CIVILIZATION
Retro bilgisayarŞöyle biraz gerilere, Adem ve Havva'nın yaratıldığı zamanlara doğru gidelim. İnsanoğlu dünyaya ilk ayak bastığında, herhalde yaşamaktan ve kendini korumaktan başka amacı yoktu. Ama temel ihtiyaçlarını karşıladıktan sonra, dünyanın yaratılışında insana verilmiş olan yaratıcılık özelliği ortaya çıktı. Artık insanoğlu bir şeyler yaratmak ya da yeni yerler keşfetmek zorundaydı. Ve bunun da en mükemmelini yine başardı. Kış soğuğunda hissedilen üşüme duygusu, ateşi bulmasını sağladı. Kendini koruma ihtiyacı, silahı keşfettirdi ve bu böylece bugünlere kadar geldi. Her ihtiyaçtan sonra yeni bir icat ve o icadın ardından daha gelişmiş modeli ortaya çıktı. Bunun sonu, belki de dünyanın sonuyla gelecek. Belki diyorum, çünkü insanoğlu bu yaratıcı gücüyle dünyanın sonuna da çare bulmayı başaracak. CİVİLİZATİON, ana temasıyla insanoğlunun yaradılışından bu güne hatta biraz daha oynandığı takdirde bugünü bile aşan konuları kapsayan bir oyun. Ancak oyunda insanoğlunun ana amacı keşfetmek, esas tema. Tabii ki sadece keşfetmek ve geliştirmek yetmiyor, oyun size hızlı temposu içinde hata yapmaya pek şans tanımıyor. Evet, isterseniz oyunun açıklamasına yavaş yavaş geçelim. Oyuna ilk olarak karşımıza çıkan birkaç menüden seçip başlıyoruz: START A NEW GAME: Yeni bir oyuna başlama LOAD A SAVED GAME: Daha önce oynanmış bir oyunu yüklemek. Oyunun başlangıç introsu çok uzun sürdüğünden, oyunu ilk oynadığınızda baştan bir kayıt yaparsanız. Oyuna baştan başlayacağınız za-
SÜHA BAYRAKTAR man, bu seçenekten daha önce yeni başlanmış bir oyunu yükleyerek zaman kazanabilirsiniz. EARTH: Oyuna dünyadan başlıyorsunuz. Ve her şey Dünya tarihine göre ilerliyor. CUSTOMİZE WORLD: Daha çok dünyanın gelişmesine katkıda bulunuyorsunuz. Ve dünyanın ilk şartlarını siz belirleyerek, yani tüm şartları siz seçerek oyuna başlıyorsunuz. HALL OF FAME: Daha önce oyunu oynayanların yaptıkları puanları görebilirsiniz. Bu seçeneklerden sonra, karşınıza oyunun derecesini belirleyen lider cinsi seçme seçeneği çıkıyor. CHİIEFTAİN en kolayı, EMPEROR ise en zoru. Daha sonra, size oyunu kaç uygarlıkla oynamak istediğiniz soruluyor. Burada seçeceğiniz sayı, oyunda kaç uygarlık olacağını belirleyecek ve fazlasına izin verilmeyecektir. Daha sonra da, sizin hangi uygarlığı oynayacağınız sorulacaktır. Buradan oynamak istediğiniz kıtaya ve uygarlığa göre seçim yapıp adınızı yazdıktan sonra, oyuna gireceksiniz. İlk yapmanız gereken şey, kendinize bir şehir yeri bulmak ve sonra da buraya milis kuvvetler kurmaktır. İşte size oyundan önemli sayılabilecek birkaç strateji:
İLK AMAÇ: Çok çabuk olarak, en iyi bulduğunuz yere şehrin temellerini kurun. İlk şehrin yeri o kadar önemli değil. Önemli olan, zamanı iyi kullanıp kısa zamanda daha çok işler yapmak. Öncelikle alfabe, yani yazının geliştirimesi en önemli amaç. Diğer gelişmeleri yapmak, size sadece zaman kaybetti geliş i yavaşlatıp uygarlığınızın ömrünü kısaltır. Oyunda statejinizin ne olacağını belirleyin. Eğer ordular kurup düşmana saldırarak toprak elde edecekseniz, ilk temellleri ona göre atıp savaş aletleri icad etmeye girişin: Eğer barış içinde yaşamak istiyorsanız, o zaman korunma için gerekli icadları yapmaya girişin. İlk level bittiğinde, en az üç şehriniz olması gerekir. Bu nedenle elinizden geldiğince şehir yapın. Şehir kurarken