Scala
Retro bilgisayarİş: Commodore Dergisi'nin tanıtımı amacıyla bir sunu hazırlamak Kullanılacak Elemanlar:
AMIGA 2000 Scanner ArtScan Deluxe Paint Scala CED ommodore Dergisi'ni ve daha sonra da Commodore AMIGA Dergisi'ni, reklamcılık ve medya ajanslarına tanıtacak bir sunu hazırlanması gerekiyordu. Commodore Dergisi'nin altı yıldır süren yayın yaşamı boyunca izlediği yollar, değindiği konular, verdiği hizmetler ve okuyucu kesimi hakkında çeşitli bilgilerin verilmesi amaçlanıyordu bu sunu İle. Tanıtımda en etkin yolun görsellik olduğunu düşündüğümüz için bu noktadan işe başlamaya karar verdik. Dergi hakkında çeşitli bilgilerin verileceği sunu boyunca çeşitli arka plan grafiklerinde, anlatılan konuyla ilgili sayfaları scanner ile örneklenen görüntülerini kullanmayı uygun gördük. Bu işlem için kullandığımız scanner programı Art Scan'di. Art Scan'in ekranı altı ana bölüme ayrılmış durumdadır. Sol üst köşede scanner'ın ekranındahn guickscan ile alınmış bir görüntü bulunur. Buradaki görüntü, örnekleme tablası üzerindeki grafiğin hangi kısmının alınacağını belirtmek için, basit bir örnekleme sonucundaki görüntüsüdür. Bu bölge üzerinde mouse İle istenilen bölgenin sınırları çizilir. Bu işlem için mouse istenen parçanın sol üst köşesine getirilir ve sol tuşuna basıldıktan sonra grafiğin sağ alt köşesini belirtmek için istenildiği kadar çekilir. Örnekleme görüntüsünün hemen altındaki bölgedeki sayılar ise mouse İle seçilen dörtgenin sol üst köşesinin koordinatları ile genişlik ve boyunu gösterir. Bu bölgenin başlığı zaten 'Mouse Koordinatlabaşlığını taşıyan alt bölgede ise yapılacak örneklemenin çözünürlüğü belirtilir. Bu sayı ana ve alt örneklemelerin detay derecesini belirtir, bu da bize görüntünün ne kadar detaylı olacağını gösterir. 50'den 400'e kadar değer alabilen bu sayılar büyüdükçe daha detaylı görüntüler elde edilebilir. Ekranın sağ tarafında ise 'Genel Ayarlar' başlığı altında, örneklemenin tek renk mi renkli mi yapılacağı gerekli tuşa basılarak belirtildikten sonra örneklemede kaç renk, örnekleme tek renk ise kaç ton kullanılacağı bildirilir. Yine aynı bölgede görüntünün çeşitli parametreleri ile parlaklığı, gösterim modu ve ekran boyu ayarlanır. 'Görütü adlı bölgedeki düğmeler ve göstergeler ise örneklenmiş görüntü üzerinde işlem yapılmasını sağlar. Burada kırmı-
Basic ve
makine dili
SET |BASİC PROĞRAM 0 yenprogram
Ç BASIC PROGRAMzı, yeşil ve mavinin yoğunlukları, görüntünün parlaklığı, kontrast ve gamma filtresi ayarlanır. En sağ alttaki bölgede ise optik kayma yani zoom miktarı ayarlanır. Ekranın altındaki düğmeler ise soldan sağa doğru seçeneklerin kaydedilmesi, gulckscan (çabuk örnekleme), scan (normal örnekleme), scanner'ın başa alınması, görüntünün ekranda gösterilmesi ve kaydedilmesi, kullanıcıya yardım sağlanması ve programdan çıkış için kullanılır. Bizim sunu programımız olan Scala en fazla 16 renk kullanılabildiği için örnekleyeceğimiz grafiklerin de buna uygun olması gerekmekteydi. Bu yüzden guickscan hazirlamak
Icin
kolayliklar ile örnekleme tablasındaki Commodore Dergisi'nin ilk sayısının kapağının sınırlarını işaretledikten sonra, 4096 renkli örneklemeyi seçtik. Scala 16 renk kullanıyor ve biz 4096 renklik örnekleme seçtik. Bu durum bir karışıklık yaratmamalı. 16 renklik bir örneklemeye gidildiğinde tüm detaylardaki farklar 16 renk ile temsil edilecek ve az renk kullanmak zorunda olduğu için bilgisayar bize kötü seçimler verecekti. Oysa 4096 renk örneklemeden sonra kaydedilen görüntüyü DeluxePaint ile yüklerken 16 renklik modda yükleyerek optimum renkleri yine bilgisayarın seçmesini sağlayacaktık. Yine aynı nedenlerle 64 veya 512 renklik örneklemeleri seçmedik. Scanner ile örneklenen görüntüdeki renk sayısı bir çizim programının kabul edeceği maksimum sayı olan 4096 olarak seçilmeliydi ki en temiz sonuç elde edilsin. Bu arada belirtmemiz gerekir ki scanner | yardımcı grafik kartları sayesinde 16 milyon renk de gösterebiliyordu, ancak Scala ne yazık ki bu gösterim moduna sahip değil. Gösterim modu olarak 736 x 580'lik hires/lace/oscan'i seçtik. Böylece örneklenen görüntülerin tamamı ekranda yer alabilecekti. Örnekleme çözünürlüğü olarak ise 50 dpi (nokta/inch) bizim için — yeterli olacaktı, zaten aksi taktirde örneklenmiş görüntü çok büyük olacaktı.
