Sayfa 39

Bilgisayar yazılımcıları, 8 bit'i tanımlamak için önce bunu ilk ve son dört bit olarak ikiye bölerler. Sonra da ayrı ayrı onaltılı sayıya çevirerek kullanırlar. Aşağıda buna ilişkin örnekleri inceleyelim:

SERİ VERİ İLETİMİ:

Seri bir bilginin oluşması için en önemli faktör, bir bit'e ayrılan zamanın kullanılma kararlılığıdır. Aşağıdaki örnekte seri olarak gönderilmiş bir byte'ın elektronik voltaj haritasındaki durumunu görmektesiniz.

ONALTILI (HEX) İKİLİ (BİN 00 0000 0000 AO 1010 0000 CF 1100 1111 FF 1111 1111 F5 1111 0101 D7 1101 0111 87 1000 0111

Başlangıçta bunu gözü kapalı yapmanız tabii ki mümkün olmayacaktır. Bol bol alıştırma yapmak suretiyle zamanla bu alışkanlığı kazandığınızı göreceksiniz. Yazımız ilerledikçe göreceksiniz ki gerek hardware alanında ve gerekse software alanında bu tür çevirme işlemlerine her zaman ihtiyaç duyacaksınız.

Buraya kadar digital elektronik konusunda sadece 1'lerin ve 0'ların önemini anlatmaya çalıştık. Şimdi de işin biraz teknik yönüne girerek 1'lerin ve 0'ların elektronik karşılıklarını inceleyelim.

Digital elektronikte özellikle bilgisayarlarda çalışma voltajı 5 volttur. Bunun anlamı devre içindeki voltajın en fazla 5 volt olduğudur. Elektronikte ikili sayılarda "1"in karşılığı "5 Volt", "0"ın karşılığı ise "0 Volt"tur. Sadece bu iki olayı kullanan devrelere ise "LOJİK DEVRELER" denir.

Lojik devrelerin iki temel tipi vardır: karar verebilen devreler ve saklayan devreler. Bizim lojik olarak düşünme yeteneğimiz hem karar verebilme, hem de olayları hatırlama kabiliyetini gerektirir. Bu digital devreler ve cihazlar için de geçerlidir. Lojik devreler girişten ikili bilgileri alırlar ve bu bilgilere dayanarak çıkış sinyali verirler. Bu, çıkış devresindeki karar verebilme yeteneğinin bir sonucudur. Bazen de giriş bilgileri, gereğinde kullanılmak üzere depo edilir.

Bahsettiğimiz devre türlerinden karar verebilen devrelere "KAPI DEVRELERİ" denir. Eskiden bu tür bir devre oluşturmak için diyot, transistor gibi yarı iletken sınıfına giren pek çok devre elemanları kullanılırdı. Ancak günümüzde bütün bunları içine alan entegre devreler kullanılmaktadır.

Depo edebilen lojik devrelere ise "FLIP-FLOP DEVRELERİ" denir. Bu devreler 1 bit'lik bilgiyi hatırlar, depolar, sayar ya da kaydırırlar. Günümüzde, bunların herhangi birini yapan entegre devreleri kataloglardan seçip kullanma imkanı vardır. Yazımızın ilerleyen bölümlerinde bu tip uygulamalar yapacağız.

BİLGİLERİN İŞLENMESİ:

İkili bilgilerin işlenmesinde ve iletilmesinde iki yol vardır: Seri ve Paralel. Seri yöntemde ikili bilgilerin bit'leri sırayla tek bir kanaldan işlenir. Paralel yöntemde ise bit'ler aynı anda bit sayısı kadar kanaldan iletilir.

Bu örnekte her bit'in 1 ms (mili saniye) olduğu görülüyor. Dolayısıyla bir byte 8 ms zaman alır. Ancak seri ilişkide şöyle bir sorun vardır: Byte'ın nerede başlayıp nerede bittiği belirsizdir. Eğer peş peşe birden fazla byte gönderilecekse, ya her byte'ın başına özel bir bit ilave edilir (örneğin 0.5 ms'lik, 5V'luk bir darbe) ya da veri hattıyla beraber bir ikinci sinyalle byte'ın başlangıç zamanı bildirilir.

Burada birinci bit'ten önce bir başlangıç (START BİT) ya da bir önceki byte'ın bitiş bit'i (STOP BİT) görülüyor. Bu bit'in genel adı, "STOP BİT"tir.