Sayfa 13

Selamlar. Geçen ay size tracker türü programların kontrollerini biraz anlatmaya çalışmıştım. Bunları zaten bilen arkadaşlar herhalde biraz sıkıldılar. Bu ay size önce biraz armoni bilgisinden bahsetmek istiyorum. Bunlar her müzisyenim diyenin bilmesi gereken temel bilgilerdir. Ama ben müzisyen değilim, sadece zaman geçirmek için bu işle uğraşıyorum derseniz, bence gene de bu bilgilere bir göz atmalısınız. Ayrıca yazının sonunda küçük bir rock'n roll parçası yazacağız. Geçen ay başladığımız parçaya ise, gelecek ay devam edeceğiz. Siz bu arada enstrüman disketleri arşivinizi oluşturmaya bakın. Geçen ayki dergiyi kaçırdıysanız, hemen bir tane bulmaya bakın çünkü bundan sonra fazla tekrar yapmayacağım. Batı Müziği'nde müzik, belirli ve değişmez tonlarla yaratılır. Ancak bunların bazı kuralları vardır. Önce gamlardan bahsedelim. Bir nota alalım. Bu aslında bir frekansa karşılık gelen bir isimdir. Bu nota, diyelim ki bir kalın DO olsun. Bunun frekansı aslında 264 Hz olmalıdır. Ancak bu, değişik akort etme tekniklerine göre değişebilir. Şimdi, bundan sonraki DO ince bir DO olacaktır ve frekansı 528 Hz, yani tam iki katı olmalıdır. İşte bu iki frekansın arasına 12 tane ton gelir. Ancak bunların değerleri lineer değil, eksponansiyel olarak artar. Her ton kendinden yarım nota kalın olan tonun frekansının 1,0594631 katı kadardır. Yani DO notasına karşılık gelen frekans 264 Hz ise, DO diyezin karşılığı 264Hzx1,0595=279,7Hz olmalıdır. Peki bu 1,0594631 de nedir derseniz, bu ikinin 12. köküdür. İşte bütün notalar bu şekilde birbirleriyle ilişkilidir. Bunun sonucu olarak, tüm müzik bu sihirli sayıların temelleri üzerine kurulmuştur. Bütün bu sayılar ve hesaplar için üzgünüm. Bu nasıl müzik yazısı böyle demeyin. Matematik eğitimi gören birinin yazdığı yazının konusu müzik bile olsa, yazıda biraz sayı ve hesap olması doğaldır. Her neyse, bizim müziğimizde ise olay bu kadar kesin değildir. Notalar birçok farklı ara değerler alabilirler, hatta bazen bu frekansları bırakın hesaplamayı, tam olarak tanımlamak bile mümkün olmaz. Neyse bu bizi ilgilendirmiyor. Böylece elimizde müzik yapmak için 12 tane ton bulunur. Birbirini takip eden iki tonun arasına, yarım notalık bir aralık deriz. Ve biz genelde bu 12 tonun hepsini birden bir parçada kullanmayız. Yaptığımız müziği belirli notalarla sınırlarız. Böylece birbiriyle uyumlu notalar kullanmış oluruz. Bu nota takımlarına gam denir. Şu dört gam çok önemlidir: Majör, Minör, Melodik Minör ve Armonik Minör. Ancak siz Majör ve Minörü bilseniz bile yeter. Hayatınız boyunca bir rock klavyecisi olup, majör ve minörden başka bir gam kullanmayabilirsiniz. Bütün bunlar size başlangıçta çok karışık gelse de, aslında bunları öğrenmenin herhangi bir bilgisayar dilini öğrenmeden çok daha kolay olduğunu göreceksiniz. Şimdi klavye üzerinden bir başlangıç notası seçin. İşimiz kolay olsun diye DO notasını seçelim. Klavyeniz yoksa, hemen tracker programlarınızdan birini yükleyin ve program çıkınca da bir enstrüman yükleyin. İşte bu durumda DO, sizin için O veya Z tuşu olacaktır. Diyelim ki, ince