Örneklenen görüntüyü diske | kaydettikten sonra Scala'ya arka plan görüntüsü olarak yükledik. bunun için Scala'nın ana ekranının altında yer alan ikonlarda 'NEW'e basarak yeni bir sayfa açacağımızı bildirdik. Scala arka plan grafiği olarak ne yüklemek istediğimizi sorunca da yeni örnekleyip kaydettiğimiz grafiğimizin
Yani
Soript Stencil pofont : ir
Gancel yükleneceğini belirttik. Grafik yüklendi ve karşımıza çıktı. Ancak Scala'nın 16 renk kullanması yüzünden bu grafik üzerine yazacağımız yazılar da ancak örneklenen grafikte kullanılanlar olabilecekti. Bunlarsa bazı amaçlar için çok renkli değildiler, yani bizim farklı renklere de ihtiyacımız vardı... Bu durumda aklımıza grafik üzerindeki benzer renkleri birleştirmek geldi. Yani değer olarak birbirine çok yakın renklerden birini tüm grafikte diğerleriyle değiştirecek ve böylece bir rengi boşa alıp istediğimiz gibi kullanabilecektik. Bu işlem için DPaint 3 veya 4'teki özelliği imdadımıza yetişti. Stencil olarak adlandırılan işlemde bir veya birkaç renk belirtilerek bir maske oluşturulur ve boyama işlemleri bu renkleri etkilemez. Bizim örneklediğimiz kapak grafiğimizde de birbirine çok yakın olan iki gri tonu vardı. Ekranda bu gri tonlarından birini temizlemek için DP4'teki efektler menüsünden stencil yapma bölümüne girdik. Burada 16 renklik paletimizin renklerinin bulunduğu bir tablo ve “temizle', “ters çevir” ve 'vazgeç' seçenekleri bulunuyordu. Biz boyama işlemi sırasında pasif kalacak renkleri tek tek seçmektense daha pratik bir yol izledik. Üzerini boyayacağımız rengi seçtikten sonra (bu seçme işlemi istenirse tablodan, istenirse de ekrandaki bir bölgeden, o rengi klikleyerek gerçekleştirebiliriz) “ters (invert) işlemini yaptık. Böylece seçtiğimizin dışındaki tüm renkler pasif duruma geldi. Artık 'oluştur” komutunu verip sadece istediğimiz renk üzerinde işlem yapabilecektik. Birbirine yakın olan renklerden stencil ile işaretlediğimizi ikinci gri tonuna çevirmek için ise tüm resmin üzerine ikinci gri tonuyla içi dolu bir kare çizdik. Bu karenin etkisi sadece seçtiğimiz renk üzerinde oldu ve artık serbest bir rengimiz olmuştu. Grafiğin üzerinde birbirine yakın bir başka renk çifti daha bulduk ve bunları da stencil işleminden geçirdik. Artık Scala ile kullanmak üzere iki serbest rengimiz olmuştu. Scala ile kullanmak için grafiğimizi ekranda ortaladık ve böylece kaydettik. Scala'ya başlayınca karşımıza ilk olarak boş bir sayfa listesi çıkseçim yaptığımızı belirtmek için daha sonra OK ikonunu klikledik. Karşımıza gelen ekranda örneklediğimiz görüntü duruyordu. Ancak ekranın altına başka bir menü gelmişti ve genel işlemlerin kontrol ikonları burada bulunuyordu. Scala ilk çalıştığında yüklenen satır tanımlamaları ne yazık ki bizim işimize yaramıyordu. Aslında kullanıcılara bir kolaylık olarak getirilen bu olanak yardımıyla ekranlarda aynı satır düzeninin korunması sağlanabiliyor. meact be) AKAN fari sit önce anlaş — değil deyen Bim çe çile
