SUPERBASE PROFESSIONAL
Retro bilgisayar
Merhaba. Hatırlarsanız, geçen ay SET MENU seçeneklerini incelemiştik. Superbase Personal kullanıcıları için Set menu seçenekleri bu kadar. Ancak Superbase Professional versiyonunda bu menüye son seçenek olarak, fonksiyon tuşlarına yeni işlevler kazandıracak tanımlamalar yapabileceğiniz yeni bir seçenek eklenmiş. İsterseniz bu seçenekten başlayarak incelemelerimizi sürdürelim.
FUNCTION KEYS (FONKSİYON TUŞLARI):
Bu seçenekle Superbase'in fonksiyon tuşlarına yeni tuş kontrolleri tanımlamak mümkündür. Her fonksiyon tuşuna 255 karaktere kadar işlevi ifade eden yazı yazılabilir. Bu yazılanlara bağlı olarak, Superbase, dizinin komut (ya da bir komut dizini) mi, yoksa yazı mı olduğuna karar verir. Fonksiyon tuşları tanımlamaları için ana uygulamalar şunlardır:
. Kontrol paneli düğmeleri ve menü seçenekleri için klavye karşılıklarını ihtiva eden komut dizini (bir program satırı gibi) yaratmak.
. Peşpeşe bir sürü işlemin yapılmasını sağlayan çok komplex bir komut dizininin bir tek tuşa basılarak yapılması.
. Bir program ya da yazı dokümanında çok sık kullanılan kelime, cümle ve paragrafları gereken yerlere yerleştirmek.
Superbase'de tanımlayabileceğiniz fonksiyon tuşlarının sayısı F1'den F10'a kadar fonksiyon tuşları, Help tuşu ve Shift+F1'den Shift+F10'a kadar olmak üzere 21 adettir.
FONKSİYON TUŞLARINI
TANIMLAMAK: Fonksiyon tuşlarını tanımlamak için kullanılabilecek iki yol vardır: Set Menüden Function Keys seçeneği ve DML (Database Management Language)'deki KEY komutu. Biz açıklamalarımızda sizlerden
MAHMURE ÜNYELİ istek gelmediği sürece DML konusuna girmeyeceğiz. Bu yüzden burada sadece birinci yoldan fonksiyon tuşu tanımlamalarına yer vereceğiz.
Function Keys seçeneğinin 3 kalemlik alt menüsü vardır: Edit, Load ve Save.
Set menüden Function Keys, Edit'i seçtiğinizde, ekrana ilgili diyalog penceresi açılacaktır. Pencere ilk açıldığında, F1 tuşu seçili durumdadır. Bu pencerede istediğiniz fonksiyon tuşunu klikleyerek seçebilir, sonra da tuşların altındaki giriş satırını seçip aktif hale getirerek istediğiniz yazı dizisini girebilirsiniz.
Fonksiyon tuşlarının Shift tuşu ile kombinasyonlarına yeni tanımlamalar eklemeler için; önce Shift düğmesi seçilir, sonra da istenen fonksiyon tuşu kliklenir. Shift ve HELP tuş kombinasyonu kullanılamaz.
İstenen tuş için, istenen tanımlama yapıldıktan sonra, OK düğmesi ile tanımlamayı aktif hale getiren atama işlemi gerçekleştirilir ve diyalog penceresi kapatılır.
KOMUTLAR İÇİN FONKSİYON
TUŞLARI: Superbase, kontrol tuş atamalarının komut mu yoksa yazı mı olduğuna verilere bağlı olarak karar verir ve ona göre davranır. Girilen dizi editleme kursor'u aktif ise, fonksiyon tuşu tanımlamasını yazı olarak kabul eder. Kursor yoksa, yazı komut olarak çalıştırılabilir. Kursor'un aktif olabileceği üç koşul vardır: Text Editor'de bir dokümanı ya da Program Editor'de bir programı editlerken ve Record Edit modunda bir alanı editlerken.
Fonksiyon tuşlarına atanacak komutlar, bir program satırı gibi çalıştırılabilirler.
