Bir MIDI Stüdyosu'nun Anatomisi

• Müzik ve ses

Anatomisi

AMIGA'nızı müzik alanında daha profesyonelce kullanmak isterseniz ihtiyacınız olan, basit veya (ihtiyacınıza göre) kompleks yan elemanlar ile birlikte AMIGA'nızla bir MIDI stüdyosu kurmaktır. Bu bölümde sizlere bir MIDI stüdyosu kurabilmek için gereken yan elemanları, programları tanıtmaya çalışacağız. Öncelikle MIDI'nin ne olduğuna ve nasıl çalıştığına biraz değinelim. MIDI (Musical Instrument Digital Interface) 80'li yılların başında piyasaya çıktığı günden bu güne sürekli gelişmiş, günümüzde müzik üretiminin vazgeçilmez bir parçası olmuştur. Elektronik müzik enstrümanlarının, kayıt cihazlarının ve bilgisayarların kayıt ve performans için birlikte kullandıkları bir sistemdir. Bu cihazlar birbirlerine MIDI kabloları aracılığı ile bağlanırlar. Bir MIDI klavyesindeki her notaya bir nota numarası karşılık gelir. Bu notalardan birine basılması ile dört MIDI bilgisi yollanır: nota numarası, note on (bir tuşun basıldığını gösterir), note off (basılmış olan bir tuşun bırakıldığını gösterir), velocity (tuşa basışın sertliği). Bunlardan başka 128 tane kontrol bilgisi vardır. Bunların bazılarının, MIDI volümü gibi, 0-127 arası değerleri; diğerlerinin ise, sustain gibi, on/off olarak iki değerleri vardır. Ayrıca drum-machine gibi yan birimleri de diğer aletlerinizle senkronize olarak kullanmak isterseniz; aletlerinizden birisini ana (zamanlamayı ayarlayan) diğerini de yardımcı olarak tanımlamanız gerekmektedir. Kısacası MIDI ile aletlerinizi birlikte ve tam bir uyumla kullanabilir; amatör, yarı profesyonel ve profesyonel bir stüdyo kurabilirsiniz. Yalnız her şeyden önce fazla harcamalardan ve karmaşık aletlerden kaçınmak için, tam anlamıyla ne yapmak istediğinizi ve buna göre ihtiyaçlarınızı belirlemeniz gerekir. İşte bizim bu yazıda asıl amacımız ihtiyaçlarınızı karşılayacak en uygun aletlerin seçiminde size yardımcı olabilmektir. MIDI stüdyosu herbiri sonuç için gerekli karışık ve basit parçalardan oluşur. Bir sistemin iyiliği zamanla değişen ve gelişen imkan ve ihtiyaçlarınıza göre şekillenmesidir. Kontrol merkezi tabii ki AMIGA'nızdır. Daha ileri makineler daha hızlı çalışabileceği gibi 68000 işlemcili bir makine de işinizi görmeye yetecektir. Genel olarak 1 MB hafıza yeterlidir, multitasking için ise 2 MB hafıza gereklidir (daha fazla olmasını tavsiye ederiz). Ayrıca iyi bir program seçimi de gerekli. Şu anda en çok imkan sağlayan programlar Dr. T's Music Software'ın KCS 3.5'i, The Blue Ribbon Soundworks'ün Bars&Pipes Professional'ıdır. Bunlardan başka ve XOR da epey kullanışlı programlardır. Böyle bir program sayesinde sesleriniz üzerinde değişiklikler yapabilir, onları kaydedebilir ve işlerinizi organize edersiniz. Bunlardan öte eğer sesleri “digitize” etmeyi düşünüyorsanız (dışarıdan ses almayı), AudioMaster ve PerfectSound (SunRize Industries) gibi programlar size yardımcı olur. AMIGA'ya özel olmayan bir sampler'ınız varsa MIDI Sample Wrench programı AMIGA ve MIDI sample'ları için size yardımcı olacaktır. Ayrıca AMIGA'nız için mutlaka bir MIDI arabirimine ihtiyacınız olacaktır (MIDI arabirimleri seri portuna bağlanır). Blue Ribbon Soundworks'ün yeni çıkardığı MIDI arabiriminde üç ayrı MIDI girişi vardır böylece başka bir elemanı bağlayacağınızda interface'i söküp takma derdinden kurtulursunuz.