— Karum Bu dö Kam BÜDM se tı. 'New' seçeneği ile yeni bir sayfaya başlayacağımızı belirttik. Bu sayfanın arka plan grafiği olarak hangi resmin yükleneceği sorulduğunda da directory'ler içinde örneklenen grafiklerimizi sakladığımız yere gelip Commodore Kapak adlı dosyayı klikledik. Yükleyeceğimiz grafiğin doğru olup olmadığını kontrol etmek için OK demeden önce 'show' seçeneği ile önce grafiği görmek istedik. Doğru de Yarim re de he a yama gar nüsünde 'show boxes' seçeneği aktif yapılırsa satırların ekrandaki yerleri dörtgenlerin içinde görülebilir. Ancak biz ekranlarımızın farkll olmalarını istediğimizden 'List' seçeneğine girip sayfanın tanımına başlamadan, daha önce tanımlanmış bulunan satırları sildik. Bu iş için yapmamız gereken ilk önce sileceğimizi belirtmek için basmak sonra da silinecek ilk ve son satırların üzerinde kliklemek oldu. Sayfa menüsüne dönünce artık ilk satırımızı istediğimiz yere yerleştirebilecektik. Mouse ile sayfanın tam ortasına dergi logomuzun biraz altına cursor'u yerleştirdik. İlk satırımızın içeriği COMMODO-RE DERGİSİ olacaktı. Zaten ekrana başka bir şey yazılmayacaktı. Ancak yazının ekrandaki yerini beğenmedik. Bu yüzden mouse ile bu satırın etrafına bir dörtgen çizerek o bölgeyi işaretledik. Da- 'Tun' seçeneği İle sunuyu başlattık. Bu sefer yazıların çıkmasından sonra, İşi biten yazıların renkleri değişti. Gelen COMMODORE DERGİSİ yazısı boz bulanık bir renk aldı ve sayfa geçene kadar öyle kaldı. İkinci sayfaya geçiş istediğimiz gibi oldu, ancak buradaki yazılar da gelip durduktan sonra yeşil oldular. İkinci sayfadan sonra sununun bitmesini bekliyorduk ama program başa döndü. Ancak escape tuşuna basarak ana menüye geri döndük. Şimdi karşımıza iki sorun birden çıkmıştı: İşi biten yazıların rengi değişiyordu ve sunu durmadan devam ediyordu. İşi biten yazıların renginin değişmesinin sebebi sayfa menüsünün sağ üst köşesindeki bir ikondan kaynaklanıyordu. “İnactive' adlı bu ikon aktif durumdayken, ekrana gelen satırlar hareketleri bittikten sonra bu ikonun renk kutusu içindeki renge bürünüyordu. Bu olayı engellemek için tek yapmamız gereken tüm sayfalardaki 'inactive' kutularını kapatmaktı. Programın durmadan yinelemesi programı İse ana menüden girilen sistem menüsünde çözüldü. Buradaki ikonu yapılacak olan döngünün şeklini belirliyordu. Döngüyü bir kez çalışacak şekilde ayarladıktan sonra ana menüye döndük. Yazılım bölümüne yerleştirilecek olan yazılar da, arka plan grafiği siyah beyaz olduğu için renkli ve dolgun olmalıydı. Ekranın sol tarafında yerleştirilen grafiğin sağ tarafına yerleştirdiğimiz satırlardaki yazılara üç boyutlu havası ver-
Select what to load: Other Text
Spread to Antialias ta Undo üriginal
BE | Dö
(Font 56. | See — Load
VE yetistirmek dergimiz v1r...
dik. Bunun için 3D ikonunu aktif hale getirdik ve üçüncü boyutu sağlayacak olan renkleri birbirine yakın olarak seçtik. Üç boyutluluğun boyunu ayarlamaki çin yine menüsüne girdik. Buradaki özellikler listesinde üç boyutun ne kadar uzun olacağını göstermek için parametrenin yanındaki okları kullandık. Menünün en solunda sekiz yanıgösteren ok bulunuyor. Bu okları kullanarak da üç boyutun ne yana doğru olacağını bildikdik. Bu satırların ekrana geçiş efekti olarak ise ortadan açılmalarını istedik. Donanım bölümü için örneklediğimiz grafik yine ağırlıklı olarak siyah ve beyazdı. Bu yüzden DP4'ü kullanarak birkaç tane serbest renk ayırabildik. Serbest renkler-
SCALA re f |
Na De | A see Delete
LL ç.
