SUPERBASE PROFESSIONAL

• Ofis programları
• Kurslar ve dersler

Amiga'nın pull-down menü özelliği, Superbase'in tüm versiyonlarında kullanılıyor. Superbase Professional'ın menüleri ile de yapacaklarınızın sınırı yok denebilir.

Superbase Professional menü başlıkları, soldan sağa "PROJECT, RECORD, PROCESS, SET, SYSTEM" olarak sıralanırlar. Her menü başlığı altında, bir kullanım alanına yönelik seçenekler vardır. Bu sayıdan itibaren Superbase Professional programının menülerini incelemeye başlayacağız.

PROJECT MENÜ

Project menü seçenekleri, database dosyaları ve indeksleri ile ilgili işlemlerde kullanılır. Yeni bir dosya ya da var olan bir dosyayı açma, indeks ekleme veya var olan indeksleri açma ve kapatma, dosyayı düzenleme veya yapısını değiştirme gibi işlemler, hep bu menü seçenekleri ile yapılır.

NEW FILE:

Yeni bir Superbase dosyası yaratılacağı zaman kullanılan seçenektir.

Bir Superbase dosyası yaratıldığında, program tarafından otomatik olarak üç dosya oluşur: bir data dosyası, seçilen her bir indeks için bir dosya ve dosyanın tanımını içeren bir dosya. Data dosyası, girilen tüm kayıtları saklayan ve isminin sonuna ".sbf" uzantısı alan dosyadır. İndeks dosyası, seçilen indeks alanına göre kayıtları sıralayarak saklayan dosyadır ve seçilen indeks sırasına göre dosya ismi sonuna bir sayı uzantısı ekler. Dosya tanımını içeren dosya ise, Superbase'in dosyayı görüntülemek ve kayıtların doğru girilmesini sağlamak için ihtiyaç duyacağı tüm bilgileri içerir ve verilen dosya ismine ".sbd" uzantısı eklenerek oluşur. Burada bilmeniz gereken şey herhangi bir dosya oluşturduğunuzda, bu üç tür dosyanın tamamının sizin belirlemelerinize göre otomatik olarak program tarafından oluşturulacağıdır.

Yeni dosya oluşturmak için "New File" seçildiğinde yeni yaratılacak dosya adının girilmesini isteyen bir istek penceresi görüntülenir. Dosya isminde boşluklar dışında tüm karakterler (/, =, :, ; gibi) kullanılabilir. Yeni isim girilip onaylandıktan sonra, isterseniz şifre girerek dosyanızı korumaya alabilmenize yarayan "Password"ün sorulduğu bir istek penceresi daha gelir. Girilecek şifre varsa, buraya yazılır. En fazla 3 şifre olmak üzere, birden fazla şifre girilecekse noktalı virgül ile ayrılarak belirtilir. Belirtilen şifre sırasının önemi, kullanılabilecek program bölümlerinin kısıtlanmasındandır. Yazılan birinci şifre ile girildiğinde programın tamamı kullanılır. İkinci şifre ile programın okuma ve yazma bölümleri kullanılır, ancak dosya silinemez. Üçüncü şifre ile girildiğinde ise sadece girilen kayıtlar okunabilir. Şifre girmek istemiyorsanız, bu pencereye herhangi bir bilgi girişi yapmazsınız. Burada belirteceğiniz şifre, dosyanızı her açışınızda sorulur. Şifre doğru girilmediği sürece dosya açılmaz. Şifre penceresinden sonra dosya alanlarını tanımlayabilmeniz için ekrana yeni bir diyalog penceresi açılır.

DOSYA TANIMI DİYALOG PENCERESİ:

PROFESSIONAL

Yeni bir dosya oluşturulurken, önce dosyada tutulacak kayıtların istenen bilgi alanlarının tanımlanabilmesi için, ekranda bir diyalog penceresi görüntülenir. Bu pencerede, gereken tüm kayıt alanları tanımlandıktan sonra bilgi girişi için kullanılır.

Dosya tanımlama penceresinde, 4 ana bölüm vardır:

1. Dosya Tanımlama Paneli 2. Seçim Düğmeleri 3. Add ve Delete düğmeleri 4. OK, Clear ve Cancel düğmeleri Dosya Tanımlama Paneli, pencerenin üst kısmını kaplayan ve kendi içinde 3 ana bölüm içeren kısımdır, dosya tanımlama penceresi ilk açıldığında bu bölüm boştur. Kayıt alanları tanımlandıkça burada alt alta liste şeklinde görüntülenir. Dosya tanımlama panelinin bölümleri şunlardır:

• Field name (alan adı): Tanımlayacağınız kayıt alanlarına vereceğiniz isimler sırayla bu başlık altında listelenir. Sıra No, Adı ve Soyadı vb. gibi.

• Attributes (özellikler): Tanımladığınız kayıt alanlarının belirlediğiniz nitelikleri ilgili alan isminin yanında, bu başlık altına yerleşir. Sayısal alanlar için NUM, yazı alanları için TEXT, hesaplama alanları için CAL vb. gibi.

• Format (Stil): Tanımladığınız alanın tanımlanan uzunluğu, tarih stili ve sayısal bilgiler için seçilen kullanım stili, alan adı yanına bu başlık altında yerini alır. Alan uzunlukları için 38, sayısal alanlar için 99999,99 gibi bir yazılım formatı vb. gibi.

Dosya tanımlama panelinin altında, alan tiplerinin belirtileceği seçim düğmeleri bulunur. Alan ismi yazılıp buradaki seçim düğmelerinden uygun olanı seçilerek tanımlaması yapılır. Bu bölümden yapılan tanımlama, dosya tanımlama panelinde "Attributes" başlığı altına yerleşecektir.

Dosya tanımlama diyalog penceresinin sol alt tarafındaki Add ve Delete düğmeleri, tam üzerlerindeki Field olarak tanımlanmış alan adı girilecek çubuk işlemleri için kullanılırlar. Bir alan adının dosya tanımına eklenmesi istendiğinde, Add düğmesi kliklenerek belirtilen alan isminin dosya tanımlama panelinde alan adı başlığı altındaki listeye ilavesi sağlanabilir. Field çubuğunda bulunan bir alan adının herhangi bir sebepten silinmesi gerektiğinde ise, Delete düğmesi kullanılır. Bu düğme kliklendiğinde field çubuğunda bulunan her şey silinir.

Diyalog penceresinin alt sağ tarafında bulunan üçüncü düğme grubu tamamen diyalog penceresi ile ilgili işlemler için kullanılır. OK düğmesi tanımlamaları onaylayarak çıkmak, Cancel düğmesi ise girişleri iptal ederek diyalogdan ana görüntüye dönmek için kullanılır. Clear düğmesi, field çubuğunu temizler ve seçim düğmelerini resetler. Dosya tanımlama diyalog penceresinden OK ile çıkıldığında, index alanının sorulduğu bir sonraki aşamaya geçilir.

Yeni bir alan tanımlama prosedürü özet olarak şöyledir:

1. Field çubuğu kliklenerek, girilecek alan adı buraya yazılır.

2. Alan tiplerinden uygun olanı seçilir. 3. Alan hakkında ayrıntılı bilgiler girilir: sayısal alanın uzunluğu, formatı vb. gibi.

4. Add düğmesi kullanılarak alan tanımı dosya tanımına eklenir.

YENİ BİR ALAN YARATMAK:

Yeni bir alan yaratılırken ilk yapılacak şey, field kutusuna kayıt alanının ismini girmektir. Alan isimlendirmede şu kurallar geçerlidir:

• En fazla 15 karakterlik isim verilebilir.

• Alfanümerik karakterler, boşluklar ve alt çizgili karakterler kullanılabilir.

• Alan isimleri bir sayı ile başlamamalı ve arka arkaya birden fazla boşluk içermemelidir.

• Superbase'in programlama dilinde kullanılan kelimeler dışında tüm kelimeler alan ismi olarak kullanılabilir.

Alan ismi verildikten sonra yapılacak ikinci iş, kayıt alanının tipini belirlemektir. Alan tipi seçimi, dosya tanımlama paneli altında yuvarlak işaretleme kutuları olan seçeneklerden yapılır. Bu alan tipi seçeneklerinin her biri için, seçilen tipin türüne bağlı olarak ekrana ikinci bir diyalog penceresi açılır,

\I.\N ALAN TİPLERİ

TEXT ALANI:

Alanın tipi text yani yazı karakteri olarak seçilecekse, Text etiketinin yanındaki yuvarlak kutu kliklenir. Bu seçenek dosya tanımlama penceresi açıldığında tanımlı olarak seçilidir. Text alanı olarak tanımlayacağınız kayıt alanına her tür karakter girişini yapabilirsiniz. Bu seçimle ekrana text formatını belirleyebileceğiniz bir diyalog penceresi açılır.

Bu diyalog penceresinde iki yanında oklarla tanımlı olan alan uzunluğunu en fazla 255 karakter olmak üzere değiştirebilirsiniz. Burada belirleyeceğiniz uzunluk, kayıt alanına gireceğiniz bilgilerin uzunluğuna uygun olmalıdır. "Upper case" ile etiketlenmiş kutuyu işaretleyerek yazıların büyük ya da "Lower case" ile etiketlenmiş kutuyu seçerek yazıların küçük harf girilmesini isteyebilirsiniz. "Capitalize" seçeneği ile girdiğiniz yazının baş harfi siz nasıl girerseniz girin, büyük harfe çevrilecektir. Diyalog penceresinde bu seçeneklerden herhangi biri işaretlenmişse, alana gireceğiniz yazılar aynen girdiğiniz gibi görünecektir. Fakat bu seçeneklerden birini işaretlediğinizde gireceğiniz karakterler nasıl olursa olsun otomatik olarak istediğiniz formata çevrilir.

"Responses" olarak etiketlenmiş kutu, bir alana birden fazla bilgi girilecekse kullanılır. Bu özellik, sadece text alanları için geçerlidir. Normal olarak bu kutu, alana tek bilgi girileceği düşünülerek 1 olarak tanımlıdır. Siz de alana tek bilgi girişi yapacaksanız Response kutusunu olduğu gibi bırakırsınız.

Responses alanı, bir alan ismi altında ilişkili data kalemlerinin en fazla 9 olmak üzere birden fazlasını depolamaya imkân verir. Alanda girmek istediğiniz miktarı belirttikten sonra, bilgi girişine başladığınızda sırayla bilgileri girip RETURN tuşuna basarak belirttiğiniz sayıda bilgiyi saklamasını sağlayabilirsiniz. Bir anda alanda girilen bilgilerden sadece bir tanesi görünür. Diğer bilgilere erişmek için, CTRL tuşu ile N ve P tuşlarının kombinasyonu kullanılır. CTRL-N tuşları bir sonraki bilgiye, CTRL-P tuşları ise bir önceki bilgiye geçmek için kullanılır. Ancak bu esnada kursor mutlaka çoklu cevaplı (response) tanımlanmış olan alan içinde olmalıdır. Yoksa tuşlarla vereceğiniz komutlar işlemeyecektir.

Şimdi, ne işe yarar bu Response alanı diye düşünebilirsiniz. Müşteri telefon numaraları, ürün fiyatları gibi aynı alana birden fazla bilgi girmek isteyebilirsiniz. Alan tipini text olarak belirlerseniz tabii. Aslında buna en çarpıcı örnek olarak, bir kütüphanedeki kitapların indeksi verilebilir. Normalde bu tür bir dosyada, her kitap ayrı bir kayıt olarak girilir. Her kayıt; kitabın adı, diğer özellikleri ve yazarı gibi bilgiler içerir. Ancak bazı kitaplar birden fazla yazar tarafından yazılmış olabilir. İşte bu tür alanları çoklu cevaplı alan olarak tanımlarsanız, aynı alana en çok belirlediğiniz response miktarı kadar olmak üzere, gereken yazar isimlerini girebilirsiniz. Yazarı ve diğer özellikleri uygun kitaplar için de, kitap adı alanında aynı belirlemeyi yapabilir, böylece bir kayıt içinde birden fazla kitap depolayabilirsiniz.

Bu tür alanları filtreler ya da iki alanı birleştirmek için bir "Calculation" (hesaplama) formülünde kullanmak gibi bir takım özel işlemlerde, alan adı yanında parantez içinde kullanılacak bilginin response numarası belirtilmelidir. Mesela alana girilen ikinci bilgi kullanılmak isteniyorsa, kullanım "Alanadı(2)" şeklinde olmalıdır.

Text alanı tanımlamaları bittikten sonra OK düğmesi kliklenerek yapılan girişler onaylanır ve dosya tanımlama penceresindeki ADD düğmesi ile panelde yerini alması sağlanır.

