Sayfa 45

Rakı Balık Spectrum Arda 'Ref' Erdikmen

Emülatörler ve Endorfin.

Linux tabanlı Fuse'u Windows'a çevirmeye çalışan Zub, istediği ikonları gönderdiğimde onlara bakıp, “Windows logosuna benzemiş” dedi. Ben de, “Amaç bu değil miydi? 'WinFuse' adını devşirirken başındaki 'WIN' ekine ne diyeceksin? Üstelik ZX Spectrum'un renklerini çalan ilk Microsoft'tu” diye cevap verdim. Hem bu emülatör Windows üzerinde ZX Spectrum kullanmamıza izin vermeyecek mi?

Emülasyon, şu sıralar orta yaş krizine girmiş olan 8-bit gençliğinin tek çıkış kapısı gibi görünüyor. “Eski”, “tarih olmuş”, “müzelik” bilgisayarların tekrar diriltilmesi, hatta bu şekilde aktif olarak yaşatılmaya çalışılarak zombileştirilmesi de bu gençlik günlerinin özlemi yüzünden. Yoksa, yeni medya'nın ortaya çıkışıyla her alanda dirilen eski teknolojinin yeniden doğuşu mu? Örneğin, çoktan unuttuğumuz VHS kasetlerdeki görüntü kalitesi, şu sıralar cep telefonlarımızda dirilmiş ve kullanıma girmiş durumda. Biz DVD'yi terk etmeye hazırlanırken, yeni küçücük aletler DVD kalitesinde kayıt yaptıklarını iddia ederek hava atıyorlar.

VHS geri gelmeye cesaret ediyorsa, neden ZX Spectrum gelmesin? Belki biz, bilgisayar bağımlıları (bunu tıbbi bir terim olarak yazıyorum, mecaz olsun diye değil), her gün meskalin almak yerine arada bir eski günlerdeki gibi marihuana çekmek de istiyoruz.

Yukarıdaki benzetme zorlama da olsa, bir ZX Spectrum'u güncel bir PC'de çalıştırmanın ne gibi bir amacı olabilir? Bunu çözümlemeden önce hiç bilmeyenler için ZX Spectrum nedir, hangi bölümleri emüle edilir bakalım:

Şekil 1.

ZX Spectrum, son derece basit tasarımı olan, 7 resmi modelinin yanında sayısız klona sahip bir ev bilgisayarı. Bu 7 farklı model, temelde iki gruba indirilebilir: 48K modeller ve 128K modeller. Çünkü bu gruplar kendi içlerinde genellikle kozmetik ve aksesuar olarak farklılaşıyorlar. Örneğin +2A modeli ile +3 modeli devre şeması olarak bire bir aynı olmasına rağmen, birisi disk sürücü, diğeri kaset okuyucu içeriyor. 48K modeli, 48K+ modeli ile arasındaki tek fark ise kozmetik: birinin tuşları kauçuk, diğerininki sert plastik. ZX Spectrum'u emüle etmeye çalışan programlar genellikle tüm 7 modeli de emüle ederler. Bazıları, pek de yaygın olmayan Amerikan üretimi Timex ile çok yaygın olan Rus üretimi Pentagon ve Scorpion modellerini de destekliyor.

Emülatör kullanmanın göz ardı edilen yanlarından biri, eskiden yazılımları depoladığımız ortamların da yeni PC dosya sisteminde bir şekilde ifade edilmesi gerektiğidir. Örneğin, eskiden kaset olarak elimizde tuttuğumuz yazılım artık bir dosya olarak ortaya çıkıyor. Hiç tanımadığı bir bilgisayarın emülasyonuyla karşı karşıya gelen bir kullanıcının ilk panik anı: “Eee şimdi ne yapacağım, bu ne dosyası, şu ne?” dedikleri andır.

ZX Spectrum'un kullandığı bir medya standardı da yok denebilir. Tek amacı, olabildiğince ucuza bilgisayar üretip satmak olan Sinclair, depolama birimlerini tasarlarken de yine ucuzluğu ön planda tutuyordu. Bundan dolayı uzun süre kaset hakimiyetinde kalan Spectrum'un tek resmi hızlı depolama birimi Microdrive'lardı. Fakat en yaygın medya tiplerini listelersek, Teyp Kasedi (tap, tzx), Microdrive kartuşları (mdr), Amstrad standardı 3 inçlik disketler (dsk), Betadisk adı verilen bildiğimiz DD floppy disketler (.trd ve .scl) ve IF2 oyun kartuşları (rom).

Teyp Kasetleri:

ZX Spectrum'un teyp kasedi, standart olarak 1500 baud desteklemesine rağmen, özel yükleyici yazılımlar sayesinde 5000 baud'a kadar çıkan hızlarda kayıtlar da son dönemde popülerliğini arttırmıştır. Teorik olarak 2005 yılında çok temiz bir kaynaktan 27500 baud transfer edilmesi mümkün olmuş olsa da, bir teyp kasedinin ses kalitesi bu hızları depolayacak kadar iyi değildir. Fakat bu kısıtlı çeşitlilik bile farklı teyp emülasyon formatlarının doğmasına yetmiştir. İlk başta aktarılan byte'ları basit bir şekilde peş peşe dizen TAP dosyaları açığa çıkmıştır. Böylece akıp giden teybin emülasyonu basitçe sağlanmıştır. Fakat zaman içerisinde ZX Spectrum'un sayısız özel yükleme çeşitlerinin bu yöntemle kaybedildiği fark edilmiş (hatta bazılarının TAP şekline çevrilmesi mümkün olamamaktadır) ve TZX formatı ortaya çıkmıştır. Bu format, zamanlama, sinyal seviye ve uzunluklarını depolayan, böylece özel yükleme çeşitlerini olduğu gibi korumayı amaçlayan daha karışık bir formattır. Bu sayede sadece yükleme problemlerinin önüne geçilmemiştir: bir TZX dosyasından orijinalinin aynısı bir teyp kasedi üretilebilmektedir. TZX, ortaya çıkarılmış yeni yükleme tekniklerinin de zorlamasıyla 2006 yılında emülatör yazarları arasında başlayan tartışmaların sonunda 2008'de 1.20 sürümüne resmi olarak yükseltilmiştir. Şu anda ZX Spectrum yazılım veri tabanı ağırlıklı olarak TAP formatında olsa da, ZX Spectrum yazılımlarını “oynamaktan” ziyade, “olduğu gibi” koruma peşinde olan Spectrumseverler henüz çevrilmemiş yazılımları TZX'e çevirerek eksikleri hızla kapatmaktadırlar. Günümüzde TAP formatı neredeyse tamamen terk edilmiş, TZX 1.20 dominant medya tipi olmuştur. Daha eski emülatörler direkt olarak ses kaydını tutan VOC ya da daha düzenli bir ses kayıt formatı olan CSW dosyalarını kullanmaktadırlar. CSW günümüzde hala TZX'e dönüştürülemeyen kasetlerin korunması için kullanılmaktadır.