ayrıntılar üzerinde fazla durmayın. Şehir ana hatları ile oturduğu anda, başka şehir kurmaya başlayın. Uygarlık geliştikçe savunma alanlarını ve mekanizmalarını da geliştirmeyi unutmayın. Elinizden geldiğince yollar yapmaya bakın. Sadece uygarlığın gelişmesi için değil, aynı zamanda elinizdeki kuvvetlerin hareket etmesi için de yollar önemli. Oyunda herşey orantılı olmalı. Oransız yapılaşma ve kuvvetler dengesindeki eşitsizlikler, sizi kısa zamanda başarısızlığaiter. İLK ŞEHİR: İlk aşamada iki milis kuvvet kurmalısınız ve onları sağlaştırmalısınız. Daha sonra iki milis kuvvet daha kurarak, bunları araş için kull l Tüm dil bunlar askeri üniteler kurulmadan, şehirler tam anlamıyla gelişmeden yapılmalı. Ancak, eğer şehri bir ada üzerine kurduysanız, bu kuvvetler birer tane olabilirler. Askeri kuvvetler için kışlalar yapın. Eğer gerçekten sağlam askeri kışlalar kurduysanız, o zaman askeri kuvvetleri geliştirebilir ve onları savaşa daha hazır kılabilirsiniz. Kışlalar kurulamadan kurulmuş bazı kuvvetleri, şehir dışına devriye olarak yollayabilirsiniz. Eğer şehirdeki insanlar çoğalırsa, dinsel ihtiyaçları için bir tapınak yapmak, onlara huzur verir. Eğer şehrinizin etrafı güçlü rakipler tarafından çevrildiyse, şehrin etrafına büyük duvarlar yapın. Duvar yapımı pahalıdır, ama herhangi bir saldırı sırasında çok vakit kazandırır. Şehirden uzaklaşmadan evvel, enaz iki tarımsal ve kaynaksal kare yapın. Böylece siz buradan ayrıldıktan sonra şehrin kendi kendini beslemesini ve yeterli şekilde gelirin şehire akmasını sağlarsınız. Eğer şehrin köklerini çok hızlı kurduysanız ve bundan korkuyorsanız, hiç çekinmeden başkenti başka şehre taşıyabilirsiniz. Eğer şehriniz baştan düzenli ve iyi gelişen bir haldeyse, o zaman bilim adamları görevlendirerek şehrin daha akılcı gelişmesini sağlayın ve nüfus üzerinde ilginizi yoğunlaştırın. Nüfus ne kadar fazla olursa, oyunda başarı o kadar fazla olur. 1 A.D.'de nüfusunuz en az bir milyon olmalıdır. Gelişme başladıktan hemen sonra ticaret alanları yapın. Ticarette başarı, şehrin gelişmesini hızlandırır. KARŞILAŞMA: Düşmanla ilk karşılaşmayı ve uzatılan dostluk elini her zaman kabul edin. Düşmanla kuruları iyi ilişkiler, size uygarlığın gelişmesi için zaman kazandırır ve kuvvetlerinizi daha iyi geliştirmenizi sağlar. Barış kurulduğunda, hemen milis kuvvetlerinizi gönderek düşman topraklarını göz altında tutmaya başlayın. Düşmanın ani bir saldırısı karşısında böylelikle önceden tedbir almış olursunuz. Sınır kuvvetlerinizi güçlü kuvvetlerden ve sürekli takviye edilen birliklerden oluşturun. Eğer sınır kuvvetleriniz milis ve diplomatik özellikli birliklerden oluşuyorsa, hemen birlikleri kuvvetlendirin. Aksi halde, zamansız gelen bir saldırı sizi zor durumda bırakabilir. Barış sağlandığı anda, düşman topraklarına birlikler ve kafileler göndermeye başlayın. Düşman topraklarında ne kadar fazla kafile olursa, düşmanın gelişmesini izlemeniz o kadar kolaylaşır. Eğer düşman ile denizde karşılaşırsanız, onu gittiği limana kadar izleyin. Eğer düşmanınızın limanları ve deniz kolonileri varsa, filolar gönderek buralar hakkında bilgiler alın. Önemli stratejik noktalarda kaleler kurun ve bu stratejik noktaların sınırlara yakın olmasına dikkat edin. İKİNCİ ŞEHİR: İlk şehrin yeri o kadar önemli değildi. Ancak ikinci şehrinizi mümkün olduğu