Üzli

DO'yu yani O'yu seçtiniz. Şimdi şu formülü uygulayarak DO majör gamını bulabilirsiniz: T-T-Y-T-T-T-Y (T - tam aralık, Y — yarım aralık) Bu da neyin nesi böyle derseniz, size bunu daha açık olarak şöyle anlatabilirim. Elimizde 12 ton var demiştim. Bunlar DO, DO diyez, Re, Re diyez, Mi, Fa, Fa diyez, Sol, Sol diyez, La, La diyez ve Si'dir. Birbirini takibeden iki tonun arasına yarım aralık dediğimizi hatırlarsak, bu hesabı kolaylıkla yapabiliriz. Bu durumda, DO majör gamının notaları DO, RE, Mİ, FA, SOL, LA, Sİ'dir. Bunun anlamı, eğer DO majör gamında bir parça yapıyorsanız, başka notalarla işiniz yoktur demektir. Evet, şu anda müzik konusunda bilgili arkadaşların yoğun protestolarını duyuyorum. Efendim nasıl böyle sınırlama olurmuş. Doğru aslında sizce uygunsa istediğinizi yapmakta serbestsiniz, kurallar sizi sınırlayamaz. Ama başlangıçta bunlar size çok yol göstericidir. Bu kurallara uyarsanız, en azından fazla rahatsız edici bir müzik yapmamış olursunuz. Evet biraz da akorlardan bahsedersek, sanırım aslında adı "15 dakikada nasıl kompozitör olunur" olması gereken bu yazımız, biraz olsun amacına ulaşacaktır. Müzik kabaca iki boyutludur. Bu iki temel boyutun birine yatay diğerine düşey deriz. Yatayda önemli olan birbirini takip eden notaların uyum içersinde olmasıdır (Eğer insanlara rahatsızlık vermek niyetindeyseniz biribiriyle uyum içinde olmayan notalar seçersiniz.). Bu nedenle melodi yatay boyuttadır. Ancak her parça düşey boyut ile zenginleştirilirse, daha hoş (ya da amacınız huzursuzluk yaratmaksa daha huzursuz) bir hale getirilebilir. İşte düşey boyuta genişlemenin en kolay yolu, parçanıza akorlar eklemektir. Melodidekinin tersine, akorlarda notalar aynı anda çalınır. Gene amaç, biribiriyle uyumlu (ya da özellikle uyumsuz) notaları aynı anda kullanarak duyguyu veya parçanın atmosferini yaratmak ve böylece melodiye yeni anlamlar kazandırmaktır. Aslında çoğu zaman akorların sıralanışı parçanın havasını belirler. Birçok parçanın birbiriyle aynı havada olması, aynı akor dizilişlerini kullanmalarından dolayıdır. Bir akor, en az iki notanın aynı anda çalınmasıyla elde edilir. Çaldığınız enstrümana göre daha fazla notayı aynı anda kullanarak değişik akorlar yaratmak da mümkündür. Ben size akorların en basitlerinden olan majör ve minör akorlardan bahsedeceğim. Bir majör akoru oluşturmak için, kendinize bir başlangıç notası seçin. Sonra şu formülü uygulayın: Dört yarım nota gidin ve ikinci notayı belirleyin, sonra üç yarım nota daha gidin ve üçüncü notayı belirleyin. Bu durumda DO majör DO - Mİ - SOL, Re Majör Re - Fa diyez - La şeklinde olacaktır. Diğerlerini de siz bulabilirsiniz. Minör akorları bulmak içinse, önce 3 yarım, sonra 4 yarım nota ilerleyin. Mesela DO minör akoru DO - Re diyez - Sol şeklinde olacaktır. Dikkatinizi çekti mi bilmiyorum, ama bir akora majör veya minör karakterini veren, işte bu ortadaki notadır. Her gamda 3 majör ve 3 minör akor bulunur (Evet, evet, daha fazla da olur; ama bu konuya sonra girelim). Ama siz parçanızda bunların hepsini kullanmak zorunda değil. Çoğu zaman üç ya da dört tanesi size yeter. Önemli olan onları arka arkaya sıralamasını bilmektir. Genelde hepimiz eski rock'n roll parçalarını severiz. Aslında bunları yaratmak çok kolaydır. “Ama bu nasıl olur? Dediğin kadar kolay olsa, herkes Elvis olurdu.” diyebilirsiniz. Aslında Elvis'i kral yapan, yaptığı müzikten çok tarzı, sesi, parçaları yorumlamasıdır. Neyse ben takdiri size bırakıyorum. Klasik bir rock'n roll parçası, üç akorla yapılır. Birçok ünlü müzisyen müzik hayatına akor nedir bilmezken, bu üç akoru çalmasını bilerek girmiştir. Çünkü bunlar yeterlidir. Müzik teorisinde akorları adlandırmak için bir sistem vardır. Buna göre bir gamın ilk notasıyla başlayan akora tonic denir. Diğerleriyse aşağıdaki gibidir: