşağıda hata numaralarını veren bir program vardır. Bu programlarla çeşitli hataların numarasını bulabilirsiniz ve kendi programınızda kullanabilirsiniz.

Bu program BREAK vektöründen bağımsız olduğundan, RUN/STOP ile program kesilebilir. RUN/STOP tuşunu etkisiz hale getirmek için POKE 308,225 yapabilirsiniz.

949999 515 506806 HATA ANINDA GOTO NUMARASI
560800 HATA NUMARALARINI GÖSTEREN PROGRAMİ

586818 PRINT" HATA NUMARASI-"/PEEKC(253):REM 253 HATA NUMARASININ
SAKLANDIĞI YER

sırasında, programınızda hata varsa

(yalnız başına çalıştırıldığında hata mesajı verir)

yazılmalıdır. Bu komutu program fonksiyon ON ERROR GOTO olarak vardır.

Bu programla, yazdığınız herhangi

Sayın Commodore Dergisi

Yetkilileri, derginizin ilk sayısını televizyon reklamından görüp aldım, çok beğendim ve hemen abone oldum. Ben yaklaşık bir yıldır Commodore sahibiyim. Bu süre içinde birçok sorunum oldu. Bu sorunlarıma çare bulabilecek hiçbir kişi yoktu. Fakat bu Commodore dergisi birçok soruna çare getirebilecek nitelikte. Buna rağmen, benim özel olarak soracağım birkaç konu var. İlk önce şu konuya değinmek istiyorum. Bende birçok isimsiz turbolu oyun var. Bu oyunlar kasette. Copy 190 programı ile kopya edilemiyor. Bu oyunlara isim vermek ya da isimsizken Copy 190 programı ile kopyalamak mümkün mü? İkinci olarak da üçüncü sayıdaki pişti programında 90, 120, 141, 144, 147 no.lu satırlar bir satır numarası altında bilgisayarın izin verdiğinden yani 2 satırdan uzun sürüyor. Bu üçüncü satıra geçen kısmın hepsi siliniyor. Bu durumda da programın işlemeyeceğini sanıyorum. Ya da bilginin fazla olmamasından ötürü bir çözüm bulamıyorum. Bu konularda beni en kısa zamanda aydınlatırsanız çok memnun olurum.

GÜRAY AYSEL

Sayın Güray Aysel, Copy 110 sadece ok Turbo denilen turbo programlar için kullanılabilir. Bunun dışındaki programlar için dergide yayınlanan kopyalama programlarını ve program kopyacısına notları okumanızı öneririz. Rom piano ve pişti programları birçok kişi tarafından başarıyla çalıştırıldı. Büyük bir olasılıkla yazım hatası yaptınız. Programı gözden geçiriniz.

Sayın Yetkililer,

Ben 15 yaşında Kdz. Ereğli Anadolu Lisesi Lise 1'inci sınıf öğrencisiyim. Yaklaşık 1.5 aydır da Commodore 128 sahibiyim. Commodore 128'in Commodore 64 modunda çalıştığını biliyordum ve Commodore dergisindeki program ve bilgilerden yararlanabilirim diye düşünmüştüm. Commodore sahibi bir arkadaşın tavsiyesi üzerine bir Commodore dergisi aldım. Daha sonra yine aldım (Nisan-Mayıs). Ama C-64 modunda bile programları kabul etmiyor. Tekrar tekrar defalarca kontrol ederek yazdım fayda etmedi. Sadece “Syntax Error” yazıp yanlış değerlendirdiği satırı da silip bekliyor. Şimdiye kadar C-128 modunda hiçbir sorunum yok. Ayrıca C-64 modunda C-64 oyunlarında icra yapmıyor. Ne yapabilirim? Eğer bu sorumu biraz olsun açıklığa kavuşturursanız çok memnun olacağım. Şimdiden teşekkürler.