kadar stratejik ve uygun noktaya yerleştirin. İkinci şehrinizin vatandaşlarını hemen kışlalar, ticaret ve tarım merkezleri kurmak için görevlendirin. İlk şehrinizden savunma güçleri göndererek şehrin yapımı sırasında şehri koruyun. İlk şehrinizden birlikler gönderek, şehir gelişme sıalanları diğerlerine göre daha verimli ve rasında iken düşman h izleyin. İlk şehrinizd e liman yoksa, bu yaptığınız ikinci şehirde mutlaka liman olmalıdır. Bu nedenle şehrin yerini iyi seçin. Mümkün olduğu kadar en kısa zaman ilk iki şehriniz arasında bir yol yapın. İlk şehrinizde düşman hangi tarafta ise o tarafın tam tersi tarafta ikinci şehrinizi kurun. İlk şehrinizd gelişmeye uygundur. Tereddüt etmeden buraya koloniler kurup işletin. Şehirlerden kafileler gönderek diğer yerleşim yerlerinde ticaret yapmalarını sağlayın. Kafilelerinizi mümkün olduğu kadar uzak ve büyük şehirlere gönderin. Bu size çok daha fazla gelir. geti klir. Göhirlardeki
> gelişmey bunun sonunda elinize olduğu gibi şehrin etrafına savunma birlikleri yerleştirerek şehri ani bir düşman saldırısından önleyin. İlk şehri daha çok ticaret ve üretim üzerine kurduysanız, O zaman ikinci şehrinizi bilim ve araştırma üzerine kurabilirisiniz. Ya da tam tersi olabilir.
İkinci şehrinizin savunma kuvvetlerini üçüncü bir şehir için kullanın. FİNANSAL KAYNAKLAR: Ticaret alanı olmayan bir şehir, ilerki zamanlarda gelişmeye kapanan ve batması muhtemel bir şehirdir. Aynı şekilde şehirde banka olması, şehrin gelişmesini olumlu yönde etkiler. Şehirleriniz sürekli ziyaret edin. Gelişmeler hakkında bilgi alın. Birkaç tur sonunda ziyaret edilmemiş bir şehir, her zaman gerilemeye yüz tutmuş bir şehirdir. Bazı toprak geçen ürünlerin size gelir sağlamasına özen gösterin. Eğer düşman kuvvetleriyle barış yaptıysanız, o zaman sınırlarda yüksek ve uzun kalelerle duvarlar yapmanıza gerek yoktur. Bunları satarak para kazanmaya bakın. Şehrin insanlarına mümkün olduğu kadar lüks eşyalar ve yaşantı önerin. Bu, sizin ülkenin insanları arasında sevilmenize ve daha çok mutlu bir ülke yaratmanızı sağlayacaktır. Eğer elinizdeki hazine gereğinden fazla büyüdüyse, o zaman harcama yapmakta fazla tereddüt etmeyin. Tüm fazla hazineyi dilediğiniz gibi harcayabilirsiniz. Eğer herhangi bir şehrinizde büyük ve geniş mühendislik imkanı varsa, buradaki gelişmeleri hızlandırarak, bu işlerden para kazanmaya çalışın. Eğer hazineniz yeterinden fazlaysa, bu hazineyi ülkedeki insanlar için lüks eşyalar satın alarak ya da onlara lüksü sunarak harcayabilirsiniz. Eğer yeterince fazla kervan ve kafileler üretirseniz, insanlarınızın gelişmesi ve yeni toprak keşfetmesi o kadar fazlalaşır. Gelirleriniz yükseldikçe, aldığınız vergilerin miktarlarını dengeleyin. Fazla alınan vergi, her zaman sorun çıkarmak için ilk sebeplerin başında gelir. Eğer şehirlerde gereğinden fazla yiyecek varsa, o zaman bazı üreticileri vergi memuru yaparak en azından fazla üretimi kısabilirsiniz. Mümkün olduğu kadar çok demiryolu yaparak ticaretin daha hızlı ilerle-
TANITIM
meşini sağlayın. Fabrikalar kurarak gelişmeyi hızlandırın. Ancak endüstriyel gelişmenin bir sonucu olan hava kirliliğini önlemek için, en az iki SETTLER ünitesi kurmanız gerekmektedir. Eğer uzay yarışına katılmak istiyorsanız, mümkün olduğu kadar yüksek gelir ve para kaynakları bularak paranızı maksimumda tutun.