Anahtar Birimler

Bilgi girişiniz bir kontrol klavyesi yardımı ile olur. Burada kontrol klavyesi ile kastedilen ses çıkarma özelliği olmayan klavyelerdir. Bu tip klavyeler MIDI bilgilerini daha kolay değerlendirip gönderebilir. Bunlardan size önerebileceklerimiz Cheetah MS7P, ROLAND A80, Peavey DPM C8'dir. Bunlar size herbirinden MIDI bilgisi yollayabileceğiniz farklı kanallar kullanma imkanının yanında sürekli kontroller yollayabilme, MIDI filtreleme gibi imkanlar da sağlamaktadırlar. Kontrol klavyeleri kullanışlı oldukları halde, ayrı bir ses modülü alma zorunluluğu getirdiği için lüks oldukları düşünülebilir. Eğer ses üreten 88 notalı bir klavye almak isterseniz size bir synthi klavye olan Kurzweil K1200 veya piyano vari KORG T1'i önerebiliriz. Bunların ikisi de “workstation”dırlar, yani ikisinin de üzerlerinde kendi MIDI düzenleyicileri vardır (sizin AMIGA'nızdaki programınız bu işi yaptığı için bu gereksiz ve fiyat artıran bir özelliktir). Eğer 76 notalı bir klavyenin size yeteceğine inanıyorsanız ROLAND D70'i tavsiye ederiz. Bundan öte “61 notalı bir klavye ile idare edebilirim” derseniz seçim şansınız biraz daha artar. Kawai K4, Kawai K1 II, Peavey DPM2, ROLAND U20 (küçültülmüş D70), ROLAND D5 ve CASIO VZ10 tam size göredir.

Ses Olanakları

Eğer ses üreten bir klavye seçmişseniz ayrıca bir ses modülüne ihtiyaç duymazsınız. Ses üreten klavyelerden bazıları çok seslidir (birden fazla sesi aynı anda kullanabilen), bu klavyelerde her sesi ayrı bir MIDI kanalına verirseniz klavyenizin imkanlarından daha iyi faydalanmış olursunuz. Örneğin ROLAND'ın D70'i aynı anda 30 ses birden kullanabilir. Daha çok sese ihtiyacınız varsa veya ses üretmeyen bir kontrol klavyesi seçtiyseniz size ses modüllerini önerebiliriz. Ses modülleri genel olarak ikiye ayrılırlar: synthesizerlar ve samplerlar. Bir ses modülü özellikle bir synthesizer alırken öncelikle dikkat etmeniz gereken aletin seslerinin sizin yaptığınız türe uyup uymadığıdır. Eğer orkestra müzikle ilgileniyorsanız Kurzweil'in K1200'ü

veya EMU'nun Proteus'u sizin için uygundur. İlgi alanınız elektronik müzik ise Casio'nun VZ10'u veya Oberheim'ın Matrix 1000'inden bir çift sizin işinizi çok iyi görür. Ayrıca çoğu ses modülünün kendi bateri efektleri varsa da bir bateri modülü almakla daha çeşitli ses efektlerine ve ilave imkanlara sahip olursunuz. Size önerebileceğimiz ROLAND'ın R8m'si ve Alesis'in D4'üdür. En geniş imkan sağlayan ses modülleri samplerlardır. Bir sampler ile istediğiniz sesi kaydedebilir ve sonra bu sesi istediğiniz yerde kullanabilirsiniz. Örneğin sadece bir tane Matrix 1000'iniz varsa ve iki taneye ihtiyaç duyuyorsanız elinizdekinden istenilen sesleri sample ederek diğeri ile birlikte kullanabilirsiniz. Bir sampler'a sahip olmak ayrıca ses efektlerinin kullanımı açısından da epey faydalıdır. Yani eskiden olduğu gibi efektleri bir teybe kaydetmek yerine, istediğiniz efektleri sample edip bunları MIDI nota numaralarına atadıktan sonra, bunları kayıt yaparken kontrol klavyeniz aracılığı ile direkt kullanabilirsiniz. Vokaller içinse tekrarlanan kısımları bir defa kaydedip bunları defalarca kullanabilirsiniz. Sampler kullanmak için en doğru seçim AMIGA'dır. Eğer tam anlamıyla “MÜKEMMEL” bir ses kalitesi aramıyorsanız 8bit IFF sampler'lardan herhangi birisi işinizi görecektir. Fakat bundan öte bir şeyler istiyorsanız size SunRize firmasının daha bu ay piyasaya sürdüğü AD1012 (A2000 ve A3000 için) 12bit sampler'ını önerebiliriz. Bu kart 80000 sps (samples per second: saniyede yapılan sample adedi)'a kadar sample eder ki bu normal CD playerlarda 44100'dür. Yani bu kart ve yazılımı sayesinde mükemmel ses kalitesi elde edebilirsiniz. Yine de “AMIGA'dan başka bir şey kullanmak istiyorum” derseniz size 40 Mb harddiskle birlikte gelen AKAI'nin S1000'ini veya en ucuz olarak Peavey'in SX ve SP'sini (ikisi birlikte çalışır) önerebiliriz.

