DEMO MUSIC CREATOR 4.0

• Müzik ve ses

Nedir bu DMC? DMC, 'Graffity' adlı grubun üyesi 'Brian' tarafından hazırlanan, Commodore 64 için yazılmış en güçlü müzik editörlerinden biridir. İçerisinde kendi müziğinizi yaparken kullanabileceğiniz birçok seçenek ve yardımcı editörler bulunmaktadır. DMC 4.0'ı şu adreslerden indirebilirsiniz: http://www.lemon64.com/apps/list.php?Genre=sound veya ftp://ftp.funet.fi/pub/cbm/c64/audio/editors/. Kısaca birkaç özelliğinden bahsedip arkasından editörümüzü tanımaya başlayalım. - Yapacağınız müzik dosyasının içerisinde 8 farklı parçayı saklamanız mümkün. Bu özellik genelde oyunlara müzik ve ses efektleri hazırlayanlar tarafından kullanılmaktadır. Mesela, ilk parça oyunun giriş müziği, ikincisi skor tablosu, üçüncüsü bölüm atlama kısmı, dört ve daha sonra ise oyundaki ses efektleri için kullanılabilir. DMC 4.0'da sadece 8 taneye kadar izin var. Fakat daha fazlasını kullanmanızı sağlayan editörler de mevcut. - Synthesizer özelliği ile kullanıcı klavyesini bir org gibi kullanabilir. Bu sayede, başka bir enstrüman kullanmadan aklınızdaki bir melodiyi sadece Commodore'unuz ile çıkarma şansınız var. Alt yapınızı hazırladınız ama sololarınızda sorun mu var? İşte tam burada 'Synthesizer' yardımınıza yetişir ve 'Record' özelliği ile çaldığınız şeyleri kaydetmenize izin verir. Tek dikkat edilmesi gereken şey ise çaldığınız şeylerin 00 numaralı Sector'e kaydedildiği. Peki Sector nedir diye soranlar var sanırım. Bu kadar kısa bilgiden sonra artık kullanılan terimleri açıklamaya ve editörümüzü tanımaya başlayabiliriz. Kısa kısa... - SECTOR: İşte burası notalarımızı yazdığımız yer. Yapacağınız müziğe ait her şeyi (baslar, arpejler, ritmler, vs.) bu sectorlere yazmanız gerekiyor. Her bir sectorün kendisine ait 256 satırlık bir alanı var. Notalarınız ve özel komutlarınız bu satırlarda yer alacak. Kullanabileceğiniz sector numaraları ise 00-3F arası ile sınırlı. Yani 64 adet. Sakın bu sayılar size az gelmesin. İşin içine girmeye başlayınca bunun çeyreğini bile kullanmadan çok güzel şeyler yapacağınızı fark edeceksiniz. - TRACK: Kısaca 'Kanal' diyebiliriz. DMC'de kullanabileceğiniz 3 adet track mevcut. Her bir track üzerinde ise hazırladığınız sectorleri ve özel komutları yerleştirebileceğiniz 00-FF arası 256 satır bulunmakta. Track ve sector açıklamalarında bahsedilen 'Özel Komutlar'ın listesini yazının ilerleyen kısımlarında bulabilirsiniz. - TIMER: Çalan süreyi gösterir. - RTIME: Parçanın ne kadar Raster Time harcadığını XX:YY şeklinde gösterir. (XX o anki, YY

SID (Sound Interface Device)

1981 yılının Ocak ayında, Commodore firması, 'Project C64' adıyla yeni bir çalışma başlatmıştı. Bu çalışma sonucunda ortaya çıkarmak istedikleri şey ise tamamiyle yeni ve muhteşem bir oyun bilgisayarıydı. Fakat bu fikir, projenin gelişmesi sürecinde değişti ve Commodore firması, bu bilgisayarın gerçek bir ev bilgisayarı olmasına karar verdi. Düşüncelerine göre iyi bir ev-oyun bilgisayarı kaliteli sesler üretmeliydi. SID çipi üzerindeki çalışmalar 1981 yılının baharında Robert “Bob” Yannes ve ekibi tarafından başlatıldı. Bu arada, Robert Yannes'in VIC-20'nin dizaynına da büyük katkısı olduğunu unutmadan ekleyelim. Daha önce Synthesizer'larla ilgili konularla uğraşmış olan Yannes'in aklındaki fikir, bu synthesizer'lara benzer bir ses çipi üretmekti. Kendisi, 2 teknisyen ve bir de CAD operatöründen oluşan takımıyla yaptığı 4-5 aylık bir çalışma sonucunda muhteşem SID (6581) çipini tamamladılar. Maliyeti daha da ucuzlatabilmek için bu çip üzerindeki bazı özelliklerin çıkartılmasından sonra ise çip son haline geldi. SID çipinin gerçek kapasitesini bugün bile kimse (buna yapanlar da dahil!) tam olarak bilememektedir. Bunun en büyük sebebi ise çipte bulunan bazı hatalardan kaynaklanmaktadır. Yapan ekip bu hataları fark etmiş fakat düzeltmek için yeterli zamanlarının olmamasından ötürü çip bu şekilde üretilmeye ve kullanılmaya başlanmıştır.

ise maksimum raster time ) - TRK ve SEC: O an çalınan Track ve Sector bilgilerini gösterir. - Ekranın alt tarafında gördüğünüz klavye ise eğer parçayı dinliyorsanız çalan notaları, Synthesizer ya da Record modunda ise sizin çaldığınız notaları gösterir. - Klavyenin yanında ise oktav bilgilerini görebilirsiniz.

Editörümüzün genel görünümü

Yeni bir sayı ve yeni bir konuyla yine karşınızdayız. Bu sayıdan itibaren, Commodore 64 ile müzik yapmak isteyenler için faydalı olacağına inandığımız birtakım dökümanlar ve programların tanıtımlarına başlıyoruz. İlk olarak Commodore'umuzun içinde bulunan o muhteşem SID çipini biraz tanıyalım. Daha sonra da en çok kullanılan müzik editörlerinden biri olan DMC'nin 4.0 versiyonunu inceleyeceğiz. İşte başlıyoruz...

Ana Menü:

Ana Menü'ye geçmek için sadece '‹-' tuşuna basmanız yeterli olacaktır. Buradaki seçeneklerin açıklamalarına gelince; - Sound Editor: Kullanacağınız enstrümanlara ait ayarlar. - Filter Editor: Enstrümanlarda kullanacağınız filtrelere ait ayarlar. - Music Setup: Volume ve Hız ayarları. - Disk Menu: Directory listeleme, parça yükleme, saklama ve sürücünüze komut verme işlemleri için kullanacağınız yer. - Player: Player seçmek için kullanılır. 4.0 A ve 4.0 B olarak iki tane mevcut;

Sound Editor'ün Kullanımı:

Programı ilk çalıştırdığınızda içerisinde hiçbir ses olmadığını göreceksiniz. Kendinize güveniyorsanız, enstrümanlarınızı kendiniz hazırlamaya başlayabilir ya da DMC ile yapılmış başka parçalardaki sesleri kullanmaya başlayabilirsiniz. Yapmış olduğunuz sesi test etmek için SPACE tuşuna basmanız yeterli olacaktır. İlk başlarda bol bol alıştırma yapmanız gerekecek. Hemen kısa bir örnekle devam edelim.