Cancel
den birini kırmızı, birini de mavi olarak değiştirdik. Böylece renksiz arka plan üzerine renkli yazılarımızı yazdık. Bu yazılar ekrana, sağdan kayarak geleceklerdi. Tanıtım bölümü için örneklediğimiz grafik çok canlı renklere sahip. Bu grafiği ekranın sağ tarafına yerleştirip yazıları sola yazdık. Grafiğimiz oldukça renkli olduğundan yazıları öne çıkarmamız gerekiyordu. Ancak fazla serbest rengimiz olmadığı için buradaki yazıları göze çarpacak bir karakter seti ile hazırlayıp, renkli, çerçeveli ve gölgeli olarak ekrana bastırdık. Bunlar da ekrana hızlı bir şekilde ortadan açılarak geliyordu. Diğer bölümler için de benzeri şekilde sayfaları hazırladıktan ve sayfalar arasında geçiş efektlerini belirttikten sonra sunumuzu bir görmeye karar verdik. “Run” seçeneği ile sunuyu başlattıktan sonra izlemeye başladık. Bu arada tüm yazılarının yavaş yavaş çıkışını izlemek istemediğimiz bazı sayfaları mouse'un sol tuşuna basarak geçebiliyorduk. Bir önceki sayfaya dönmek için ise mouse'un sol tuşunu kullanıyorduk. Döküm eki için ise döküm ekinin kapağını, bir BASIC program parçasını bir de makine dili dökümünü örnekledik. DP4 ile tüm grafikleri birleştirmek zor olmadı. Önce kapağın örneklenmiş görüntüsünü ekranın sol tarafına yapıştırıp kaydettik. Program sayfası ise hem makine dili hem de BASIC döküm içeren bir sayfadan yapılmıştı. DP4'ün fırçası yardımıyla bunları kesip birbirlerine yapıştırdık. Kapak ve döküm sayfalarının renkleri aynı olduğu için fırça olarak yedek sayfadan aldığımız dökümleri kapak sayfasına yapıştırdık. DP4 ile bunları birleştirdikten sonra ekranda boş kalan yere de
Scala ile mesajımızı yazdık. Güncel konular ve haberlerle ilgili sayfalarımızı da hazırladıktan sonra bunları Scala ile bir kez izledik. Sonucu beğenmiştik. Ama sunumuzu izleyerek kişilere en başta neyi tanıttığımıza dair bir fikir vermek için bir giriş sayfası hazırlamayı uygun gördük. 'New' diyerek yeni bir sayfaya başladık. Bu sayfanın arka plan grafiği olarak Scala'nın hazır grafiklerde bulunan acemice çizilmiş bir kitap grafiğini seçtik. Bu grafik üzerine basitçe şu mesajı yazdık: “SİZE TANITMAK İSTEDİĞİMİZ BİR DERGİMİZ VAR...” Yazıların gelişini soldan yaptıktan sonra tüm sunumuz hazırdı artık. Bir görelim dedik ama o da nesi? Hazırladığımız giriş sayfası en sondadı. Hatamız barizdi ve engellemesi kolaydı. Scala'nın ana menüsü üstündeki herhangi bir satırı mouse'un sağ tuşuna basılı tutarak aldıktan sonra istediğimiz yere taşıyıp oraya bırakabiliyorduk.
