Sayfa 45

* Şeklimiz bir VEYA kapısı ve çıkış ifadesini göstermektedir. İfadede değişkenler arasındaki + işareti VEYA işlemini gösterir. VEYA işlemine lojik toplam da denir.

* Bazı basit dijital kontroller tek bir lojik kapı elemanı ile sağlanabilirken, çoğu zaman gerekli karar verici bir fonksiyon yerine getirmek için çok sayıda lojik kapıya ihtiyaç duyulur. İki veya daha fazla lojik elemanın bir araya gelmesiyle kombinezonsal devreler ortaya çıkar. Kombinezonsal bir devrenin genellikle birden fazla fonksiyonu bulunur. Çıkış, devrenin yerine getireceği fonksiyona bağlı olarak tek veya birden fazla olabilir.

* Çok sayıda VE, VEYA, DEĞİL kapılarının herhangi bir şekilde bir araya gelmesiyle oluşturulmuş devrelere kombinezonsal devreler denir. Dijital cihazlarda kullanılan pek çok kombinezonsal lojik devre vardır. Temel olarak iki şekilde olurlar: Toplamların çarpımı veya çarpımların toplamı. Burada toplama terimi VEYA, çarpma terimi VE işlemi için kullanılmaktadır.

* Karar verme fonksiyonları için yazılan Boole ifadeleri çoğunlukla çarpımların toplamı biçimindedir. Örneğin X = A.B + C.D.E gibi.

Şekilde bu lojik fonksiyonu yerine getirecek lojik devre görülmektedir.

1 no'lu VE kapısı A, B çarpımını, 2 no'lu VE kapısı C, D, E çarpımını oluşturur. Bu çarpımlar çıkışı oluşturmak üzere 3 no'lu VEYA kapısı ile toplanır. Bu ise, çarpımların toplamı deyimini açıklamaktadır.

* QT = PJ.W + HV.LM + GND.C.F ifadesi, çarpımların toplamı biçimindedir. Terimler, sonunda toplanmak üzere değişkenlerin birbiri ile çarpılması ile oluşturulmuştur. Aşağıdaki şekil bu fonksiyonu gösterir. İncelerseniz, VE kapılarına girilmekte, VEYA kapısından çıkış alınmakta olduğunu görürsünüz.

Boole ifadelerinin diğer bir şekli de çarpılan toplamlar şeklindedir. L=(M+N) (P+Q) ifadesinde, ilk kapı devresinde M ile N, ikinci kapı devresinde P ile Q toplanır ve lojik çarpımı oluşturmak için üçüncü kapı devresine giderler. Aşağıdaki şekilde de göreceğiniz gibi, bu tip düzenlemelerde VEYA kapılarına girilir, VE kapısından çıkış alınır.

* Verilmiş bir devreye ait lojik ifadeyi yazmak için; önce girişlerden başlayarak her kapının ifadesi yazılır, çıkışa doğru ilerlenerek tüm lojik devre oluşturulur.

Aşağıdaki devrenin sembollerine bakarak kapı devrelerinin fonksiyonlarını kullanalım ve ifadesini yazalım:

Önce VE kapıları çıkışları yazılır, bunlar VEYA kapısına girdiğine göre ifade: F=A.B.C+D.E olur.

* Çarpımların toplamı şeklindeki devrelerde girişteki VE kapıları çıkıştaki VEYA kapısı ile toplanacak çarpımları oluştururlar.

* Verilen bir ifadeye karşı düşen lojik devreyi çizerken önce çıkış kapısı belirlenir. İfade, çarpımların toplamı şeklinde ise, çıkış kapısı VEYA olacaktır.

* Lojik devre çizilirken, çıkıştan başlanır. Örneğin K=LM+CE ifadesini ele alalım. İfadede toplam terimler bulunduğundan çıkışta lojik toplama yapan VEYA kapısı kullanılacak ve bu kapının girişleri (LM) ve (CE) olacaktır. Şekilde görüldüğü gibi bunlar VE kapıları ile elde edilirler.

* SH=(CLK+T5)ENB ifadesi için çizilecek devrede, çıkış lojik çarpma yapan VE devresi olacaktır. Bu kapının girişlerinden biri, toplama yapacak olan VEYA devresi olmalıdır:

* Aşağıdaki şekilde yine toplanan çarpımlar şeklinde bir ifadeye karşı düşen lojik devre görülmektedir. Zaman zaman bazı değişkenler birden fazla girişe uygulanmış olabilirler. Örneğimizde, ADD ve SUB değişkenleri birden fazla girişe uygulanmışlardır.

Buraya kadar incelediğimiz lojik devreler iki kademelidirler. Bir kademede VE, diğer kademede ise VEYA kapıları kullanılmıştır. Daha karmaşık lojik devrelerde kademe sayısı daha fazla olabilir.

* Aşağıdaki devrede, toplamların çarpımı ve çarpımların toplamı şekilleri birlikte kullanılmıştır. Giriş sinyalleri çıkışa ulaşana kadar üç kapıdan geçmektedir. 5 numaralı kapının C girişi de iki kapıdan geçiyor. Yani burada devre 3 kapıdan geçmektedir, devre üç kademelidir.

Hoşçakalın.