Bu sayfadaki yazılar
Sayfanın metni
Sayfa 24
bunu KM$ dizisinin sonuna eklemelisiniz. Bu dizi 2225 nolu satırda yer alır ve editorun anlayabildiği komutları içermektedir. Şimdi ise, 2305 ile 2336 nolu satırlarının arasında herhangi bir satır numarasına girerek E Pointer'i istediğimiz komutun numarasını gösterdiği zaman, ne yapılması gerektiğini bilgisayara söyleriz. Örneğimizde, compiler komutumuza rastladığı zaman E 31 olacaktır (çünkü komutu KM$'nin en sonuna ekledik). Zamanı yazdıran satır ise aşağıdaki gibi olabilir:
Bundan sonra, verileri her compile edişimizde eğer komutumuzu kullanırsak, bilgisayarın saati printer'a yazılacaktır. Tabiî yukarıdaki satıra printer'in bağlı olup olmadığını kontrol komutlar da eklenebilir. Aynı şekilde herhangi bir değişkene veri atayan komutları için de, 2295 ile, 2305 nolu satırların arasını kullanmalıyız.
Aşağıda bir örnek bulacaksınız. Örnekte verilen devre, bir RC-coupled amplifikator devresidir. Örneğin çözümünü yaptıktan sonra, aynı şeyin program yardımıyla nasıl yapılacağını göstereceğim. Böylece programın kullanılmasının daha iyi anlaşılacağını düşündüm. Diğer yönden, programda bağımlı kaynaklar için hazırladığım rutinin nasıl çalıştığını merak edenler, eğer aşağıdaki adrese mektup yazarlarsa kendileriyle bunu tartışabilirim.
Adres:
Noyan KINAYMAN 22. Sokak No: 5/11 Bahçelievler/ANKARA
ÖRNEK:
Soru: Şekilde gösterilen (şekil 1.1) devre için aşağıdakileri hesaplayın:
a.) Akım kazancı, Ai=Io/Ii
b.) Voltaj kazancı, Av=Vo/Vi
Çözüm: Çözüme ilk önce transistorlerin bias noktasını bulmakla başlamalıyız. Bu hesaplamalar, konumuzun dışında olduğu için ben sadece bias noktasındaki akım ve voltaj değerlerini yazmakla yetineceğim:
Q1 için:
Ie=1.32 mA
Ve=3.95 V
re1=19.70 Ohm
Q2 için:
Ib=10.6 uA
Ie=1.06 mA
re2=24.53 Ohm
Klavyeyle gezinmek için ← ve → tuşları.
Sayfa 25
Daha sonra, devremizin small-signal modelini aşağıda gösterildiği biçimde çizeriz (şekil 1.2). Bu modelde ki R1 ve R2 dirençleri, base-emitter ekleminin forward bias altındaki dinamik direncinden (re) yararlanılarak bulunur.
R1=80*19.70=1576 Ohm
R2=100*14.53=2453 Ohm
Bundan sonra gerekli hesaplamaları gerçekleştirelim. İstenenleri aşağıdaki gibi bulabiliriz.
Bu problemi bilgisayar yardımıyla çözebilmemiz için devremizde bazı değişiklikler yapmamız gerekiyor. Dikkat edilirse, devremizdeki ilk transistorun small-signal modelindeki akım kontrollü akım kaynağına paralel bir direnç yok. Bu durum ise programımızın kullandığı algoritmaya aykırıdır. Yani, ilk programın açıklamalarında da belirtildiği gibi, devrelerin bu program yardımıyla çözülebilmeleri için, devrede bulunan her türlü kaynağa eğer voltaj kaynağı ise seri, akım kaynağı ise paralel olarak bir pasif devre elemanının bulunması zorunludur. Bu şartı sağlamak için, bağımlı akım kaynağını kendisi ile kapalı bir halka oluşturan devre elemanları üzerine aşağıda gösterildiği gibi (şekil 1.3) dağıtılır. Kendi eski yeri ise açık devre edilir. Ayrıca, devrenin analizi için Vin yerine bir değer vermemiz ve bir kaynak direnci kullanmamız zorunludur. Bu sadece hesaplamalar için gereklidir. Bundan sonra yapılacak olan, node'ları, branch'ları ve referans akım yönlerini belirledikten sonra devreyi bilgisayarımıza vermektir.
Bağımlı kaynakları belirtmek için "S" harfini kullanıyoruz. S'den sonra, çarpanı, kaynağın ne çeşit kaynak olduğunu belirten harfi ve son olarak da ilişkili olduğu branch numarasını veriyoruz. Burası önemli: bazen devredeki bağımlı kaynaklar node voltajlarına bağlı olabilir. Bu durumda biz, bağımlı kaynağı tanımlamak için bu node voltajını eşit bir branch voltajı bulmalıyız.
Aşağıda hangi harfin ne çeşit bir kaynağı tanımladığını bulacaksınız.
A: Voltaj Kontrollü voltaj kaynağı
B: Akım kontrollü voltaj kaynağı
C: Voltaj kontrollü akım kaynağı
D: Akım kontrollü akım kaynağı
Böylece editör ekranında aşağıdakine benzer bir veri düzeni oluşmalıdır.
Bu verileri COMPILE ettikten sonra RUN komutunu verin. Yaklaşık olarak iki dakika sonra istediğiniz bilgilere kavuşmuş olacaksınız. Dört numaralı node voltajını, bir numaralı node voltajına bölerek voltaj kazancını, aynı şekilde, sekiz numaralı branch akımını, dokuz numaralı branch akımına bölerek de akım kazancını bulabilirsiniz. Bulduğunuz sonuçlar, benim yukarıda bulduğum sonuçlar ile uyuşacaklardır. Bir sonraki programda görüşmek üzere...