Elemanların Koordinasyonu

Pekçok kişi bir MIDI “patcher” (bağlantı düzenleyici)'ın gerekliliğini farketmez. Fakat bu alet pekçok işe yarar örneğin bu alet yardımıyla kontrol klavyenizin çıktılarını bilgisayarınıza oradan da ses modüllerine yollayabilirsiniz. Böylece koordinasyon sağlanır ve sistemin performansı artar. Size tavsiye edebileceklerimiz 8 girişi ve 8 çıkışı olan modellerdir (daha azı pek işinize yaramaz) JL COOPER'in MSB'si ve 360 SYSTEMS'in basit 8x8 ünitesi epey kullanışlıdır. Buraya kadar her şey tamamsa, fakat yaptığınız müziği dinleyemiyorsanız MIDI stüdyonuz eksik demektir. Müzik dinleyebilmek için önce ses kaynaklarınızdan çıktı alabilmenizi sağlayacak bir mixer'e ihtiyacınız olacaktır. Sadece bir veya iki ses kaynağınız varsa 4 veya 6 kanallı bir mixer size yeterlidir, eğer daha fazla eleman varsa (veya ileride olacaksa) 12 veya 16 kanallı bir mixer almanızı tavsiye ederiz. Bu dalda size Mackie'nin

Bir MIDI Stüdyosu'nun Anatomisi

12 veya 16 kanallı mixerlerini

öneririz. Zincirin son halkalarından birisi de güzel bir amfi ve monitör kolonlarıdır. "Monitör kolona ne gerek var” diyebilirsiniz fakat yaptığınız müziği olduğu gibi yalnız bu kolonlardan duyabilirsiniz ki bu da çok önemlidir. Eğer müziğiniz kötü duyuluyorsa bunu bilmeniz gerekir. Size YAMAHA'nın NS 10M'lerini veya JBL'in Control 1'lerini önerebiliriz. Eğer yaptığınız kayıtlarda kendinizin dışarıdan kaydedeceğiniz bir şeylerin de olmasını istiyorsanız çok kanallı bir kayıt cihazına ihtiyacınız olacaktır. Bunlardan size Tascam veya Fostex'i önerebiliriz bu cihazların mixerleri de vardır eğer mixerin kanalları ses modüllerinize yeterse ayrıca mixer almaktan da kurtulmuş olursunuz. Dışarıdan yapılan kayıtların AMIGA'da yaptıklarınızla senkronize kayıtlarını yapmak isterseniz bir de SMPTE zaman düzenleyicisine ihtiyacınız olacaktır (SMPTE, ses ve görüntü makinelerinin senkronize kullanımı için yaratılmış bir koddur). BARS&PIPES PRO ve Dr. T's Phantom'u bunun için iyi bir seçimdir. Ayrıca dışarıdan bağlayabileceğiniz zamanlama makineleri de vardır. Bu aletler yardımıyla zamanlamayı şu şekilde yapabilirsiniz: zaman kodu SMPTE okuyucusundan kayıt cihazının kanallarından birine (tercihen dıştakilerden birine) kayıt edilir sonra bu kod tekrar SMPTE okuyucusuna geri yollanır okuyucu bu kodu alır ve SMPTE, MTC (MIDI zaman kodu) veya şarkı imleci olarak programa yollar böylece tek bir kanala senkronize bir kayıt yaparsınız. Kayıt cihazınızın diğer kanalları da dışarıdan yapacağınız kayıtlar için boş kalır. Dışarıdan yapacağınız kayıtlarda mikrofon da kullanmak isterseniz size Shure SM57'sini veya çok daha kaliteli ses isterseniz AKG'nin 414'ünü tavsiye ederiz. Ayrıca insanlar genelde sabit bir düzeyde çalmadıkları veya söylemedikleri için bir de “compressor”a ihtiyacınız olacaktır. Compressor mikrofonla kayıt cihazının arasına girer ve sesi sabit bir düzeyde tutar, böylece kayıt esnasında aşırı yüklenmeler önlenmiş olur. Kaydınızı da yaptıktan sonra yapacağınız son şey eserinizi dağıtabileceğiniz halde çoğaltmaktır. Bunun için de size kasetleri öneririz en ucuz yol budur fakat mükemmel kalite isterseniz DAT'ları da kullanabilirsiniz. Son olarak da çok önemli bir noktayı belirtmek gerekiyor, bağlantı kablolarınız kesinlikle kaliteli ve düzenli olmalıdır. Bu sayede kayıplardan ve kötü sürprizlerden korunmuş olursunuz.

lıdır. Bu sayede kayıplardan ve kötü sürprizlerden korunmuş olursunuz.

Dört Örnek

Bir MIDI Stüdyosu'nun Anatomisi

Burada size vereceğimiz örnekler, belirli uygulamalara yönelik ihtiyaçlarınızı, en iyi şekilde karşılayabilmesi düşünülerek düzenlenmiştir. Buradaki fiyatlar size bir fikir vermek amacıyla verilmiştir (bu fiyatlar mamüllerin ABD fiyatlarıdır).