Ramc 3880 Bi.
ASKERİ KUVVETLER: Hiçbir zaman, kışla yapmadan fazla askeri ünite kurmayın. Matematik bilimini mümkün olduğu kadar çabuk geliştirin. Bu, size ilk anda mancınık, daha sonra barut ve uçuş için çabuklaşma sağlayacaktır. Kışlalarınızı sürekli geliştirin. Eğer savaştaysanız, hazinenizi kullanarak yeni kışlalar yapın. Düşman şehirleri etrafına güçlü savunma birlikleri kurarak muhtemel bir saldırıyı önleyip, karşı saldırı için avantajlı tarafa geçin. Mümkün olduğunca deniz kuvvetleri kurarak, deniz gücünüzü kara gücüyle birleştirip daha güçlü bir uygarlık için adım atın. GO TO seçeneğini kullanarak, kuvvetlerinizi devriye gezdirin ve bu yolla komşu topraklar hakkında bilgi alın. Askeri kuvvetleri hiçbir zaman açık alanlara depolamayın. Limanları şehir duvarları ile bloke edin. Uçak gemileri, düşman konvoylarını gözleme aygıtı olarak çok yararlı. Üzerinde bulunan uçakları, düşman kafilelerini gözlemek için kullanabiliyorsunuz. Nükleer başlıklı füzeler, diğer ülkelere karşı yaptırıcı gücü olan silahlar. Bunları stratejik noktalara yerleştirerek, korunma ve saldırı gücünüzü kuvvetlendirin. Ancak füzeler, uygarlık için büyük tehlike oluşturuyor. Bir elin parmaklarının füzenin tetiğine basmaktan çok, yazı yazmak için kullanılması, oyunun kaderi ve uygarlıkların barış içinde yaşamaları için daha uygun şüphesiz. Eğer düşmanın nükleer silah kullanacağı hakkında bilgi aldıysanız, sizi kurtaracak tek yol, savunma planıdır. CIVILIZATION, tam bir SID MEIER klasiği ve şaheseri. Daha önce RAIL ROAD TYCOON oynayanlar, bu oyunu kesinlikle kaçırmayacaklar. Oyun klasik bir SID MEIER klasiği olarak, zeka mantık ve strateji üzerine kurulmuş. Aslında oyun hakkında bir kitap yazılsaydı, herhalde birkaç AMIGA DÜNYASI kalınlığında olurdu. Ancak oyunun gerçek hayattan alınması ve genellikle stratejilerinin gerçek hayatla uyuşması, benim size daha fazla bilgi vermemi engelledi. Yukarıdaki stratejileri okursanız, oyunun ne kadar gerçekçi olduğuna anlayacaksınız. Ancak SID MEIER'ciler belki de bana bu stratejileri verdiğim için kızacaklar. Ancak daha önce bu tür oyunları oynamayan arkadaşlar için, bunları vermemiz son derece önemli. CIVILIZATION, tam bir MICROPROSE ve SID MEIER birleşmesi ile oluşturulmuş. Bu oyun, bence son aylarda oynanacak en kayda değer oyun. Zaten IBM PC sahibi arkadaşı olan AMIGA'cılar bu oyunu duymuş ya da oynamışlardır. Oyunda tek gördüğüm dezavantaj, demosunun biraz uzun sürmesi. Ancak bu oyun için herhalde söylenecek tek söz var: "MÜKEMMEL". Hemen en yakın bilgisayar dükkanına gidin ve bu oyunu alın. Hala niye duruyorsunuz?
/ SÜPER