Bu örnekteki değerler, enstrümanın volume değeri, hızı, vibrato efektleri gibi ayarları yapmanızı sağlar. Burada ## ile gösterilen yerdeki değerler sesinizin başlayacağı adresi gösterir. SHIFT + RETURN yapalım ve ses editöründeki bu adres kısmına geçelim. Şimdi ise şu değerleri girin:

Değerleri girdikten sonra SPACE tuşuna basalım ve neler yapmışız bir duyalım. İşte yapmış olduğumuz ilk ses. Burada dikkat edilmesi gereken en önemli şey, en sona eklediğimiz 91 değeri. Bu değeri girdikten sonra sağında gri renkte 00 yazdığını göreceksiniz. Bu gördüğünüz yer, sesin çaldıktan sonra yani '41 00' değeri işlendikten sonra nereye dönüleceğini gösterir. Bütün bu değerler başlangıçta biraz karışık gelebilir ama ilerledikçe o kadar da zor olmadığını fark edeceksiniz.

Şimdi de az önce oluşturduğumuz enstrümana bir de 'FILTER' yani filtre ekleyerek bir bas enstrüman oluşturalım. '‹' tuşuna basarak ana menüye gelip 'FILTER EDITOR'e geçin ve aşağıdaki değerleri girin:

Tekrar 'SOUND EDITOR' ekranına geçelim. Şu an 00 nolu enstrümanın üzerinde olmanız lazım. Bunu ekranın sağ üst kısmındaki SND yazan yerden anlayabilirsiniz. Enstrümanlar arasında geçiş için '+' ve '-' tuşlarını kullanabilirsiniz. Şimdi '^' tuşuna basıp sesimizi hafızaya alalım. Daha sonra '+' tuşuna basarak 01 nolu sese geçin ve '@' tuşuna basın. Böylece daha önce yapmış olduğumuz 00 nolu sesi 01 numaraya kopyalamış olduk. SPACE tuşuna basarak sesinizi test edebilirsiniz. Şimdi bu kopyaladığımız sesin FX kısmına gelip 20 değerini girin ve filtreyi aktif hale getirin. 'FILTER FX' adlı yerin aktif olduğunu göreceksiniz. Bir bakın bakalım yeni bas sesimiz nasıl olmuş.

Hızımızı hiç kesmeden yeni bir örnek yapalım. Şimdi '+' tuşuna basalım ve bir sonraki sesimize geçelim. Bu sefer de minör bir akor yapmayı deneyelim. Aşağıdaki değerleri girin ve yine SHIFT + RETURN yaparak ses editörüne geçin.

Fark ettiyseniz ##'in değeri bu sefer 02. Buraya 00 ya da 01 yazamazdık çünkü bu iki değeri bir önceki sesimizde kullandık. Şimdi kaldığımız yerden yani 02'den devam ediyoruz. Buraya da aşağıdaki değerleri girin:

Minör Akor

En sonda bulunan 94 değerine dikkat ederseniz bu sefer yanında 02 yazdığını göreceksiniz. Yazdığımız 4 sesi çaldıktan sonra tekrar 02 nolu adrese dönmesini bu şekilde sağlıyoruz. Peki buradaki 00-03-07-0C neyi ifade ediyor? Eğer müzikle ilginiz varsa bunun bir minör akorun açılımı olduğunu hemen anlayabilirsiniz. Major akor yapmak isteseydik 00-04-07-0C değerlerini kullanmamız yeterli olacaktı. Bu şekilde istediğiniz bütün akorları kendi parçanız içerisinde kullanabilirsiniz. Şimdi Majör akor için de bir örnek verip diğer seslerimize geçelim. '^' tuşuyla sesimizi hafızaya alalım, '+' tuşuyla bir sonraki sese geçelim ve '@' ile 03 nolu sese bu değerleri kopyalayalım. ## kısmına 07 yazın ve aşağıdaki değerleri girin.

Majör Akor

SID Teknik Özellikleri:

# 3 Tonlu Osilatörler

Frekans aralığı: 0-4 kHz # Her Osilatör İçin 4 Dalga Biçimi

Üçgen, dişli, değişken darbe, gürültü # 3 Genlik Modülatörü

Genlik aralığı: 48dB # 3 Ses Üreteci

Üstel karşılık Yükselme hızı: 2ms-8s Düşme hızı: 6ms-24s Durma seviyesi: 0-en yüksek volüm Kaybolma hızı: 6ms-24s # Osilatör Senkronizasyonu # Halka Modülasyonu # Programlanabilir Filtre

Kesme frekansı aralığı: 30Hz-12kHz 12dB/oktav Rolloff Alçak geçişli, Band geçişli, Yüksek geçişli, Notch çıkışları

Değişken rezonans # Ana Volüm Kontrolü # 2 A/D Pot Arabirimi # Rastgele Sayı/Modülasyon Üreteci # Dış Audio Girişi

Şimdi de davul ile ilgili seslerimizi hazırlayalım. Artık kullanacağınız tuş kombinasyonlarını öğrenmiş olmanız lazım. Girilecek değerlerle yazımıza devam edelim.

Bas Davul

Zil

Burada fark ettiyseniz ufak bir değişiklik yaptık ve 'F' değerine 01 girdik. Yani bu ses 1 nolu filtreyi kullanacak. 1 nolu filtrenin değerleri ise şöyle;

Kaldığımız yerden devam edip son olarak da davul sesimizi yazıyoruz.

Snare

Bu sayıdaki yazımızın sonuna geldik. Önümüzdeki sayıda DMC ile müzik hazırlarken dikkat edilmesi gereken şeyleri inceleyip biraz daha ayrıntıya gireceğiz ve hemen ardından da DMC ile yapacağımız ilk parça geliyor. Bir sonraki sayıya kadar vermiş olduğumuz örnek sesler üzerinde oynamalar yaparak kendinize ait sesler oluşturmayı deneyin ve programı baştan aşağıya kurcalayın. DMC ile yapılmış olan parçaları bulup onları da incelemeniz sizin için faydalı olacaktır. Yanlış şeyler yapmaktan korkmayın ve bizleri de yapmış olduğunuz şeylerden haberdar etmeyi unutmayın sakın. Herkese Commodore 64'lü ve bol müzikli günler...

Kısayollar (Tuş kombinasyonları):

F1 Müziği dinlemek için F3 Çalan müziği durdurur F4 Müziğin kaldığı yerden çalmaya devam etmesi için F7 Müziği hızlı bir şekilde çalmak için

Track Editor: S Yazılan özel bir komut varsa silip sektör numarası girmek için + Kendisinden sonra gelen sektörleri Transpoze etmek için. Yanına girilen değer kadar bütün sesler tizleşir. - Kendisinden sonra gelen sektörleri Transpoze etmek için. Yanına girilen değer kadar bütün sesler pesleşir. Shift+E Yaptığınız müziğin sonunu belirtir. END komutundan sonra girilen satır numarasına giderek çalmaya devam eder. Bir değişiklik yapmayıp 00 olarak bırakırsanız en baştan çalmaya devam eder. Buna kısaca LOOP diyebiliriz. C= + E Yaptığınız müziğin sonunu belirtir. END komutundan farklı olarak müzik tamamiyle sonlanmış olur ve herhangi bir loop işlemi yapılmaz. Shift + Return Üzerinde bulunduğunuz Sectore ait editöre geçmenizi sağlar. F8 Synthesizer - Klavyenizi org gibi kullanmanızı sağlar. F6 Synthesizer'da çalacağınız şeyleri kaydetmek için kullanılır. Dikkat etmeniz gereken bir şey var, kayıt edilecek bilgiler 00 nolu sector'e kayıt edilir. ‹ Ana menü. ^ Üzerinde bulunduğunuz Track bilgilerini hafızaya alır. @ Hafızadaki track bilgilerini üzerinde bulunduğunuz track'e yazar. Shift+C Üzerinde bulunduğunuz track bilgilerini istediğiniz bir track'e kopyalar. Yer için sizden onay bekler. Shift+X İki track'in yerini değiştirmek için kullanılır. Yer için sizden onay bekler. Shift+Home Üzerinde bulunduğunuz track içeriğini temizlemek için. Shift+T Müzik seçimi (0..7) Shift+I Müziğe ait ses, filtreler, sectorler gibi bütün bilgiler temizlenir.

Sector Editor: Shift + Home Sector içeriğini temizlemek için. Shift + [ Bir sonraki sector. Shift + ] Bir önceki sector. Shift + < Cursor'den sonraki sesleri tizleştirmek için (Transpoze Up) Shift + > Cursor'den sonraki sesleri pesleştirmek için (Transpoze Down) + Yazacağınız notalara ait sesleri duymak istiyorsanız bu tuşa basıp VOICE özelliğini aktif hale getirmeniz lazım. £ GATE - Sürekli çalan bir sesi sonlandırmak için. Genelde Fade Out tipinde bir efekt verir. - Cursor'ün üzerinde bulunduğu bilgiyi siler. C= + D DURATION - Kendisinden sonra girilecek notaların uzunluğunu belirler. C= + S SOUND - Kullanılan sesi seçmek için kullanılır. C= + G GLIDE - İki ses arasında kullanılır ve 1. sesten 2. sese geçişi sağlar. Gitar çalanlar için bir nevi Bend olayı diyebiliriz.

C= + V VOLUME - Sesin şiddetini ayarlamak için C= + X SWITCH - Sesler arasındaki geçişleri değiştirmek için kullanılır. ^ Cursor'den sonraki sector bilgilerini hafızaya alır. @ Hafızadaki sector bilgilerini cursor'un bulunduğu yerden itibaren yazar. ‹ Ana menü. Shift + Return Track editor'e dönüş. AWSEDFTGYHUJKOLP:; Notalar (C, C#, D, D#, E, F...) Buradaki nota isimlerine yabancı olabilirsiniz. İlk başta karışık gelebilir belki ama zamanla alışırsınız. Müzikle gerçek anlamda uğraşıyorsanız bunlar zaten bildiğiniz şeyler ama yeni başlayanlar için karşılıklarını verelim: C (Do), C# (Do diyez), D (Re), D# (Re diyez), E (Mi), F (Fa), F# (Fa diyez), G (Sol), G# (Sol diyez), A (La), A# (La diyez) ve B (Si).

Başlıktan da anlayacağınız gibi burada Commodore 1541-II (hatta 1571-II ve 1581) disket sürücülerini, bir PC power supply kullanarak nasıl çalıştırabileceğimizi anlatacağım. Ben uzun zamandır 1541-II'lerimi bu şekilde çalıştırıyorum.

Bundan 5-6 sene önce fırtınalı bir havada dışarıdaki elektrik direğindeki tellerin birbirine değmesi sonucu hem 1541-II'lerin adaptörleri hem de televizyonun besleme devresi bozuldu. Televizyondaki arızayı bir entegreyi değiştirerek giderdim. Benim asıl derdim 1541-II'ler olduğu için önce basit bir adaptör yaptım. Eğer şebeke gerilimi yeterince yüksekse sorun olmuyordu. Fakat şebeke gerilimi dalgalanmaya başladığında veya düştüğünde sürücülerde okuma problemi başlıyordu. Bunu evinizdeki odanın lambasından anlayabilirsiniz. Eğer lambanın parlaklığı durup dururken azalıp artıyorsa dalgalanma var demektir ve bu dalgalanma bazı elektrikli cihazlarda arızaya yol açabilir. Veya o gün lambanın parlaklığı az ise, anlayın ki şebeke gerilimi düşüktür. Normalde 220 Vac olması gereken değerin bazen 170 Vac'ye kadar düştüğünü bilirim. Bu nedenle aklıma PC powerinden çalıştırma fikri geldi. Bir arkadaştan aldığım eski bir PC power kartından (kart kutu içinde değildi) 1541-II için gerekli gerilimleri bulup, lehim işlerini de yaptıktan sonra bir kutuya koydum ve 1541-II'lerimi geçen seneye kadar kullandım. Daha sonra ise bit pazarından 1.5 milyona aldığım PC poweri ile kullanmaya başladım. Bu hikayeden sonra artık konuya işin teknik kısmına girebiliriz.

