Sayfa 56

FLIGHT SIMULATOR II

Merhaba sevgili arkadaşlar! Uçuşa hazır mısınız bakalım? Evet, geçen aydan beri süregelen sıkıntılı bekleyişten sonra, bu ay uçuşlarımıza başlayacak ve VFR uçuşun

Tekerleri Topladık.......

temel elemanlarını tanıyacağız. Yazımızın akışını vermek gerekirse; ilk olarak en temel kavram olan Elevatör Dengesi'ni ve bununla birlikte uçuş sırasında uçağın yükseklik değiştirmesinin nasıl kontrol edileceğini, daha sonra dönüş kontrollerini, dönüşler sırasında yükseklik kontrolünü ve her konunun içinde bunların VFR uçuş sırasında nasıl algılanıp uçuş kontrolleri halinde verileceğini göreceğiz. Daha sonra uçağımızın borda panelini sınırlamamızı sağlayan 'SIM/Teil Panel' seçeneğini tanıyıp konumuza geçeceğiz. Yazımızın son bölümü ise, basit manevralar yapılırken verilecek kontrollerin birer liste halinde dökümünü oluşturacak. Artık lafı uzatmadan temel kontrol kavramlarına geçelim... Temel Kontrol Kavramları ... Bu bölümde anlatacaklarımı okumaya başlamadan evvel size tavsiyem, daha evvel başka simülatörlerde gördüğünüz kavramları ve olayları unutun. Nedenine gelince, Flight Simulator bir uçağın tepkilerini neredeyse aynen veriyor, halbuki diğer pek çok program yalnızca bir simülatör-oyun olmaktan kurtulamıyor. Sizinle ilk inceleyeceğimiz konu "Elevatör Dengesi" konusu. Elevatör, Şekil-1'de de gördüğünüz gibi uçağın kuyruğundaki yatay kanatçığa bağlı bulunan kontrol elemanıdır. Bu elemanın görevi, Şekil-2'de Yunuslama olarak da gösterilen, uçağın burun aşağı-yukarı eksenindeki hareketini, kumanda çubuğu ile belirlediği bir denge hızında sabitlemek. Peki elevatör dengesi tam olarak ne işe yarıyor? Kolay, yaptığı iş uçağın hız-motor gücü veya hız-süzülme arasındaki kontrolünü sağlamak. Bunu anlamanın en kolay yolu ise bir örneği incelemek. Diyelim bir uçak 80 Knots'luk bir hızda dengeli bir şekilde uçuyor. Şimdi siz gidip de motorun gücünü gaz vererek artırırsanız, uçağın hızı da artmak isteyecektir.