Örneğin kontrol panelindeki ilk kayıt ve son kayıt düğmelerini tanımlayan komut dizileri şunlardır:
SELECT FIRST :VIEW
SELECT LAST : VIEWBir önceki ve bir sonraki kayıt için ise;
SELECT PREVIOUS:VIEW
SELECT NEXT: VIEWkomutları girilir. Ekranı temizleyip o anki görüntüyü yeniden yerleştirmek için ise:
CLS:VIEWkomutu yazılır. Hızlı ileri ve hızlı geri işlemleri için ise yazılacak komut dizini sırayla şöyledir:
SELECT
CURRENT:VIEW:WHILE
NOT (EOFf")):SELECT NEXTVIEW:-
WENDSELECT
CURRENT:VIEW:WHILE
NOT (EOF("")):SELECT PREVIOUS:-
VIEW:WENDKontrol panelindeki anahtara göre arama düğmesinin işlevini herhangi bir fonk-
AMIGA DÜNYASI 36 siyon tuşuna tanımlamak için komut satırına şu komut dizisini yazmalısınız:
a%=0:a$="":REQUEST "Locate key",
"", 4, a%, a$,20:
IF a$o"" THEN SELECT KEY a$: VIEWKomut dizisindeki REQUEST komutu, bir diyalog penceresi açar. Aynı komuta verilen anahtara uygun kayıt bulunamadığı zaman "BULUNAMADI" mesajı verecek komut ekleyelim:
a%=0:a$="":REQUEST "Locate key",
"", 4, a%,a$,20:IF (a%) SELECT KEY a$:IF FOUND
(") THEN VIEW ELSE REQUEST
"KEY" +a$,"NOT FOUND",2:VIEWBirkaç örnekle tanımlamalarımızı tamamlayalım:
1- DIRECTORY "SBDATA:" Directory değiştirme 2- OPEN FORM "ADDFORM" Hazır bir formu açma 3- OPEN FILE "DEPOSITS" Yeni dosya açma 4- DIRECTORY "ORDERS": OPEN FORM "ORDERS" Directory değiştirerek hazır bir form yükleme 5- CLOSE ALL Tüm açık dosyaları kapatma
6- OPEN FORM "SBPEOPLE": SHOW FORM
Hazır bir formu yükleyerek görüntüleme
7- RUN "MENU" Program çalıştırma
Gördüğünüz gibi, tıpkı bir program yazılır gibi komutların girilmesi gerekiyor.
TEXT VE PROGRAM GİRİŞLERİ
İÇİN FONKSİYON TUŞLARI: Text girişlerinde fonksiyon tuşları, aynı dokümanda birçok kez ya da farklı dokümanlarda sürekli kullanılan bir yazısal dizinin tekrarlanarak girişini sağlamak açısından çok kullanışlıdır. Bir fonksiyon tuşuna tanımlanan yazısal dizi, gerektiğinde tanımlandığı fonksiyon tuşuna basılarak çağrılır. Bu da, her seferinde aynı diziyi yeniden yazma gibi sıkıcı bir işlemi ortadan kaldırır. Bu işlemin yapılabilmesi için text kursorunun ekranda olması gerekir. Kursor'un bulunduğu yerde fonksiyon tuşuna basılarak bu pozisyondan itibaren tanımlanan yazısal dizi yerleştirilir.
Program girişlerinde fonksiyon tuşlarının kullanımında da aynı kurallar geçerli. Text dokümanlarından farklı olarak programlama dilinin komutlarını fonksiyon tuşlarına tanımlayabilir ve program yazımına büyük ölçüde rahatlık getirebilirsiniz.
Örneğin F1'den F5'e kadar olan fonksiyon tuşlarına sırayla aşağıdaki komutları tanımlayın:
REM
LOAD "
SAVE "
OPEN FILE"
WHILEF5'ten F10'a kadar olanlara ise daha gelişmiş program komutlarını ekleyelim:
MEMORY
RUN
PAGING ON:? LIST
EDIT
STATUSBirkaç satırdan oluşan bir yazısal dizi grubunu tekrarlayacak tuş tanımı yapmak isterseniz, satır sonlarını belirten RETURN karakterine ihtiyacınız olacak. Ancak bu karakteri Function Keys diyalogunda girmek mümkün olmadığından programda ya da komut satırında KEY komutunu kullanarak tanımlamalısınız. Diyelim ki, F1 tuşuna bir adres tanımlamak istiyorsunuz:
KEY 1,"Kavaklıdere Cad."+CHR$(13)+
"Yalıboyu Sok. No:25/6" +CHR$(13)+
"ETİLER/İST AN BUL"+CHR$(13)Fonksiyon tuş dizileri, komut gibi çalışmaz. Dizi tanımlanmış bir fonksiyon tuşuna kursor ekranda aktif değilken basılırsa, Superbase hata mesajı verir.