Harddisk'lerin çalışma gerilimi ile 1541-II sürücünün çalışma gerilimi aynı olup +5 Vdc ile +12 Vdc yeterlidir. Fakat buradaki asıl sorun bağlantının nasıl yapılacağıdır. Tamamen farklı soketler olduğu için en kolay yöntem, eğer 1541-II'nin adaptörü bozuksa, adaptörden 1541-II'ye giden kabloyu adaptör tarafından kesmek ve harddiske takılan power soketini de kestikten sonra kabloların ucunu açmak ve uygun yerlere bağlamaktır. Fakat hangi kablo nereye bağlanacak onu bilmek lazım. Aksi takdirde 1541-II'ye elveda diyebilirsiniz. Bu nedenle eğer eliniz elektrik-elektronik işlerine yatkın değilse ortaya çıkacak arızalardan dolayı sorumluluk tamamen size aittir. Neyse, bu kadar laf kalabalığı yeter diyelim ve işe başlayalım. Bir PC power supply'sinde harddiske takılan power kablosu aşağıdaki şekildedir. 45°'lik köşeler üstte olacak ve kablolar arkada kalacak şekilde soketi kendinize doğru tutarsanız bacak pin sıralanışı aşağıdaki gibi olacaktır. Tabloda gördüğünüz kablo renkleri tamamen standarttır.

PİN İSİM RENK AÇIKLAMA 1 +12V SARI +12 VDC 2 GND SİYAH TOPRAK 3 GND SİYAH TOPRAK

4 +5V KIRMIZI +5 VDC

Şimdi elinizde bozuk bir 1541-II adaptörü olduğunu ve yukarıdaki gibi kesme işlemini yaptığınızı kabul edelim. Ama önce kablo renklerine bir bakalım. Bendeki kayıtlara göre 1541-II için farklı kablo renkleri olan iki soket var.

1-SİYAH: TOPRAK 1-SİYAH: TOPRAK 2-BEYAZ: +5 Vdc 2-YEŞİL: +5 Vdc 3-KIRMIZI: +12 Vdc 3-KIRMIZI: +12Vdc

Eğer elinizdeki kabloların rengi bunlardan biriyse harddisk power kabloları ile bağlantı yapmaya başlayabiliriz. Aşağıdaki tabloya göre bağlantıları güzel bir şekilde yaparsanız 1541-II'niz emrinize hazırdır. Güle güle kullanın...

1541-II KABLOSU HARDDİSK KABLOSU SİYAH SİYAH BEYAZ/YEŞİL KIRMIZI KIRMIZI SARI

Peki ya bozuk bir adaptörünüz yoksa ne yapacaksınız? Burada artık tamamen havya-lehim kullanmak zorundasınız. 1541-II'nin power girişine göre erkek soket alacaksınız -bunun için 1541-II'yi yanınızda götürmenizi tavsiye ederim- ve uygun bir kablo ile lehimleme işine başlayacaksınız. Bunun yanında bir de ölçü aleti bulabilirseniz çok iyi olur. Öyleyse hiç beklemeden pamuk eller havyaya :). Şunu söylemek istiyorum, lehim konusunda acemiyseniz bu işe hiç kalkışmayın. Veya çevrenizde bu işlerden anlayan varsa onunla konuşun. Aksi takdirde zaten zor bulunan 1541-II'yi çöpe atmak zorunda kalabilirsiniz.

1- BOŞ 2- TOPRAK 3- +12Vdc 4- +5Vdc

(ÖNDEN GÖRÜNÜŞ)

1- TOPRAK 2- BOŞ 3- +5Vdc 4- +12Vdc

(LEHİM TARAFINDAN GÖRÜNÜŞ)