Bu sayfadaki yazılar
Sayfanın metni
Sayfa 24
ÇOĞUNUZ MODEM KELİMESİNİ DUYMUŞSUNUZDUR. BİLGİSAYARDA VERİ İLETİŞİMİNİN NASIL YAPILDIĞINI MERAK EDENLERİN SAYISI DA AZ DEĞİL. BİT VE BYTE'LARIN IŞIK HIZIYLA TELEFON HATLARINDA DOLAŞMALARINDA BAŞLARINDAN GEÇENLERİ GELİN HEP BERABER TAKİP EDELİM.
Bilgisayarları veri iletişiminde kullanma fikri Avrupa ve Amerika'da son 5 sene içinde bir hayli geliştirildi, önceleri bir bilgisayarı diğerine bağlayıp bilgi transferi yapılmak istendiğinde bu sadece aynı marka iki bilgisayar arasında yapılabilmekteydi. Bunun için bu iki bilgisayara çok pahalı olan network kartının takılması ve bunun yanısıra kaliteli bir programa da ihtiyaç vardı. Böyle bir sistemi Amiga ve benzeri ev bilgisayarlarında kurmak da imkansızdı. Fakat sırf veri transferi için hazırlanan bir standart olan RS232 C protokolü de bu sıralar denemelerini başarıyla tamamlamıştı.
Bilgisayar ve elektronik piyasasında önde gelen bazı firmalar hemen RS232 C standardını kullanan ve veri taşımada hem gönderici, hem de alıcı vazifesi gören ve MODEM adı verilen cihazlar üretmeye ve bunları pazarlamaya başladılar. Bu cihazlar bilgisayar sinyallerini ses sinyalleri haline getirerek, bunları telefon hattı aracılığıyla diğer bilgisayara gönderiyorlar. RS232 C standardı ve modemler hakkında daha ayrıntılı teknik bilgiyi önümüzdeki sayılarda öğrenebilirsiniz.
Bu yazı dizisinde MODEM ve veri iletişimi konusunu daha çok program desteği ve bunların kullanımı açısından inceleyeceğiz. Ayrıca ileriki sayılarda çeşitli bilgi bankalarını tanıtmaya başlayacağız. Ama en başta modem kullanacak kişilerin telefon faturasında, borçlu hanesindeki sayının rakam adedinin artacağı konusunda uyarmalıyım. Ne de olsa telefon hattını modem yüzünden işgal edilebilir ve sadece siz kullanabilirsiniz.
Modem kullanıcısının bilmesi gereken terimleri bu ilk sayıda açıklayarak çoğunuzu büyük bir dertten kurtaracağım.
İlk önce modem hattında bilginin nasıl kodlanarak gönderilmesi gerektiğini açıklamak gerekiyor. Bu, RS232 C standardına göre yapıldığından, anlatacaklarım RS232 C standardı ile seri port üzerinden veri aktaran tüm bilgisayarlar için geçerlidir.
RS232 C standardında tüm veriler seri halinde gönderilir. Bu, bir byte'daki tüm bitlerin tek hat üzerinden ard arda gönderilmesi demektir. Fakat burada ardı sıra gelen iki byte'daki bitlerin birbiriyle karışmaması için, bunların arasına her byte'ın başını ve sonunu belirten bitler konmalıdır.
Başa konulan ve start bit adı verilen kısa sinyal her zaman lojik 0 seviyesindedir (+ 3 Volt ile +12 Volt arasında bir değer). Bunun arkasından tercihe göre 7 ya da 8 bitten oluşan sinyal dizisi, veriyi iletir. Hemen arkasından gönderilen bir bit ile Parity bit'i iletilir. En son olarak da lojik 1 seviyesinde (-3 volt ile -12 Volt arasında bir değer) olur ve Stop bit'i temsil eder. İstendiği zaman stop bit için iki bit kullanılabilir. Bundan sonra gelen sinyaller artık bir sonraki byte'a aittir. Ayrıca sinyallerin dizimini şekil 1'e bakarak daha kolay anlayabilirsiniz.
Klavyeyle gezinmek için ← ve → tuşları.
Sayfa 25
Telefon hatlarının yarattığı parazitlerden bazen modemle gönderilen bilgide bozulma olur. Bilgiyi daha anlaşılır biçimde aktarmak için Parity biti kullanılır.
Modemler değişik hızlarda çalışabilir. Bu hız, telefon hattına bir saniyede gönderilen bit sayısıyla ölçülür. Hızı belirten rakam normal şartlar altında 300'den başlar ve 3840'e kadar devam eder. Saniyede 300 bitin aktarılması 300 Baud'da çalışıldığını belirtir. Baud terimi aynen diğer ölçü sistemlerinde olduğu gibi bir birimi tanımlamaya yarar. 300 Baud'da çalıştığınızda telefon hattı üzerinden dakikada 2250 byte (yaklaşık 2 Kbyte) gönderebilirsiniz.
Bilgi gönderilirken aynı zamanda karşı taraftan bilgi almak sadece iyi modemlerle mümkündür ve bu işleme Full-duplex çalışma denir. Siz ekranda bir soru yazarken karşı taraftaki arkadaşınızın aynı anda cevap vermesi bu çalışma yöntemiyle mümkündür. Tabii bazılarınız karşı tarafın sabırsızlığına sinirlenebilir. Bu durumda modeminizi Half-duplex moduna geçirirseniz, arkadaşınız sizin yazacaklarınızı beklemek zorunda kalacaktır.