BİR FONKSİYON TUŞ TANIMINI
DEĞİŞTİRME: Tanımlanmış bir fonksiyon tuşunu değiştirmek ya da düzeltme yapmak için önce Set menüden Function Keys seçeneğinin Edit kalemi seçilir. Diyalog penceresi görüntülendiğinde, değiştirilmek istenen tuş seçilerek düzeltmeler komut satırında yapılır. Komut satırında, tüm düzeltmelerde olduğu gibi ok tuşları, Backspace, Del gibi tuşlar kullanılır. Tanımlama satırını tamamen silmek için ise, diyalog penceresinin altındaki Clear düğmesi kliklenerek komut tamamen silinir.
Bir tuş için editleme bittikten sonra, Return tuşuna basmayı unutmamalısınız. Aksi takdirde yaptığınız değişiklikler iptal edilir.
FONKSİYON TUŞ DOSYALARI: Yaptığınız tuş tanımlamalarını sürekli olarak kullanacaksanız, bunları bir dosya olarak diskete saklamalısınız. Hazırladığınız fonksiyon tuş dosyaları diskete ".sbk" uzantısı eklenerek ASCII olarak kaydedilir. Bir fonksiyon tuş dosyasını ekrandan ya da printer çıkışından incelemek isterseniz, System menüden List seçeneğini kullanabilirsiniz. Herhangi bir tanımlama yapılmamış olan fonksiyon tuşları, bu listede boş bir satır olarak görüntülenecektir.
FONKSİYON TUŞ DOSYALARINI
KAYDETMEK: Set menu Function Keys seçeneğinin alt menüsünde 3. seçenek olan Save, hazırladığınız fonksiyon tuş setini diskete kaydetmenizi sağlar. Bu seçenekle ekrana o anki directory'de bulunan ".sbk" uzantılı dosyaları listeleyen bir diyalog penceresi gelir. Bu pencerede isim satırına dosyanıza yeni bir isim vermek istiyorsanız yeni ismi girerek; var olan bir dosya ismini kullanmak istiyorsanız listeden seçerek kaydedebilirsiniz.
HAZIR BİR TUŞ DOSYASINI
YÜKLEMEK: Yükleme işlemi, Set menu Function Keys alt menüsünün 2. kalemi olan Load ile yapılır. Tıpkı Save seçeneğinde olduğu gibi o anki directory'de bulunan ".sbk" uzantılı dosyaları listeleyen bir diyalog penceresi açılır. Bu listeden istediğiniz dosyayı seçerek belleğe yükleyebilirsiniz.
Bir tuş dosyasını yüklemek için diğer bir yol da, LOAD KEY "dosya adı" komutunu bir programda kullanmak ya da bir tuş tanımı olarak komut satırına girmektir.
SYSTEM MENÜ:
Bu menüdeki seçenekler, database kontrolünü ve çalışmalarınızı değerlendirmek için kullanılan yardımcı araçlardır.
VERSION: Ekrana program hakkındaki bilgileri ve Copyright notlarını görüntüleyen bir pencere açar. Pencerede kullandığınız Superbase'in versiyon numarası da bulunur.
DIRECTORY: Üç alt menüsü vardır:
LIST: O anki aktif directory'yi alfabetik sırada listeler. Listenin başında directory ismi ve tarihi de yazılıdır.
CHANGE: Aktif directory'yi ya da disketi değiştirmek için kullanılan seçenektir. Superbase, bu seçenekle o anki directory'yi ve alt directory'leri listeleyen bir diyalog penceresi açar. Bir alt directory'ye geçmek için bu listeden directory ismini klikleyip OK düğmesine basarak ya da directory ismi üzerinde çift klik yaparak seçim yapılabilir.
Bir disketten diğerine ya da bir sürücüden diğerine geçiş için ise, drive ismi yazılır: DF0:, DH0:, DF1: gibi.
Tek sürücülü Superbase kullanıcılarının çok kullanacağı bir fonksiyon, Directory Change. Ana program disketinden Superbase yüklendikten sonra, dosyalarınızı yükleyeceğiniz data disketini takmanız gerekecektir. İşte data disketini taktıktan sonra bu seçenekle directory değiştirip yükleme ve saklama işlemlerini bu diskete yaparsınız. Burada en önemli nokta, aynı drive'a yeni bir disket takacağınız zaman açık olan tüm dosyaları kapatma gereğidir.