ONUR TONGUÇ YAZICI

Onur Tonguç Yazıcı, Bilindiği gibi C-128 aynı zamanda C-64 ile tam uyumlu çalışma özelliğine sahiptir. Böylece C-64 için hazırlanmış çok zengin program listesinden yararlanma olanağı sağlanmakta. C-128'den C-64 moduna geçmek için iki yol var. 1- C-128 açılırken (Power-on) bir parmağınızla Commodore tuşuna basın (sol alt köşede). 2- C-128 modunda çalışırken de GO 64 komutuyla geçebilirsiniz. Eğer bu işlemden sonra C-64 Power-on mesajı göremezseniz veya sağlıklı bir çalışma elde edemezseniz bilgisayarı tamir servisine gönderiniz.

Sayın Commodore Dergisi Yayıncıları,

Altı aydır Commodore 64 sahibiyim. Derginizi çıktığı günden beri takip ediyorum. Derginiz bizim için çok faydalı, ancak o çok kötü çizimli karikatür gibi bilgisayarla hiç alakası olmayan bölümlerin bu dergide ne işi var anlayamadım. Bizler için çok faydalı olacak birçok bilgiyi bu sayfalara koysanız daha iyi olmaz mı? Sizden bir ricam da şöyle: SIMON'S BASIC programını kullanarak bir program hazırlıyorum. Programın başında grafik ekranı kullanarak birtakım şekiller çiziyorum. Daha sonra grafik ekrandan yazı ekranına geçmek istediğimde işler karışıyor. Arada nasıl bir komut kullanacağımı çözemedim. Bu konuda yardımınızı istiyorum. Ayrıca SIMON'S BASIC komutlarını Türkçe açıklayan bir yayın var mı öğrenmek istiyorum. İlginize şimdiden teşekkür ederim.

DERYA İLTER

Sayın Derya İlter,

Bilindiği gibi C-64 grafik modu ile ekran yazı modu farklıdır. Bunun için grafik ve yazıyı aynı anda görmek için SIMON'S BASIC'te bir komut yok. Yalnız SIMON'S BASIC'te çeşitli yazı modları grafik ekranda görülebilir. SIMON'S BASIC için Türkçe kaynak yakında hazırlanarak dergide tanıtımı yapılacak.

Sayın Teleteknik,

Niğde merkezinde mali müşavirlik ve muhasebecilik yapmaktayım. Üç yüz adet işletme defteri ile 25 adet büyük (limited şirket, ticaret ve imalat defteri) defter tutmaktayım. Mesleğime ve iş kapasiteme uygun bildirge ve bordromu doldurabilecek, KDV beyannamesi, muhtasar beyannameleri ve benzeri beyannameleri doldurabilecek, hangi mükelleflerin hangi beyannamelerini verip vermediğini bildirebilecek bir bilgisayar almak istiyorum. Gerekli bilgi ve fiyat listesini göndermenizi arz ederim. Eğer bu istediğim özellikteki bir bilgisayarın maliyeti fazla veya yoksa bu özellikler olmadan benim muhasebe işlemlerimi yapabilecek (beyanname doldurma hariç) bir bilgisayarın bütün teferruatı ile maliyetini ayrı ayrı gösterirseniz memnun olurum.

MUZAFFER DURAK

Sayın Muzaffer Durak,

Küçük çaplı iş uygulamaları için C-64 ve 1541 disk-drive yeterli olabilir. Daha güvenli bir çalışma ve hazır program bulma kolaylığı nedeniyle PC (Personal Computer) sizin için daha uygun olabilir. Dergideki PC köşesini okumanızı öneririz.

