AMİGA VE TELEKOMÜNİKASYON

• Modem ve iletişim
• Kurslar ve dersler

ÇOĞUNUZ MODEM KELİMESİNİ DUYMUŞSUNUZDUR. BİLGİSAYARDA VERİ İLETİŞİMİNİN NASIL YAPILDIĞINI MERAK EDENLERİN SAYISI DA AZ DEĞİL. BİT VE BYTE'LARIN IŞIK HIZIYLA TELEFON HATLARINDA DOLAŞMALARINDA BAŞLARINDAN GEÇENLERİ GELİN HEP BERABER TAKİP EDELİM.

Bilgisayarları veri iletişiminde kullanma fikri Avrupa ve Amerika'da son 5 sene içinde bir hayli geliştirildi, önceleri bir bilgisayarı diğerine bağlayıp bilgi transferi yapılmak istendiğinde bu sadece aynı marka iki bilgisayar arasında yapılabilmekteydi. Bunun için bu iki bilgisayara çok pahalı olan network kartının takılması ve bunun yanısıra kaliteli bir programa da ihtiyaç vardı. Böyle bir sistemi Amiga ve benzeri ev bilgisayarlarında kurmak da imkansızdı. Fakat sırf veri transferi için hazırlanan bir standart olan RS232 C protokolü de bu sıralar denemelerini başarıyla tamamlamıştı.

Bilgisayar ve elektronik piyasasında önde gelen bazı firmalar hemen RS232 C standardını kullanan ve veri taşımada hem gönderici, hem de alıcı vazifesi gören ve MODEM adı verilen cihazlar üretmeye ve bunları pazarlamaya başladılar. Bu cihazlar bilgisayar sinyallerini ses sinyalleri haline getirerek, bunları telefon hattı aracılığıyla diğer bilgisayara gönderiyorlar. RS232 C standardı ve modemler hakkında daha ayrıntılı teknik bilgiyi önümüzdeki sayılarda öğrenebilirsiniz.

Bu yazı dizisinde MODEM ve veri iletişimi konusunu daha çok program desteği ve bunların kullanımı açısından inceleyeceğiz. Ayrıca ileriki sayılarda çeşitli bilgi bankalarını tanıtmaya başlayacağız. Ama en başta modem kullanacak kişilerin telefon faturasında, borçlu hanesindeki sayının rakam adedinin artacağı konusunda uyarmalıyım. Ne de olsa telefon hattını modem yüzünden işgal edilebilir ve sadece siz kullanabilirsiniz.

Modem kullanıcısının bilmesi gereken terimleri bu ilk sayıda açıklayarak çoğunuzu büyük bir dertten kurtaracağım.

İlk önce modem hattında bilginin nasıl kodlanarak gönderilmesi gerektiğini açıklamak gerekiyor. Bu, RS232 C standardına göre yapıldığından, anlatacaklarım RS232 C standardı ile seri port üzerinden veri aktaran tüm bilgisayarlar için geçerlidir.

RS232 C standardında tüm veriler seri halinde gönderilir. Bu, bir byte'daki tüm bitlerin tek hat üzerinden ard arda gönderilmesi demektir. Fakat burada ardı sıra gelen iki byte'daki bitlerin birbiriyle karışmaması için, bunların arasına her byte'ın başını ve sonunu belirten bitler konmalıdır.

Başa konulan ve start bit adı verilen kısa sinyal her zaman lojik 0 seviyesindedir (+ 3 Volt ile +12 Volt arasında bir değer). Bunun arkasından tercihe göre 7 ya da 8 bitten oluşan sinyal dizisi, veriyi iletir. Hemen arkasından gönderilen bir bit ile Parity bit'i iletilir. En son olarak da lojik 1 seviyesinde (-3 volt ile -12 Volt arasında bir değer) olur ve Stop bit'i temsil eder. İstendiği zaman stop bit için iki bit kullanılabilir. Bundan sonra gelen sinyaller artık bir sonraki byte'a aittir. Ayrıca sinyallerin dizimini şekil 1'e bakarak daha kolay anlayabilirsiniz.

Telefon hatlarının yarattığı parazitlerden bazen modemle gönderilen bilgide bozulma olur. Bilgiyi daha anlaşılır biçimde aktarmak için Parity biti kullanılır.

Modemler değişik hızlarda çalışabilir. Bu hız, telefon hattına bir saniyede gönderilen bit sayısıyla ölçülür. Hızı belirten rakam normal şartlar altında 300'den başlar ve 3840'e kadar devam eder. Saniyede 300 bitin aktarılması 300 Baud'da çalışıldığını belirtir. Baud terimi aynen diğer ölçü sistemlerinde olduğu gibi bir birimi tanımlamaya yarar. 300 Baud'da çalıştığınızda telefon hattı üzerinden dakikada 2250 byte (yaklaşık 2 Kbyte) gönderebilirsiniz.