NUMERIC (SAYISAL) ALAN:

Bu alan tipi; ondalık sayılar, nakit para tutarları, tam sayılar ve üslü sayıları girmek için tanımlanır.

Alan ismini girdikten sonra "Numeric" etiketli kutuyu kliklediğinizde, tanımlı sayı formatını değiştirebileceğiniz "Number format" diyalog penceresi görüntülenir. Girilebilecek sayı hanesi için maksimum 13 hanelik yer ayrılmıştır. Ondalık noktadan önce ve sonraki hane sayısını pencerenin etiketi altındaki hane çubuğunun iki yanındaki oklarla artırıp azaltabilirsiniz. Pencere görüntüye geldiği anda hane çubuğunda ondalık noktanın solunda 5 rakam, sağında ise 2 rakam vardır. Bir de negatif sayıları belirtmesini sağlayan eksi işareti sayının başına yerleştirilmiştir. Zaten çubuğun altında sayının tanımlı stilleri de seçili olduğunu belirtir şekilde işaretlidir. Hane çubuğunun altındaki bu bölümde, birçok sayı stili kutusu vardır. Hane çubuğunun hemen altındaki 4 kutu format tipi, ikinci ve üçüncü sıradaki 8 kutu sayısal format özelliklerini içerir. Şimdi bu kutuları tek tek açıklayalım.

SAYISAL FORMAT TİPLERİ:

9.0 Ondalık nokta formatının solundaki tüm sayıları görüntüler. Verilen sayıda ondalık noktadan sonra 1 hane bile olsa, 0 eklenerek noktadan sonra 3 hane olması sağlanır. Hane çubuğunda 999.000 verilmişse, sayılar alanda 25.400, 250.489 şeklinde görüntülenir. 9.9 Bu format da, sadece sayıları görüntüler. Hane 0 ile tamamlanmaz, boş bırakılır. *.0 Ondalık noktanın soluna belirlenen haneyi tamamlamak için yıldız koyar. Sağ tarafa ise 0 ekler. *****. 00 formatı için, sayılar, ***26.28, **334.46 gibi olur. 0.0 Formata uygun olarak başa ve sona 0 ekler: 0026.200, 0334.456 gibi.

SAYISAL FORMAT ÖZELLİKLERİ:

- Negatif sayıların önüne bir eksi işareti eklenir. Sayı pozitif ise, işaret konmaz. + /- Negatif sayıların başına eksi, pozitif sayıların başına ise + gelir. (-) Eksi işareti yerine parantezler kullanılır. None: Hiçbir şey seçilmezse anlamındadır. Bu durumda, işaretler için boşluk konmaz. Sadece negatif sayılar için eksi işareti otomatik olarak konulur.

Diyalog penceresinin iki para sembolü vardır: $9 Sayının sol başına $ işareti koyar: $25.75 gibi. $ 9 Sayının sol başına $ işareti koyar ve bir boşluk ekler: $ 25,75 gibi. Para birimi formatında, istediğiniz ayarlamaları Set Menünün "Decimal Format Options" seçeneği ile yapabilirsiniz. Sayısal formatın diğer özellikleri için konmuş diğer 3 kutu da şunlardır: (0) Sıfır yerine boşluk basar. (,) Bin hanesi ayırıcısı olarak virgül kullanılır: 1,900 gibi. Alternatif ayırıcı işaretler Set Options'tan ayarlanabilir. E Sayılar 13 haneden daha büyük olduğunda yazabilmenize izin veren üslü gösterim işaretidir. Sayısal format alanı için düzenlemeleriniz bittiğinde, OK kutusu kliklenerek bu diyalog penceresinden çıkılır ve tanımlanan alan ADD ile dosya tanımlama paneline eklenir.

Bilgi girişi yaparken belirlediğiniz sayı formatını aşarsanız, Superbase alana # # # # # # # # şeklinde bir işaret koyar.

DATE (TARİH) — TIME (SAAT) ALANI:

Bu alan, 0001 ile 9999 yılları arasında verilen tüm tarihleri kabul eder. Siz de dosya tanımlamanıza girmek istediğiniz tarihler varsa bunları Date olarak etiketlenmiş kutuyu seçerek tanımlayabilirsiniz. Burada belirtmek istediğimiz şey, tarihler için de diğer alanlar için de uygun alan tanımlamanızın şart olmadığıdır. Her bilgi text olarak tanımlanmış bir alana yazılabilir. Tabii bunların hepsini kullanımınıza uygun olarak yapmalısınız. Data dosyanızda tarihlere göre arama yapacaksanız, bu alanı mutlaka tarih alanı olarak tanımlamalısınız. Bu tüm alan tipleri için geçerli tabii.

