Sayfa 60

SORUNLARINIZ... BİLMEDİKLERİNİZ... Ses Digitizer

B. seferki devremiz, çevreden gelen ses bilgilerini dijtale (bilgisayarın anlayacağı biçime) çevirmeyi amaçlayor. Donanım gereksiimi, benzeri devrelere göre oldukça az olan bu ayki uygulamamızın bir diğer özelliği de oldukça ekonomik olarak gerçekleştirilebilmesi. Vereceğimiz devre ve kullanım programı (Basic-extension şeklinde) yardımıyla, çevreden gelen birçok ses sinyalini, mesela radyodan, rahat bir biçimde bilgisayarın hafızasına okutmanız sağlanıyor. Hafızanın alabileceği ses bilgisi miktarı, kullanılan örnekleme hızına bağlı olarak değişiyor. Kullandığınız örnekleme hızı, aynı zamanda çevrilen bilginin ses kalitesini de belirliyor. Yüksek bir ses seçerseniz, örneklemenin kalitesi yükseliyor, fakat hafızayı daha süratli harcıyor. Kullanılabilecek tüm RAM bölgesini bu iş için da, en yüksek hızda 14, en düşük hızda 45 saniye örnekleme yapmanız mümkün. Ses örneği bilgisayarın hafızasına alındığında, bu örnek belirli işlemlerden geçirilip işlenip bilgisayarın ses kanallarından verilebiliyor. RAP, ECHO veya HALL efektlerine benzer efektler elde etmek de mümkün. Bunun için geri verme frekansı ile oynamak veya geri verme hızını değiştirmek veya örneğin geri verilmesi bitmeden tekrar başlatmak gibi teknikler kullanılıyor. Bütün bunları, gerek ufak bir. yardımcı BASIC programla, gerekdirekt modda elden vereceğiniz ko- Mutlarla yapmanız mümkün. Herhalde çoğunuz, tanıtım kısmını burada bitirip, olayın teknikkısmına geçmemizi istiyorsunuz. Peki öyleyse başlıyoruz!.. Speech-Basic, bir adet iki bitlik ses digitizer devresi ve 4 KByte uzunluğunda Basic-extension (Basic'e özel bir konuda bazı özel komutlar eklemek suretiyle daha zengin bir Basic yaratmak) dan oluşuyor. Her ikisinin birlikte uyumlu çalışması sonucunda gerek sesleri gerek müzik parçalarını rahat bir biçimde örneklemeniz ve işlemeniz sağlanıyor. Speech-Basic için kullanabileceğiniz 57.5 KByte'- lik maksimum hafıza miktarı yüksek hızdaki örneklemede bile 14 saniye yetiyor. Bu süreyi, ses kalitesinden fedakârlık ederek 45 saniyeye kadar uzatmanız mümkün. En kötü durumda bile ses kalitesi, SAM ses synthesizer programından daha yüksek!

ÇALIŞMA PRENSİBİ Algıladığımız ses, havada oluşan 20 ila 15000 Heriz frekanslı dalgalardır. Bilgisayarın bu dalgaları algılayabilmesi için özellikle anları bilgisayarın algılayabileceği bir şekle sokmak lazımdır. Havadaki ses dalagalarını algılayan ilk birinin bir mikrofondur. Bu ünite, algıladığı hava basıç değişimlerini (sesin başka bir tanımı) çok zayıf elektrik sinyallerine dönüştürür. Digitizer denilen ünitenin görevi ise kesiksiz ve seviyesiz olarak gelen elektrik sinyallerini seviyeli olarak dijitale çevirmektir. Dijital ile analog arasındaki farkı göstermek için Şekil 3'ü yayınladık. Digitize'in çözünürlüğü ne kadar yüksekse sinyal o kadar çok seviyeyle temsil edilir. Yani, daha açık olarak belirtirsek ses kalitesi o kadar yüksektir. Tabii bu durumda kullanılacak hafıza miktarı dâ artacaktır. Bizim devremiz iki birlik çözünürlüğüyle dört seviyeyi temsil edebiliyor. Bu sayının, bilgisayarın hafıza kapasitesinin kullanımı ile, kulağın istediği ses kalitesi arasındaki dengeyi kurduğu inancındayız.

Digitizer devremizi, bir walkman'ın, radyo-teyp sisteminin veya Müzik setinin kulaklık çakışına bağlayabilirsiniz. Devreye ulaşan ses sinyali üç adet işlemsel kuvvetlendirici ile dört değişik seviyeye ayrılir ve bu seviyelerle karşılaştırılır. Seviye karşılaştırmalarının temiz bir dijital seviyeyi temsil etmeleri için her işlemsel kuvvetleri kışına birer ters çeviren tetikleyici kapı konulmuştur. Geriye kalan son çipin içindeki mantıksal kapıların görevi, karşılaştırmalar sonunda elde edilen üç adet sinyali iki bitlik dijinal bilgi olarak toparlıyor. Bu şekilde dört değeri temsil edebiliyoruz. Aşağıda sırasıyla, her değeri gösteren iki bitlik çıkışları ve karşılaştırmada elde edilen ara değerleri bulacaksınız.

1. değerde bitler:00; karşılaştırma: 111 2. değerde bitler:01; karşılaştırma: 110 3. değerde bitler:10; karşılaştırma: 100 4. değerde bitler:11; karşılaştırma: 000

Devremiz oluşturulan bu iki biti 2 numaralı port'unun UP (yukarı) ve DOWN (aşağı) kanallarına gönderiyor. Buradan da bu iki bit saniyede 18000 kereye kadar okunabiliyor. Giden bilgilerin dördü biraraya getirilip bir Byte olarak paketlenip hafızada saklanıyor. Sesin daha sonra geri verilme işlemi SID çipinin $D418 54272 54248 4 24) adresli ses şiddeti ayarlama register'i üzerinden yapiliyor. Söz konusu register'in bir özelliği, herhangi bir ses kanalı açık olmasa da, buranın değeriyle oynayarak bu register'i dijitalden analoga çeviren bir ünite olarak kullanabileceğimiz. Ses geri verilirkensadece bilgisayarın ses kanalları kullanıldığından devrenin takılı olmasına gerek yoktur. Yani siz bir sesi kendi sisteminizle örnekleyip başkasına bir program olarak gönderebilirsiniz. O da, digitizer devresi olmamasına rağmen sesi dinleyebilir. Programın sağladığı bir avantaj, elde edilen değişik örnekleme seviyesine karşılık gelecek ses şiddeti değerini (0'dan 15'e kadar) sizin belirlemeniz. En basit kombinasyon tipleri olarak 6 değişik lineer kombinasyonu gösterebiliriz. (Hepsinin O olması da dahil, bu durumda geri verilen ses duyulmaz.) Bu lineer kombinasyonlar:

olarak gösterilebilir. İsterseniz daha değişik ve lineer olmayan kombinasyonlar da deneyebilirsiniz. Elde edeceğiniz neticeleri beğenmenize bağlı sadece. İsterseniz bu kombinasyonları dinamik (ses geri verilmekte iken) olarak da değiştirebilirsiniz. Böylece demin yukarı. da sözünü ettiğimiz HAH ve ECHO efektiflerini elde etmeniz daha da kolaylaşır.