Bilgi gönderilirken aynı zamanda karşı taraftan bilgi almak sadece iyi modemlerle mümkündür ve bu işleme Full-duplex çalışma denir. Siz ekranda bir soru yazarken karşı taraftaki arkadaşınızın aynı anda cevap vermesi bu çalışma yöntemiyle mümkündür. Tabii bazılarınız karşı tarafın sabırsızlığına sinirlenebilir. Bu durumda modeminizi Half-duplex moduna geçirirseniz, arkadaşınız sizin yazacaklarınızı beklemek zorunda kalacaktır.

Modemler arasında veri transferinin daha düzgün yapılabilmesi için belli standartlar ortaya atılmıştır ve herkesin kabul edip kullandığı bu standartlara çalışma protokolleri adı verilir. Bu protokollerden bize en gerekli olanlarını aşağıda tanıtacağım.

* X-ON / X-OFF PROTOKOLÜ: Her modemin belli bir hafızası vardır ve buna Buffer adı verilmiştir. Bu buffer'ın kapasitesi değişik modemlerde farklı büyüklüklerde olabilmektedir. Bilgisayar tarafından telefon hattına aktarılmak üzere gönderilen bilgiler ilkönce bu hafızada toplanır ve buffer dolunca modem tarafından ses sinyallerine çevrilerek karşı tarafa gönderilir. Fakat modem, her hafıza doluşunda bilgisayara bir sinyal göndererek bilgisayarın bilgi göndermesini durdurmalıdır. Bunu da bilgisayara ASCII olarak hexadecimal $13 karakterini gönderir. Bu kod yardımıyla bilgisayar X-OFF konumuna (bekleme) geçirilir. Modem'in hafızası boşaldığında bilgisayara hexadecimal $11 değerini (X-ON) göndererek yeni bilgi paketini alıp işlemeye hazır olacağını bildirir. Çeşitli programlar aracılığıyla bu modu açıp kapayabilirsiniz. X-ON/X-OFF modu kapalıyken bilgisayara veri aktarımı için ekstra bir hat daha çıkacağından bu yöntemle modeminizin full-duplex çalışması sağlanmıştır.

* ETX / ACK PROTOKOLÜ: Burada fazladan bir hat vardır ve bu hat sayesinde karşı taraftaki veri alıcısının hazır konumda olup olmadığı belirlenir. Bu hattın ismi DTR (Data Terminal Ready)'dir. Modeminiz veri almaya hazır ise bu hattı aktif yaparak $06 (ACKnowledge) sinyalini bilgisayara gönderir. Modeminiz bilgisayara Hex $83 kodunu gönderince bilgisayar veri göndermeyi Hex $06 kodu gelinceye kadar durdurur. Gönderilen bilgi bittiğinde de bilgisayar en sona ETX (End of Text) kodunu göndererek verinin bittiğini modeme bildirir.

Bundan başka modemle veri transferinde kullanılan daha bir sürü protokol mevcuttur. Fakat bunlar başlangıçta bize pek gerekli olmadığından bunların tanıtımını yazımın daha sonraki bölümlerine bırakıyorum.

Çoğumuz modem aldıktan sonra bunun nasıl kurulacağını ve nasıl en verimli şekilde kullanıldığını merak etmişsinizdir. Şimdiye kadar kaliteli modemler devamlı olarak yurtdışında üretildiğinden, almış olduğunuz modemin kullanım kitapçığı İngilizce ya da Almanca dillerinden biriyle yazılmıştır. Fakat aranızda bu dilleri anlamayanlar için modemin nasıl doğru olarak kurulduğunu kısaca açıklamakta fayda var.

