Sayfa 18

Aslında onlarla günlük yaşantımızda sık sık karşılaştık fakat çoğumuz bunun farkında değildi. Teknoloji şimdi onları bilgisayarlarla bütünleştirdi. İşte SES ÖRNEKLEYİCİLER... Bazı müzisyenlerin kurtarıcıları....

KUBİLAY KILINÇ Bu hafta sizlerle birlikte ses örnekleme (Sound Sampler) araçlarını tanıyacağız. 3. sayımızda Aegis Audiomaster II isimli bir ses örnekleme programını sizlere tanıtmıştım. Bir ses örnekleme işlemi; yazılım ile donanımın ortaklaşa çalışmasından meydana geldiğinden dolayı, ses örnekleme araçlarını yakından tanımadan olmaz.

Evet işte ses örnekleyiciler ile ilgili sorularımızın yanıtları...

SES ÖRNEKLEYİCİ NEDİR? Ses örnekleyiciler; sadece bir veri dönüştürücüleridir. Doğada bulunan insan kulağının duyabildiği her türlü sesi, bilgisayarların anladığı tek dil olan ikili sayı sistemine dönüştürürler. Bu sayede sayısal hale dönüştürülen sesler bilgisayar belleklerinde depolanabilir ve çeşitli matematiksel işlemlerle üzerlerinde türlü cambazlıklar yapılabilir. Örneğin hafızada depoladığımız bir sesi tersten çalabilir, eko verebilir, daha hızlı veya daha yavaş çaldırabilir ve bir bölümünü diğerlerinden ayırabiliriz. Tabii ki işin bu kısmını ses örnekleyicileri değil bilgisayarın kendisi, gerekli program aracılığıyla gerçekleştirir.

SES ÖRNEKLEYİCİLERİ NERELERDE KULLANILIR?

Yukarıda kısaca değindiğim gibi, ses örnekleyicileri seslerin hafızaya aktarılmasında kullanılır. Kullanım alanları, aslında insanın hayal gücü ile sınırlıdır. Ancak günümüzde genellikle müzik alanında kullanılmaktadırlar. Örneğin sampling synthesizer'lara ses aktarımında, gitar ses efekti işlemcilerinde, ses analizlerinde ve bizim için önemli olan AMIGA'ya ses aktarımında da sıkça kullanılmaktadırlar.

Fakat bir ses örnekleyici sadece müzik alanında kullanılmayabilir. Bilimsel deneylerde, insan seslerinin analizlerinin yapılıp, bunların yapaylarının üretiminde, milli savunma ve tıp gibi daha ciddi alanlarda da kullanılabilirler.

SES ÖRNEKLEYİCİLERİN

YAPISI NASILDIR? Ses örnekleyicileri, aslında bir ANALOG-DİJİTAL çeviricilerdir. Bu çeviriciler, dijital elektronik alanında uzun zamandır kullanılmakta idi. Günümüzde elektronik tartma ve ölçme aletlerinde hâlâ kullanılmaktadırlar. Bu ölçme aletleri; ağırlık, uzunluk, nem oranı, radyasyon oranı gibi analog ifadeleri sayısal ifade şekline dönüştürür ve sayısal bir göstergeç aracılığıyla da insanların somut olarak gözle görmelerini sağlarlar. Şimdi ses örnekleyicilerin yapısını belirten analog-dijital ifadelerinin anlamlarına bir göz atalım.

ANALOG ve DİJİTAL Analog ve Dijital ifadelerinin, ne anlamlara geldiğini kısa bir hikayeden sonra sanırım hep birlikte daha rahat kavrayacağız...

"Bir bilgisayar kullanıcısının evinde farklı türde iki tane bilgisayarı bulunmaktadır. Bunlardan bir tanesi bütün verileri Analog (Doğal) olarak istemektedir. Öteki ise verileri Dijital (Sayısal) olarak tercih etmektedir. Bu kişi bir gün arkadaşlarını boy, kilo ve yaş olarak sınıflara ayırıp birbirlerine göre üstünlüklerini gösteren bir bilgisayar programı yapmaya karar verir. Fakat aynı zamanda da iki bilgisayarının arasındaki problemleri çözüş farklılığını da sınamak ister. Bunun için programı her iki bilgisayarda da çalıştırır.

Analog bilgisayar boy uzunluğunu "uzun, kısa, orta" diye yorumlarken dijital olan net boy uzunluğunu tercih eder. Tabii tüm verilerin aktarılması bu şekilde gerçekleşir. Tüm veriler tükendikten sonra, sıralamayı her iki bilgisayardan da ister. Sonuçta analog bilgisayar kesin bir yorum yapamaz. Ama dijital kesin ve şaşmaz bir sıralamayı gerçekleştiriverir. Zafer Dijital'in olmuştur..."

Buradaki amacım, sizlere analog bilgisayarın dijital bilgisayara olan üstünlüğünü anlatmak değildi. Zaten bugün kullanmakta olduğumuz bilgisayarların neredeyse tümü analog ve dijital verilerin hepsini değerlendirebilmektedirler. Tek amacım sadece analog ve dijital ifadelerin anlamlarını biraz su yüzüne çıkartmaktı.

Şimdi gelelim ses örnekleyicilerin bu kavramlarla olan bağlantısına. Ses örnekleyicileri, aslında bir Analog-Dijital veri çeviricilerdir.

Peki Analog-Dijital çevirici nedir? Bunu, yine basit bir örnek vererek açıklayalım. Hepiniz şu yakın zamanlarda türeyen bilgisayarlı tartı aygıtlarını bilirsiniz. İşte bu da bir analog-dijital çeviricidir. Sizin kilonuz Analog bir değerdir. Kilonuz elektronik bir düzen vasıtasıyla kesin ve doğru olarak sayısal bir ifade şekline dönüştürülür ve size sayısal bir display sayesinde bildirilir. İşte size ulaşan bu veri de "Dijital" (Sayısal)'dir.

Aslında günlük yaşantımıza bir göz atarsak, her gün sık sık bu analog-dijital çeviricilerle karşılaşıyoruz. Bazen elektronik tartı aracı bazen de bir elektronik saat olarak karşımıza çıkmaktadırlar.

SES ÖRNEKLEYİCİ NASIL

ÇALIŞIR? Ses, zamana göre değişken bir yapıya sahiptir. Kısaca ses; bir zaman dilimi boyunca değişen (veya sabit kalan) bir dalga şeklinin sabit (veya değişken) bir frekansta tekrarlanmasından oluşur (Şekil-1). Mikrofonlar, bu zamana göre değişken yapıda olan sesi, yapısına mümkün olduğu kadar sadık kalarak elektriksel sinyallere dönüştürürler. Bu sinyallerin seviyelerinin yüksekliği veya kalitesi, her mikrofona göre değişir. Daha sonra, sinyaller ses örnekleyicinin girişine uygulanır. Artık ses örnekleyici bu sesin her anını sayısal bilgiye dönüştürür ve bilgisayarın o anda ilgili giriş çıkış birimine (Paralel, Serial veya Joystick portuna) gönderir. İşin bundan sonraki kısmı artık bilgisayara ve ona bağlı programa kalır. Bu dönüşüm Şekil-2'de gözlenebilir.

Şekil 1:

Üstte bir flüt sesinin grafiği, altta

ise flüt sesinin temel dalga

şekli görülmektedir.