Tarih kutusunu işaretlediğinizde, ekrana gelen diyalog penceresinde, tarih ve saat formatını belirleyebilirsiniz. Diyalog penceresinin etiketi altındaki tarih ve saat kutularından hangisini ayarlayacaksanız onun kutusunu işaretlemelisiniz. Bu kutuların altında, alana yazılacak tarihin görüntüleneceği gün (Day), ay (Month) ve yıl (Year) sırasını belirleyebileceğiniz 3 seçenek sıralanır. Bunlardan istediğinizi seçerek ay ve yıl için stil belirlemesine geçebilirsiniz. Stil seçenekleri, tarihin yazılı olduğu çubuğun altındaki 5 kutuya yerleşmişlerdir. Çubukta yazılı olan sistem tarihini, çubuğun iki yanında bulunan oklarla değiştirebilirsiniz. Ay ve yıl stilleri şunlardır:

MM 1'den 12'ye kadar sayı olarak görünür. M MM Gireceğiniz ayın İngilizce isminin ilk 3 harfi görünür; Jan gibi.

MMMM Ayın İngilizce olarak tümü görüntülenir; January gibi.

YY Yılın son iki rakamı görünür; 89 gibi.

YYYY Yıl rakamının tamamı görünür; 1989 gibi.

Ay ve yıl stili seçenek kutularının altında, ayırıcı olarak kullanılacak karakterlerin seçileceği başka beş kutuluk bir grup seçenek daha vardır. Aşağıda bu ayırıcıları örneklerle açıklayacağız:

/ 20/10/89 - 20-10-89 boşluk 20 10 89 . 20.10.89 , 28 October, 89 ya da Oct 1, 89

Time kutusu seçilerek saat ayarlanarak zaman, tarihte içerik sırası olan 3 seçenek, yerini saat parametrelerinin belirleneceği seçeneklere bırakır. Tarihin yazılı olduğu panele de sistem saati yerleşir. Panel çubuğunun iki yanındaki oklarla bu kez saati ayarlayabilirsiniz. Saat tanımlı olarak saat (hour) — dakika (minute) olarak görünür. Üstteki üç seçenekten ilk ikisi ile saatin; saat - dakika - saniye (second) veya saat - dakika - saniye - milisaniye olarak görünmesini sağlayabilirsiniz. AM/PM clock seçeneği ile de, saatin 12 ya da 24 saatlik formatından birini seçebilirsiniz.

EXTERNAL (HARİCİ) DOSYA ALANI:

External dosya alanı, alan ismi belirlendikten sonra, buraya girilecek olan bilginin dışarıdan ulaşılacak bir dosya olduğunu belirtmek için açılır. Yani bu alana girilecek isimle diskete kaydedilmiş bir resim ya da yazı dosyasına erişilecektir. Bu özellik sadece Amiga'nın Superbase programında vardır. Burada belirtilecek resim ya da yazı dosyasının ismi önüne disket sürücü numarası veya disket etiketi yazılabilir. Bunun dışında alan aslında bir text alanı gibidir. Tabii erişmek istediğiniz external dosya, aynı data disketi üzerindeyse ismi dışında yazmanız gereken başka bir şey yok. External dosya alanının içeriğinde şunlar olabilir:

• Bir dosya adı • Bir dosya adı içeren bir directory adı • Bir sürücü numarası (DF0:, DF1: veya DH0:), bunu takip eden bir directory ve bir dosya ismi.

External alan olarak tanımlanan bir alan içindeki bilgi, ekrandaki alan ismi yanında görünür. Burada ismi belirtilen dosyaya erişmenin yolu, kontrol panelindeki EXTERNAL DOSYA DÜĞMESİ'ne basmaktır.

Dosya tanımlama penceresindeki 5 alan tipi bunlar. Zaten bir database dosyasında bunlardan başka alan tipine hiçbir zaman ihtiyacınız olmaz.

Gelecek sayıda, "Dosya İndeksleri" konusuna girecek ve yeni bir dosya yaratma örneği vereceğiz. Hoşçakalın...