Modeminizin arkasında genelde giriş ve çıkış amacıyla kullanılan üç fiş yuvası vardır. Bazı modemlerde iki fiş yuvası da olabilir. Fakat bu tür modemlerle pek karşılaşacağınızı sanmam. Bu üç fiş yuvalarında ilki D-tipi 25 uçlu bir fiş yuvasıdır. Diğer ikisi ise modern telefonlarda rastlayabileceğiniz her biri dört uçlu olan fiş yuvalarıdır. 25 uçlu fiş yuvasına modemle birlikte verilen ve bilgisayar ile modemi birbirine bağlamak için kullanılan kablonun bir ucu takılır. Bu kablonun diğer ucundaki fiş ise bilgisayarın arkasında bulunan ve altında "SERİAL PORT" yazan giriş yuvasına bağlanır. Bu işlemi hem bilgisayarınız, hem de modeminiz kapalıyken yapmalısınız, yoksa bu iki cihazdan birini en yakın bilgisayar tamircisine götürmeniz gerekebilir. Fişleri taktıktan sonra yuvalarından çıkmamaları için üzerlerindeki vidaları sıkıştırın. Modeminizle bilgisayarınız arasındaki veri hattı hazır artık. Fakat modemle telefon hattı arasında da en az bir bağlantı kurmak gereklidir. Ancak bu şekilde modem aracılığıyla istediğiniz yerle görüşebilirsiniz. Telefonu hattan sökerek modemle birlikte verilen ikinci kablonun bir ucunu telefon hattına doğrudan bağladıktan sonra diğer ucunu da modemin arkasında bulunan "LINE" adlı fiş yuvasına takınız. Telefonun hatta bağlanmasını sağlamak için de telefonun kablosunu da modemin arkasındaki "PHONE" yuvasına takmalısınız. En son olarak da modemin besleme gerilimini sağlamak için yine modemle birlikte verilmesi gereken adaptörü modemin arkasındaki adaptör soketine takarak diğer kısmını da elektrik fiş yuvasına taktığınızda, artık modeminiz kullanıma hazırdır.

Bilgisayarı da açtıktan sonra artık istediğiniz modem programını yükleyerek çalışmaya başlayabilirsiniz. Modem programlarını değişik bilgisayarcılarda bulabilirsiniz. Aşağıda benim en çok kullandığım modem programlarının listesini verdim. Bunlardan en az birini almanızda fayda var: Jr Comm, Diga, Access, A-Talk III, Platinum On Line.

Şimdi biraz da bilgisayar ve modemi ne gibi işlerde kullanabileceğimizi, nerelere bağlanabileceğimizi öğrenelim.

Bunlardan ilki çeşitli yerlerden birbirini tanımayan kişilerin bağlanıp tanıştığı, bilgi ve ufak programlarını takas ettiği modem kulüpleridir. Normal arkadaşlık kulüpleri gibi artık bilgisayar kulüpleri de Avrupa'da bir hayli yaygın. Bu kulüplere posta kutusu anlamına gelen MAIL-BOX adı verilmektedir. Artık her Avrupa ülkesinde bunlardan sayısız adette var. Ama yine de en fazla mail-box'a sahip ülke Commodore ve Amiga bilgisayarlarının en çok kullanıldığı ülke Almanya. Ardından ikinci sırada Amerika ve diğer önemli ülkeler geliyor.

ŞEKİL 1: RS 232 C

SİNYALLERİ

yerlerini dolaşıp inceleyebilirsiniz. Bu sayede sistemin size verebileceği olanakları görmüş olursunuz. Verilen süre genelde 10 dakika ya da 1/2 saattir. Sistemi sevdinizse ve daha sonra buraya tekrar bağlanıp arkadaş bulmak istiyorsanız ayrılmadan kısa bir form doldurarak ken- Bir mail-box'a ilk bağlandığınızda karşınıza çıkacak ilk soru daha önce uğrayıp uğramadığınızda. Yeni iseniz buraya 'GAST' ya da 'VISITOR' (ziyaretçi) girersiniz ve sistem size belli bir süre tanır. Bu süre içinde sistemin izin verilen dinizi kullanıcı "USER" olarak tanıtabilirsiniz. User olurken kendinize herhangi bir çağırma kodu belirleyebilirsiniz. Bu kod sayesinde kimsenin ismi kimseye açıklanmamış olur. Bu da belli bir seviyede gizlilik sağlar. Bundan sonra mail-box'a her bağlanışınızda size haber bırakılıp bırakılmadığını anında öğrenebilirsiniz. Ayrıca artık ziyaretçilere izin verilen yerlerden daha fazla yere girip çıkma hakkınız oluşur. Bazı mail-box'lar aylık bağlanma adedine ve herbirinin sürelerine göre kullanıcının seviyesini (LE-VEL) artırabilir. Yüksek seviyeli (LE-VEL 9) bir kullanıcı daima kendisinden daha düşük seviyeli kullanıcıdan daha çok seçenek e söz hakkına sahiptir. Her kademede kullanıcıya fazladan bazı meniler ve seçenekler sunulmaktadır.