READ: O anki aktif directory'yi yeniden okutmak için kullanılır.
STATUS: O anki dosyanın veya sistemin durumunu görebileceğiniz iki kalemlik alt menüsü vardır.
FILE: Bellekte o an açık olan dosyanın istatistiksel bilgilerini ve durumunu gösterir.
Dosyanın istatistiksel bilgileri; aktif index, kayıt sayısı, alan sayısı, index sayısı, blok genişliği ve dosya uzunluğu gibi bilgilerdir. Alan isimleri, özellikleri, formatları, her alan için Form View koordinatları ve tüm calculation veya validation formülleri; şifre olup olmadığı; dosyanın okuma/yazma ayrıcalıkları ile valid/invalid (geçerli/geçersiz) durumu gibi ayrıntıları da bu seçenekle alabilirsiniz.
SYSTEM: O an bellekte açık olan tüm dosya datalarının özetini verir. Ancak dosyaların tek tek ayrıntılarını vermez. Buna ilave olarak; serbest bellek miktarı, disketteki boş alan miktarı, açık dosya sayısı ve diskette mevcut dosya sayısını da gösterir.
SCREEN DUMP: O anki ekran görüntüsünü olduğu gibi printer'dan almak için kullanılır.
REORGANIZE: Record Remove seçeneğini kullanarak bir dosyadan kayıt sildiğinizde, Superbase kaydı disketten aktif olarak atmayacaktır. Bunun yerine kayda silinmiş kayıt olduğunu belirten bir işaret koyacak ve işlemlerde bu kaydı görmezden gelecektir. Bunu kontrol etmek için Record Remove ile bir kaydı silmeden önce ve sildikten sonra Status File seçeneği ile dosya uzunluğuna bakabilirsiniz.
Superbase, silinen kayıtların boşalttıkları alanlara yeni kayıtları saklayacaktır. Fakat diğer programlar için baktığınızda bu alanlar dolu olarak gözükür. Bu nedenle çok fazla kayıt sildiğinizi varsaysak bile diskette anlamsız bir doluluk olacaktır. Hatta silinerek azalan kayıtlar Superbase'in çalışma hızını bile değiştirmeyecektir. Superbase yine silmeden önceki sürede yükleme ve okuma yapacaktır. Reorganize; aynı isimde, aynı datalar ve aynı dosya tanımına sahip, ancak silinmiş kayıtları atarak yeni bir dosya yaratır. Böylece silinen datalardan dolayı diskette boşalması gereken miktar fiziksel olarak boşalacak ve kullanıma açık olacaktır.
Reorganize, o an bellekte açık olan dosya için yapılır. Bu seçenek işaretlendiğinde, Superbase size hedef dosyanın ismini sorar. Burada vereceğiniz isimle, yeniden düzenlenen dosya kaydedilir. Kaydedilecek dosya için o an aktif olan directory'den bir dosya ismi seçebileceğiniz gibi yeni bir isim verip, isterseniz o directory'ye (ya da sürücüye) isterseniz başka directory'ye (ya da sürücüye) kaydedebilirsiniz. Başka bir directory (ya da sürücü) seçerseniz, path ve dosya ismini belirtmelisiniz. Örneğin yüklenmiş olan ADRESLER dosyanızı, DATA2 adlı directory'ye kaydetmek istiyorsunuz. Vereceğiniz path şöyledir:
DATA2/ADRESLER
Bir başka diskete kaydetmek için ise:
DF0:ADRESLER DF1:DATA/ADRESLER2 şeklinde komut verilir. İkinci şekilde, ADRESLER dosyası ADRESLER2 olarak saklanacaktır. Dosya farklı directory'ye aynı isimle kaydedilecekse, dosya isminin girilmesi gerekmez; sadece path'i girmek yeterli olur:
df1:DATALAR/
Dosyayı yeni haliyle içinde bulunduğunuz directory'ye kaydetmek istiyorsanız, yeni bir isim girmelisiniz. Aynı ismi vermemeye dikkat edin.
Reorganize işlemi için önemli iki nokta var:
1. Bu işlem sürekli değil zaman zaman kullanılmalıdır. Unutmayın ki, dosyadan çok fazla kayıt silinmedikçe bu işlemin pek fazla avantajı yoktur.