Tüm sunuyu 'save' ikonu ile diske kaydettikten sonra içimiz rahatlamıştı artık. Fakat son anda grafiklerin bulunduğu disk directory'sini değiştirmemiz gerekti. Bunun için Scala herhangi bir olanak tanımıyor, en başta hangi directory'i belirlemişsek grafikler bundan sonra hep aynı yerden okunuyordu. Bunu düzeltmenin yolu ise Scala'nın bir komut dizisi olarak kaydettiği sunuyu bir yazı programı ile düzenlemekti. Bu amaçla CED'i (Cygnus Editor) kullanmaya karar verdik. ASCII formatıyla kaydedilmiş olan Scala'nın script'ini okuduktan sonra hangi grafiğin yükleneceğini belirten PİCTURE “ee” komutunun tırnakları içindeki directory tanımını değiştirdik. Tabi ki tüm sayfalarda bu işlemi gerçekleştirmemiz gerektiği için CED'in ara/değiştir işlemini kullandık. Eski directory'nin adını vererek bunu yenisiyle değiştirdik ve script'i yeni haliyle kaydettik. Bu yeni komut dizisini Scala'ya yüklediğimizde grafikler artık yeni directory'den okunmuştu ve her şey mükemmel çalışıyordu. Sunumuzun hitap ettiği herkeste Scala olmadığını tahmin ettiğimizden Scala ile hazırlanan bu sunuyu videoya kaydetmemiz gerekiyordu. Bu işlem için genlock kullanımı gerekiyordu. Genlock kullanımına ilişkin daha detaylı bilgileri bundan sonraki DOSYA'larımızdan birinde bulabilirsiniz. Daha sonra menüden 'move' seçeneği ile seçilen bölgeyi hareket ettirdik. Mouse'un sol tuşu basılı halde bu dörtgeni ekranda istediğimiz gibi ortaladıktan sonra işimiz COMMODORE DERGİSİ yazan satırın yazı karakterini ve özelliklerini ayarlamaya kaldı. Elimizde iki serbest rengimiz olduğu için bunlardan birini istediğimiz gibi değiştirmek için 'palette' menüsüne girdik. Serbest rengimizi seçerek, tüm grafik programlarının uyguladığı sistemi kullanarak kırmızı, yeşil ve mavi oranlarını değiştirmek için RGB'nin kayar düğmeleriyle oynayarak yazı için bir kırmızı tonu yakaladık. Sayfa menü-
Soripts ilk konuları Adım Adım Döngüm süne dönmek için palet menüsünden OK ikonunu klikledik. Sayfa menüsüne dönünce az önce kırmızı olarak değerini değiştirdiğimiz rengi yazının ana rengi olarak belirlemek için 'front' ikonu üzerindeki renk kutusuna koyduk. Fakat yazımız yine de yeteri kadar belli değildi. Yazıyı grafikten ayırmak için çerçeve koymaya karar verdik. Bunun için 'outline' ikonuna basarak bunu aktif hale getirdik. Çerçeve rengi olarak ise siyah seçip çerçevenin renk kutusuna da bu rengi koyduk. Hâlâ memnun kalmamıştık, çünkü çerçevenin kalınlığı çok azdı. Çerçeveyi kalınlaştırmak için (plan) menüsündeki özellik listesinde 'outline size' (çerçeve kalınlığı) elemanına geldik aklımıza. Tüm bu listelenen elemanlar çeşitli değerler alabildikleri için yanlarında değerlerini değiştirmeye yarayan ok işaretleri de bulunuyor. Çerçeve kalınlığımızı artırmak istediğimiz için bu elemanın yanındaki oklardan sağa doğru olanına basarak bu değeri artırdık. İstenilen kalınlığı elde ettiğimizde ise OK ikonuna basarak sayfa menüsüne döndük. Bu sayfayı kaydetmek için sayfa menüsünün sağ alt köşesinde bulunan 'save' seçeneğini kullandık. Ekrana gelen kaydetme menüsünde bizim için bir ad verilmişti bile sayfaya: Scala sayfa üzerine yazılan ilk satırı sayfanın adı olarak belirtiyordu. İstersek bunu değiştirebilirdik, ama henüz taslak aşamasında olduğu ve sayfayı hatırlatıcı olduğu için bu ismi uygun görüp OK dedik. Tam ana menüye döndüğümüzde ise yazının ekrana geliş şeklini değiştirebileceğimiz geldi. 'Change' ikonuna basıp bir sayfayı değiştirmek istediğimizi belirtince Scala hangi sayfayı değiştireceğimizi sordu. Döküman listesinde ilk sayfanın satırını işaretledik. Grafiğimiz ve yazımız ekranda duruyordu. Yazıların ekrana gelişi için yaklaşık 30 değişik silme efekti bulunuyor. Biz COMMODORE DERGİSİ yazısının ekrana geliş şekli olarak yukarıdan inmesini ve giderek yavaşlamasını seçtik. Bu seçimimizi kesin olarak belirtmeden önce şöyle bir görmek için 'see' seçeneği ile yazının çıkışını izledik. Geçiş efektini beğendik ama biraz yavaş olduğu için hızını artırıp tekrar denedik. Beğendiğimiz zaman ise OK ikonuna basarak sayfa menüsüne geçtik. Burada da bir kez ekranın çıkışını 'see' ile izledikten sonra 'save' seçeneği ile sayfayı tekrar kaydedip ana menüye döndük. Derginin genel çizgisini açıklaması açısından sunu boyunca ilk sayının kapağından başka ilk sayının başyazısını, yazılım, donanım, tanıtım ve haberler konusundaki yazılardan birer sayfa, bir döküm eki kapağı ve program parçalarının görüntüsünü ve güncel konulardan bahseden bir sayfanın görüntüsünü kullanmayı düşündük. Bu amaçla tüm bu sayfaları örnekleyip, DP4 ile kendimize serbest renkler ayırdık.