Her mail-box'ın bir ana menüsü vardır ve burada isteğinize göre seçenek yapabilirsiniz. Bu seçeneklerden bazıları takvim, saat gibi önemsiz şeylerdir. Fakat "PIN-BOARD", "BILL-BOARD" gibi seçeneklerde herkesi ilgilendirebilen bazı şeyler bulmak mümkündür. Buraya ilgilendiğiniz bir ilan ya da haber varsa bunun sahibine not bırakabilirsiniz. Tabii buraya kendi ilanınızı bırakmak da mümkündür. Fakat böyle yerler kişisel mesajlar için pek yararlı değildir. Nedeni de bu tahtaya asılan mesajları herkesin görebilmesidir. Bu yüzden konuşmak (klavye kullanıldığından aslında yazışmak) istediğiniz özel birisi varsa buna sizi araması için haber bırakırsınız. Şayet o kişi de o an mail-box'a bağlı ise sistem hemen onu uyaracak ve her ikinizin de birbirinizle rahatsız edilmeden konuşabilmesi için size mevcut odalardan birini ayıracaktır, artık o kişiyle rahatlıkla AMİGA DÜNYASI 28 konuşabilirsiniz. Konuşmalarınız kimse tarafından izlenemeyecektir. Bu konuşma odalarından her sistemde farklı adet vardır. Fakat genelde 99 normal bir sayıdır. Odalarda isterseniz daha çok kişiyle toplanıp konuşma ya da tartışmalar yapabilirsiniz.

Her mail-box'ın program çekme adı altında bir menü seçeneği vardır. Burada sistemin size sunduğu bazı programları kendinize çekebilirsiniz. Burada bulunan programlar genelde ARC programı yardımıyla sıkıştırılmış ve ASCII karakterlerine dönüştürülmüştür. Bu, gerekli dosyanın telefon hattı aracılığıyla karşıya aktarılabilmesi için gereklidir. İstediğiniz programı çektikten sonra UnARC programı ile dosyayı eski haline getirerek istediğiniz gibi kullanabilirsiniz. ARC, UnARC, ZOO gibi modem dosya sıkıştırma programlarını ve bunların kullanımını ileriki bölümlerde daha detaylı inceleyeceğiz.

Tüm mail-box'ların kullanıcıya sundukları temel fonksiyon bu kadar. Bu fonksiyonların yanı sıra her mail-box kullanıcısına değişik seçenekler de sunmuştur. Bazı mail-box'larda sisteme bağlı diğer kullanıcılarla satranç, dama, tavla gibi oyunlar oynayabilirsiniz. Çok iyi bazı mail-box sistemleri her gece saat 3.00 ile 6.00 arasında yakın bölgedeki diğer mail-box'ları otomatik olarak arar ve ilan tahtalarını değişirler. Bu sayede başka bir mail-box'ı kullanan bir kişiye de haber ulaştırmak mümkün.

P.T.T. izin verirse ülkemizde de çeşitli mail-box sistemleri kurulabilir ve bu sayede bilgisi olan kişiler yeni başlayanlara her konuda yardımcı olarak bilgisayar dünyasını, özellikle Amiga'nınkini, geliştirmekte bir hayli yardımcı olabilirler. Umudumuz, P.T.T.'nin en kısa sürede mail-box'lara izin vermesi ve firma ya da kişilerin böyle sistemleri kısa sürede kurmasıdır.

Türkiye'de iş bilgisayarları arasında veri iletişimi sağlamak için büyük bir NetWork sistemi kurulmuş durumda. TURPAK adı verilen sistem ile paket anahtarlamalı olarak bilgisayarlar arası veriler paket olarak aktarılabilir. Bu sistemin en büyük avantajı, nereyi ararsanız arayın, şehiriçi tarifesine göre hesap gelmesidir. İsterseniz yurt dışına bağlanabilir, oradaki mail-box'lara bağlanabilirsiniz. Bu sistemi kullanabilmek için senelik bir ücret vererek hat kiralamanız gerekmektedir. Ayrıca sistemi kullandığınız için de sistem kirası olarak da her ay ufak bir ücret ödemeniz gereklidir. Avrupa'daki DATEX-P ve TELENET gibi sistemlerle de bağlantılı olan bu sistem hakkında ayrıntılı bilgi almak istiyorsanız P.T.T.'ye başvurmanız gereklidir. Ayrıca P.T.T. ile bir görüşme yapabilirsek bunu size ileriki sayılarda bildireceğim.

Bir sonraki sayıda artık yukarıda belirttiğim modem programlarını teker teker tanıtmaya başlayacağım. Modemleri de tanıttıktan sonra da artık birlikte değişik terminallere bağlanarak bunların kullanımına değineceğim. Bu yüzden hâlâ modemi olmayanlar varsa hemen kendilerine birer modem temin etmeye çalışsınlar.