Uçağın hızının artmasıyla birlikte uçağın burnu da yukarı doğru kalkmaya başlayacak ve eğer siz gazı çok sert bir biçimde değil de yavaşça açtıysanız, uçak gene 80 Knots'luk hızını devam ettirecek bir açıyla yukarı tırmanmaya başlayacaktır. Aynı olayda gazı açmayıp yavaşça kesseydik bu sefer ne olurdu? Uçağın hızı düşmek isteyeceğinden uçak burnunu yavaşça aşağı vererek bir süzülüşe girecek ve gene 80 Knots'luk hızını koruyacaktır. Yukarıda anlatılan iki olayda da pilot olaya yalnızca gaz kolu ile motorun gücünü değiştirerek etki etmiş, uçağın burnunu aşağı veya yukarı hareket ettirmek için bir kumanda vermemiştir. Pilotun kumanda kolunu kullanması, yalnızca onu bir kereliğine 80 Knots'luk hızda burun dengeye gelecek şekilde sabit tutmasıdır. (Tabii gerçek hayatta geçen ayki yazımızda şöyle bir gördüğümüz trim ayarı, bu sabit tutma işini kontrol eder.) Anlatılan olayda ikinci en önemli konu ise, gazın yavaşça açılıp kapatılmasıdır. Gaz yavaşça hareket ettirilirse, uçak yukarıda anlatılan kendiliğinden denge bulma durumlarına gelir. Eğer gazı sert biçimde açıp kapatırsanız, uçağın hız değiştirmesi çok hızlı olur ve bunun sonucu olarak da burun birden çok aşağı düşer veya yukarı çıkar. Bu da uçağın dengeli tırmanış veya süzülüş konumuna ancak 10-15 kez burun aşağı yukarı sallandıktan sonra kendiliğinden gelmesi demektir. Eğer gaz, herhangi bir nedenden dolayı sert kullanılmak zorunda kalınırsa, pilot kumanda kolunu kullanarak uçağın birden burnunu düşürmesini veya kaldırmasını önlemek için yavaşça ters kumanda verir ve uçak tahmini olarak gerekli ufki açıya ulaşınca da kumanda kolu ile uçağın elevatör ayarını tekrar 80 Knots'luk pozisyona getirir ve uçağın kendiliğinden denge bulma işlemini tamamlamasını bekler. Uçağın belli bir motor gücünde ve hızda yaklaşık hangi ufki açıda dengeye geldiği tamamen pilotun tecrübesine dayanır. Onun için uçağı kullanmayı öğrenirken ilkin yavaş gaz kontrolleri ile belli hız ve motor devir sayılarında, pilot uçağın ufki açılarını öğrenir ve daha sonra bunları sert gaz hareketlerinden sonra kendisi vermeye başlar. Uçağın ufki açısı VFR uçuşlarda uçağın ön camındaki bir referans noktasına göre ufkun uzaklığı şeklinde öğrenilir. Mesela bu referans noktası gerçek bir uçakta motor kaputunun uç hattı olabilir. Bizim uçağımıza dikkat ederseniz, görüntü pencerelerinin ortasında "T" harfi biçiminde bir referans noktası görürsünüz. İşte biz ufki açımızı, ufuk hattı ile bu T'nin yatay kısmı arasındaki uzaklık olarak öğrenebiliriz. Kumandalar ile ilgili bir başka önemli nokta ise uçağın elevatörünü kumanda kolu ile belli bir denge hızına nasıl ayarlayacağımız? Hiç bir uçakta elevatör denge ayarı hızını gösteren bir gösterge yoktur. Çünkü gerçekte uçak, içinde taşıdığı yüklerin dengesine göre sürekli farklı elevatör konumlarında aynı hıza göre dengelenir. Şimdi yukarlarda kalmış olan, sert gaz kumandası ile birlikte pilotun vermek zorunda olduğu kumandayı hatırlayalım ve diğer bir benzer örnekle uçağı nasıl belli bir hıza dengeleyeceğimizi öğrenelim. Farzedelim, uçağın gazını birden kestiniz. Uçak hızını korumak için hızla burun aşağı dalmak isteyecektir, ama siz bunu istemiyorsunuz; çünkü uçağın denge bulması kendine bırakılırsa çok uzun sürecek ve uçağın yüksekliği çok fazla değişecek, buna karşılık verilmesi gereken kumandalar ise şöyle: İlkin kumandayı kendinize doğru yavaşça çekerek burunun düşme hızını yavaşlatın. Sonra tecrübelerinize göre denge noktası olarak tanıdığınız bir nokta yaklaşırken uçağın hız göstergesine bakın. Mesela uçağınızı 80 Knots'ta dengelemeye geri dönmek için hızınızın dolmasını, yani 80'e gelmesini bekleyin ve tam hız 80'i geçecekken lövye ile burnun hareketini yavaşça durdurun. Sonra uçağın kendi kendine dengelenmesini bekleyin. Yukarıda anlatılan olaydaki ilk önemli nokta, özellikle sert gaz kumandasından sonra süzülürken burnun hareketini çok yavaşlatmamak. Çünkü özellikle hızınızın düşük olduğu inişin son anları gibi bir durumda çabuk düşüp STALL olabilirsiniz. İkinci nokta ise bol antrenman yaparak uçağı bir hızda sabitleme işlemini yumuşak yapmayı öğrenmek. Bir başka konu ise pek çok simülasyon hastasının bu programa geçince yaptıkları bir hata. Eğer yalnızca burnu kaldırarak tırmanmak isterseniz hızınız oldukça kritik değerlere düşebilir veya tam tersi gaz açıkken süzülmek sizi çok hızlandırabilir. Gerçek hafif uçaklarda olduğu gibi ufak bir ufki açı değişimi hızınızı çok ama çok etkileyebilir ve bu da oyun simülasyoncularının hiç alışık olmadığı hassas bir olaydır. Şimdi özet olarak uçağın elevatör ayarı ile ilgili kullanımını bir liste halinde görelim ve Sim'de mouse ile elevatör kullanımına girelim. - Kumandayı kendinize çekince elevatör denge hızı düşer. - Kumandayı ileri itince elevatör denge hızı yükselir. - Uçak düz uçuşa ayarlanırken, istediğiniz yüksekliğe gelmeden birkaç yüz feet evvel istediğiniz hıza göre dengelenir ve motor ayarı yapılır. - Her durumda uçağın ilkin güvenli bir

Trim Kanatçığı

Elevatör

Uzunluk (Yatış) Ekseni

Eleronlar

Yunuslama Ekseni

Yalpa Ekseni

ŞEKİL 1-2