Sayfa 101

C64 Ses ve müziğini anlamak

Merhabalar. Bu bölümde C64'ün ses ve müzik alanında kullanımını inceleyeceğiz.

Bilindiği gibi C64'te ses ve müzik, "SID" (Sound Interface Device) isimli tüm zamanların en başarılı çiplerinden biri olarak kabul edilen, dijital olarak kontrol edilen, analog çıkışlı ses çipi tarafından üretilmektedir.

C64'lerde bu çipin iki farklı versiyonu kullanılmıştır. "Ekmek kutusu" diye tabir edilen ilk model C64'lerde ve akabinde çıkan ilk yeni kasa C64'lerde "old SID" diye isimlendirilen "6581" modeli kullanılmış, sonraki modellerde ise "new SID" diye isimlendirilen "8580" kullanılmıştır. İki çipin de temel özellikleri aynıdır. Bunlardan bazıları:

- 3 ses üreteci (8 oktav ses aralığı, yaklaşık 16-4000 Hz)

- Her üreteç için 4 farklı dalga formu

- Çok modlu filtreleme özelliği

- Her üreteç için attack/decay/sustain/release (ADSR) ses kontrolleri

(Özellikler Wikipedia'dan alınmıştır)

İkisi de birbiriyle tam uyumlu olduğu halde, bu iki çip arasında iki temel farklılık vardır.

"8580" modeli "6581"'e göre daha kararlı çalışır. Standart seslerde fark az olmasına karşın, filtreleme özelliği kullanıldığında, "8580"'in farkı oldukça belirginleşir. "8580"'in etkin filtre aralığı daha geniştir ve üç kanal için de sorunsuz filtre kullanılabilir. "6581"'de etkin olarak en fazla tek kanal filtre kullanılabilir. Ancak "6581"'in "8580"'e üstünlüğü de örneklenmiş seslerdeki çıkış kalitesidir. "8580"'lerde volümü sonuna kadar açarak duyabileceğiniz örneklenmiş sesler, "6581"'de rahatlıkla duyulabilmektedir.

Bu gibi farklılıklar iki çipin kullanımında da önemli değişikliklere yol açmıştır. Özellikle müzisyenlerin müziklerini hangi çipe özel yaptıklarını belirtmeleri sıkça görülür ve C64 müziklerini dinlerken buna dikkat edilmelidir. İki çipte de güzel duyulabilen ses ve müzikler yaratmak, C64'ü ses açısından değerlendirmede önemli bir faktördür. Sesler en güzel yapıldıkları çipte duyulmakla birlikte, diğer çipte de dinlenilebilir olması tercih edilir. Bunun istisnası, örneklenmiş sesler ile sentetik seslerin bir arada kullanıldığı müziklerdir. Genelde altyapı için örneklenmiş bateri ve melodi için sentetik sesler kullanılarak yapılan müziklerde, örneklenmiş sesler sadece "6581"'de doğru düzgün duyulur (Bkz. Test Drive 2 ve Grand Prix Circuit'in açılış müzikleri).

Bunun dışında, iki çipin arasındaki karakteristik ses farkları nedeniyle birini diğerinden daha üstün tutma da, özellikle müzisyenler arasında yaygındır. "6581"'ci veya "8580"'ci müzisyenlere rastlamak, son derece muhtemel bir durumdur.

Genel çip özelliklerini ele aldık (Burada verdiğimizin çok sınırlı bir bilgi olduğunu belirtelim). Şimdi C64 müziklerinin evrimine bir göz atalım. Genel olarak C64 müziklerini 7 ayrı dönemde inceleyebiliriz.

1982-85 İlk dönem