4. Küçük Bir Deneme Stüdyosu

Bu örnek, fikirlerinizi denemeniz ve uygulamanız için basit bir düzenlemedir. Burada AMIGA ekstra sesler ve efektler için mükemmel bir yardımcı konumdadır. Kayıt için de evinizdeki müzik sistemini rahatça kullanabilirsiniz (ses kalitesinin çok önemli olmadığı gözönüne alınırsa).

2. Genel Üretim

İkinci örneğimiz küçük parçalar, demolar kaydetmek için idealdir. Burada ses kaynakları, her türlü ihtiyacınızı karşılayabilecek pek çok değişik ses üretme imkanına sahiptir.

3. Profesyonel Yaratıcının Stüdyosu

Bu sistem kendi stüdyosunda yarattıklarını dışarıda, profesyonel bir stüdyoda kaydeden profesyonel müzisyenler için idealdir. Burada kayıda sıra geldiğinde mixer, amfi, monitör kolonlar ve kayıt cihazları stüdyonuzda kalırken, diğer bütün elemanlar kayıt için diğer stüdyoya gider.

4. Video İçin Müzik

Dördüncü ve son örneğimiz de video için müzik yapan profesyonellere yönelik. Burada video kasetin zaman kodu ana zamanlayıcıdır. Bunun sağlanması için üzerinde çalışacağınız video kasedin ses kanallarından birisinin SMPTE zaman koduna ayrılmış olmalıdır, bu kod Dr. T's Phantom programına yollanır böylece senkronize kayıt sağlanır. Sizin için kayıt yapmayan bir video (ucuz olduğu için), kayıt cihazı olarak da mükemmel ses kalitesi yüzünden DAT'ı tercih ettik. Ayrıca da ses modülü olarak Korg'un Wavestation'ını seçmemizin sebebi modülün bu iş için çok uygun seslere sahip olması.

Kontrol Klavyesi Ses Modülü Yazılım MIDI Ara Birim Digitizer Editör Mixer Kablolar TOPLAM

TABLO 1

Kontrol Klavyesi Ses Modülleri

Ara Birim/Zamanlayıcı Yazılım Patcher Microphone Efekt Ünitesi Compressor Mixer Amfi Monitör Kolonlar Çok Kanallı Kayıt Cih. Mixdown Kayıt Cih. Kablolar TOPLAM

TABLO 2

Kontrol Klavyesi Ses Modülleri

Ara Birim/Zamanlayıcı Yazılım

Sampler Patcher Mixer Efekt Ünitesi Amfi Monitör Kolonlar Mixdown Kayıt Cih. 8 Gözlü Kızak Kablolar TOPLAM

TABLO 3

Kontrol Klavyesi Ses Modülleri

Ara Birim/Zamanlayıcı Yazılım

Sampler Patcher Mixer Efekt Ünitesi Amfi Monitör Kolonlar Video Mixdown Kayıt Cih. Kablolar TOPLAM

TABLO 4

Kawai K1 II $ 725 Yamaha TG33 425 Dr. T's Tiger Club 59 ECE 50 Sun Rize'ın Perfect Sound'u 99 Oxxi'nin Audio Master'ı 99 MIDIman Minimixer 99 50 * Roland U20 $ 895 EMU Proteus 895 Alesis DA 400 Dr. T's Phantom 350 Blue Ribbon'ın Bars&Pipes Pro'su 379 360 System'in 299 Shure SM57 129 Alesis Microverb III 249 Alesis 295 Fostex 2016 299 Peavey PMA 704 299

JBL Control 1s Tascam 488 (8 kanal) Tascam 103 Casette Deck -

179 1279 359 (eserinizi çoğaltacağınız kayıt 180

$6811

Roland D70 $ 1995 Oberheim Matrix 100 499 Korg M3R 828 EMU Proteus II 1295 Alesis 400 Dr. T's Phantom 350 Dr. T's KCS 3.5 400 Dr. T's XOR 325 Dissident'in MIDI Sample Wrench'i 279 The Other Guys'ın Synthia Pro'su 395 Peavey SX/SP 1350 JL Cooper 349 Tascam 1024 1529 Alesis Microverb III 249 Peavey PMA 70-4 299 Yamaha NS10M 330

Tascam 103 359 200 (aletlerinizin düzenli durması daha kolay taşınması için) 325 $41757 Roland U20 895 EMU Proteus 895 KORG Wavestation A/D 1899 Dr.T's Phantom 350 Bars&Pipes Pro 379 Dr.T's XOR 325 Peavey SX/SP 1350 360 Systems 8x8 199 Mackie Design CR 1604 1099 Alesis Microverb 249 Peavey PMA 704 299 JBL Control 1 179 Sony VP 5020 1595 Technics SV DA-010 DAT 799 295

ICIN