Modemler arasında veri transferinin daha düzgün yapılabilmesi için belli standartlar ortaya atılmıştır ve herkesin kabul edip kullandığı bu standartlara çalışma protokolleri adı verilir. Bu protokollerden bize en gerekli olanlarını aşağıda tanıtacağım.
* X-ON / X-OFF PROTOKOLÜ: Her modemin belli bir hafızası vardır ve buna Buffer adı verilmiştir. Bu buffer'ın kapasitesi değişik modemlerde farklı büyüklüklerde olabilmektedir. Bilgisayar tarafından telefon hattına aktarılmak üzere gönderilen bilgiler ilkönce bu hafızada toplanır ve buffer dolunca modem tarafından ses sinyallerine çevrilerek karşı tarafa gönderilir. Fakat modem, her hafıza doluşunda bilgisayara bir sinyal göndererek bilgisayarın bilgi göndermesini durdurmalıdır. Bunu da bilgisayara ASCII olarak hexadecimal $13 karakterini gönderir. Bu kod yardımıyla bilgisayar X-OFF konumuna (bekleme) geçirilir. Modem'in hafızası boşaldığında bilgisayara hexadecimal $11 değerini (X-ON) göndererek yeni bilgi paketini alıp işlemeye hazır olacağını bildirir. Çeşitli programlar aracılığıyla bu modu açıp kapayabilirsiniz. X-ON/X-OFF modu kapalıyken bilgisayara veri aktarımı için ekstra bir hat daha çıkacağından bu yöntemle modeminizin full-duplex çalışması sağlanmıştır.
* ETX / ACK PROTOKOLÜ: Burada fazladan bir hat vardır ve bu hat sayesinde karşı taraftaki veri alıcısının hazır konumda olup olmadığı belirlenir. Bu hattın ismi DTR (Data Terminal Ready)'dir. Modeminiz veri almaya hazır ise bu hattı aktif yaparak $06 (ACKnowledge) sinyalini bilgisayara gönderir. Modeminiz bilgisayara Hex $83 kodunu gönderince bilgisayar veri göndermeyi Hex $06 kodu gelinceye kadar durdurur. Gönderilen bilgi bittiğinde de bilgisayar en sona ETX (End of Text) kodunu göndererek verinin bittiğini modeme bildirir.
Bundan başka modemle veri transferinde kullanılan daha bir sürü protokol mevcuttur. Fakat bunlar başlangıçta bize pek gerekli olmadığından bunların tanıtımını yazımın daha sonraki bölümlerine bırakıyorum.
Çoğumuz modem aldıktan sonra bunun nasıl kurulacağını ve nasıl en verimli şekilde kullanıldığını merak etmişsinizdir. Şimdiye kadar kaliteli modemler devamlı olarak yurtdışında üretildiğinden, almış olduğunuz modemin kullanım kitapçığı İngilizce ya da Almanca dillerinden biriyle yazılmıştır. Fakat aranızda bu dilleri anlamayanlar için modemin nasıl doğru olarak kurulduğunu kısaca açıklamakta fayda var.
Modeminizin arkasında genelde giriş ve çıkış amacıyla kullanılan üç fiş yuvası vardır. Bazı modemlerde iki fiş yuvası da olabilir. Fakat bu tür modemlerle pek karşılaşacağınızı sanmam. Bu üç fiş yuvalarında ilki D-tipi 25 uçlu bir fiş yuvasıdır. Diğer ikisi ise modern telefonlarda rastlayabileceğiniz her biri dört uçlu olan fiş yuvalarıdır. 25 uçlu fiş yuvasına modemle birlikte verilen ve bilgisayar ile modemi birbirine bağlamak için kullanılan kablonun bir ucu takılır. Bu kablonun diğer ucundaki fiş ise bilgisayarın arkasında bulunan ve altında "SERİAL PORT" yazan giriş yuvasına bağlanır. Bu işlemi hem bilgisayarınız, hem de modeminiz kapalıyken yapmalısınız, yoksa bu iki cihazdan birini en yakın bilgisayar tamircisine götürmeniz gerekebilir. Fişleri taktıktan sonra yuvalarından çıkmamaları için üzerlerindeki vidaları sıkıştırın. Modeminizle bilgisayarınız arasındaki veri hattı hazır artık. Fakat modemle telefon hattı arasında da en az bir bağlantı kurmak gereklidir. Ancak bu şekilde modem aracılığıyla istediğiniz yerle görüşebilirsiniz. Telefonu hattan sökerek modemle birlikte verilen ikinci kablonun bir ucunu telefon hattına doğrudan bağladıktan sonra diğer ucunu da modemin arkasında bulunan "LINE" adlı fiş yuvasına takınız. Telefonun hatta bağlanmasını sağlamak için de telefonun kablosunu da modemin arkasındaki "PHONE" yuvasına takmalısınız. En son olarak da modemin besleme gerilimini sağlamak için yine modemle birlikte verilmesi gereken adaptörü modemin arkasındaki adaptör soketine takarak diğer kısmını da elektrik fiş yuvasına taktığınızda, artık modeminiz kullanıma hazırdır.