2. Yeniden düzenlenmiş dosyayı kaydedeceğiniz diskette yeterli boş yer olup olmadığını kontrol edin. Bunun için en iyi yol, reorganize işlemine tabi tutacağınız kaynak dosyanın uzunluğuna ve disketteki boş yer miktarına bakmaktır.
LIST: Export, dosya tanımının bulunduğu ".sbd" uzantılı ya da query (".sbq" uzantılı) ASCII text dosyalarının listesini verir. Program, database ya da kontrol karakterleri içeren text dosyalarını görüntüleyemezsiniz. Kontrol karakteri içeren text dosyaları, Superbase text editöründe yaratılan ".sbt" uzantılı dosyalardır. List seçildiğinde, Superbase aktif directory'de bulunan dosyaları listeleyen bir diyalog penceresi açar. Buradan listesini görmek istediğiniz dosyayı seçerek görüntüleyebilirsiniz. Superbase, dosyayı görüntülerken ya da printer'a gönderirken tab karakterlerini dikkate almaz. Dosyada kontrol karakterleri gibi yazılamaz karakterler varsa, Superbase "Can't do this" mesajını verecek ve işlemi kesecektir.
System menünün son 3 seçeneği, bilgisayarın disk işletim sistemi komutlarıdır. Bu seçeneklerin avantajı, Superbase'den çıkmadan DOS komutlarını kullanmayı sağlamasıdır.
DELETE: Disk ya da disketten bir dosya siler. System menüdeki Delete ile Project menüdeki Remove seçeneği arasındaki fark; Remove'un o anki ".sbf" uzantılı database dosyası ile buna bağlantılı ".sbd" uzantılı tanımlama dosyası ve index dosyalarının hepsini silmesi; buna karşılık Delete seçeneğinin bir defada sadece bir dosyayı silmesidir.
RENAME: Disk ya da disketteki bir dosyanın ismini değiştirmek için kullanılan komuttur. Seçenek işaretlendiğinde, ismini değiştireceğiniz dosyayı seçmeniz için aktif directory'de var olan dosyaları listeleyen bir diyalog penceresi görüntülenir. Bu pencereden dosya seçilip OK düğmesi kliklenince, yeni ismi soran bir başka pencere çıkar. Bu pencereye yeni isim girilir ve onaylanırsa, dosya ismi değiştirilir.
COPY: Bir dosyanın aynı ya da farklı directory'ye kopyalanmasını sağlar. Dosyaların listelendiği diyalog penceresinden ismi değişecek dosya seçildikten sonra, kopyalanacak directory'yi ve yeni dosya ismini gireceğiniz ikinci bir pencere görüntülenir. Dosya, aynı directory'ye farklı bir isimle ya da farklı directory'ye aynı veya farklı isimle kaydedilebilir.
Evet.... System menü seçeneklerini de burada tamamladık. Superbase Professional ile Superbase Personal versiyonları arasında bir fark da burada çıkıyor. Professional'ın kendi içinde bir programlama diline sahip olduğunu daha önceki açıklamalarımızda belirtmiştik. Database Management Language adı verilen bu dil, daha çok programlama tecrübe ve bilgisine sahip olanlara hitap ediyor. Bu nedenle programlama diline şimdilik girmeyi düşünmüyoruz. Ancak ileride sizlerden gelecek istekler doğrultusunda bu dil ile ilgili tanıtımları da yapabiliriz. Burada sadece Superbase Professional'daki Program menüsünün kalemlerini kısaca açıklayacağız.
PROGRAM MENÜ:
COMMAND: Bir komut satırı penceresi açar. Kullanıcı buradan program bilgilerini direkt komut olarak girebilir.
RUN: Bellekteki ya da disketteki bir programı çalıştırır. Bellekte yüklü program yoksa, programı disketten yükler ve çalıştırır.
NEW: Varsa bellekte bulunan programı atar ve ekranın sağ tarafına Program Editor penceresi açar.
EDIT: Program Editor penceresini açar. OPEN: Disketten belleğe bir program yükler. CLOSE: Bellekteki programı siler -ki bu program o anda Program Editor penceresindedir- ve Program Editor penceresini kapatır.
SAVE: Bellekteki programı diskete kaydeder. PRINT: Bellekteki programı yazıcıya gönderir. REMOVE: Disketteki bir program dosyasını siler.
Bu aylık da bu kadar. Gelecek ay External dosya özelliklerini inceleyeceğiz. Hoşça kalın...