Düzenli bir akış sağlamak için kapak sayfamızdan sonra ilk sayının başyazısının ve künyesinin bulunduğu sayfayı örnekledik. Ancak bu sayfa zaten siyah beyaz olduğu için dört tonluk tek renk bir örnekleme yeterli oldu. DP4'ün sayfasını da dört renk açıp bu sayfayı ekranın sağ tarafına alıp kaydettik.
Ancak, Scala ile sayfayı yükleyince önce şaşırdık; çünkü paletimizde sadece dört renk vardı. Sonra aklımız başımıza geldi. Scala 2, 4, 8 veya 16 renklik sayfaları kullanabiliyordu, grafiğimizde 4 renkten oluştuğu için yeni açılacak olan sayfanın 4 renkli olacağını sanmış ve paleti buna göre hazırlamıştı. Hatamızı düzeltmek için örnekleyip düzelttiğimiz görüntüyü DP4'e yüklerken sayfa özelliklerinde rengi 16 olarak ayarladık ve yüklemeye çalıştığımız grafiğin farklı bir modda olduğunun farkına varan DP4 bize grafiğin kaydedildiği moda dönmek isteyip istemediğimizi sorduğunda da hayır cevabını vererek ilk dört rengi grafiğin renkleri olmak üzere toplam 16 renklik bir palete sahip sayfayı açtık. Grafiği yeni haliyle kaydedip Scala'ya yüklediğimizde istediğimiz sonucu elde etmiştik.
Grafik ekranın sağında olduğu na geçiş yapıldı. Sorunun nereden kaynaklandığını hemen anlamıştık. Ama menüde sayfa listelerinin yanında sayfalar için geçiş efektleri ve sayfa sonunda bekleme parametrelerini belirten birer ikon daha vardır. Soldaki ikon önceki ekrandan sonrakine geçişin nasıl yapılacağı belirtilir. Buradaki geçiş efektlerinin sayısı 50'den fazla. Sayfalar arasında istenilen geçişi ikonu yardımıyla istenilen hızda ayarladıktan sonra OK dedik. Şimdi bir sayfa tam olarak gösterildikten sonra ne kadar bekleneceği sorusu çıktı karşımıza. Üç saniyelik bekleme süresini belirttikten sonra bu işlem menüsünden 'to end' seçeneğini de işaretleyerek tüm sayfalarda aynı süre beklenmesini sağladık. Sunumuzu tekrar görmek için yazı satırlarımızı ekranın soluna açtık. Grafik siyah beyaz ve detaylı olduğu için kullanacağımız yazı karakterleri renkli ve kalın olmalıydı. Bu yüzden tüm satırları mouse ile seçip 'bold' ikonuna basarak kalınlaştırdık. Yazıların tümünü birden seçip ekrana yandan gelmelerini belirttik. Bu sayfayı da kaydedip ana menüye dönünce o ana kadar yaptığımız iki sayfayı bir izleyelim dedik. Bunun için yine 'see' seçeneği kullandık. Scala bize görmek istediğimiz ilk ve son sayfaları sordu. Mouse ile istediğimiz sayfaları listeden klikleyince karşımıza kapak sayfamız çıktı. Bunun üzerine yukarıdan COMMODORE DERGİSİ yazısı indi ve yazı iner inmez pat diye diğer ekrana geçti. Burada başsayfanın yanına diğer yazıları kayarak ekrana geldiler. Ve yine hiç beklemeden ilk ekra-