Sayın Teleteknik Yetkilileri,

Ben Fırat Üniversitesi Elektrik ve

Elektronik Müh. 2. sınıf öğrencisiyim. Şahsıma ait Atari 800 XL bilgisayarım var. Derginizi her ay alıyor ve ilgi ile okuyorum. Yalnız verdiğiniz programların bazıları çalışmıyor. Bu da bilgisayar farkından ileri geliyor. Sizden ricam “Commodore”nin kabul ettiği deyimlerin diğer bilgisayarlarda da kabul edilmesi için ne yapmak gerekir. Sadece bilgisayarımı değiştirmek mi gerekiyor? Bu deyimlerin diğer bilgisayarlarda da kabul edilmesi için herhangi bir yol veya program yok mu? 2. sorum da ben mühendislik dili olduğu için “Fortran” dilini okulda öğrendim. Fakat bu dilde ev tipi bilgisayarlar için bir şey ifade etmiyor. Bu dili kullanmak için bir yol yok mu? Bu sorularıma açıklık getirirseniz çok sevineceğim. Şimdiden çok teşekkür ederim.

ERKAN FİDANCI

Sayın Erkan Fidancı,

C-64 BASIC olarak diğer bilgisayarlardan farklılık gösterir ama basit programlar uyarlanabilir. Makine kodu ve ses grafik gibi fonksiyonlara ilişkin programlar çalışmaz. BASIC standart bir dil olduğundan 800XL ile arasındaki uygun komutları kolayca bulabilirsiniz. C-64 için bulabileceğiniz CP/M kartuş ve Fortran derleyici ile Fortran program yazabilirsiniz. Ama bu iş için C-128 daha uygundur. Çünkü C-128 CP/M-80 modunda da çalışabilmektedir.

Sayın Teleteknik Yetkilileri,

Derginizin 1. ve 3. sayılarında çıkan Simon's BASIC ile yazılmış programların C-128 ile de (bazı değişikliklerle) yazılabileceğini belirtmiştiniz. C-128'in daha çok yabancısı olduğumuzdan (ben ve birkaç arkadaşım) bu değişiklikler için derginizin ufak bir köşesini bunlara ayırırsanız çok memnun olacağız.

TONGUÇ RADOR

Sayın Tonguç Rador,

128 aynı zamanda C-64 ile uyumlu olduğundan C-64 modunda SIMONS BASIC ile çalışabilirsiniz. Bunun için değişikliğe gerek yoktur.

Sayın Commodore Dergisi Yetkilileri,

İki hafta önce Commodore'cuların arasına katıldım. Yani Commodore 64 marka bir bilgisayar sahibi oldum. En büyük amacım bilgisayar dilini öğrenmek tabii şu anda bu bilgiye sahip olamadığım için her yeni Commodore sahibi gibi oyun oynamaya başladım. Fakat aldığım hazır programları bilgisayara bir türlü yükleyemiyordum. Daha sonra bir de yüklemeyi Avrupa olan siyah-beyaz Nordmende televizyonda denedim ve Blaupunkt (Alkron) marka renkli televizyonda

Acaba bunun sebebini açıklar mısınız? Hata bilgisayarda mı, datasette mi, televizyonda mı, bende mi? Lütfen beni bu çıkmazdan kurtarın. Bir de en büyük emelim olan programcılığı ve bilgisayar dilini nasıl öğrenebilirim? Bunun için açılan kurslar var mı? Lütfen bu konuda da yardımcı olur musunuz? Saygılar! Not: Mektubumu cevaplandırma lütfunda bulunup adresime gönderirseniz, gerçekten büyük bir dertten kurtulurum.

Sayın Can Çınar,

Programlarınızın yüklenip yüklenmemesi TV ile ilgili değildir. Bu kasetteki program ve datasetinizin kafa ayarına bağlıdır. Dataset ayarsız olabilir ama, TV ve bilgisayarınızda bir arıza yok.

Saygılarımla, yükleyemediğim programları bu televizyonda yüklemeyi başardım.

Kopyalama kartuşumuza gösterilen büyük ilgiden dolayı tüm bilgisayar dünyasına teşekkür ederiz.

CAN ÇINAR

“Bayram nedeniyle postada meydana gelen gecikmelerden ötürü özür dileriz.”