Sayfa 20

Ohm kanunu: Bu kanuna göre uçlarına U gibi potansiyel bir fark uygulanan R gibi bir dirençten geçen akım | ise, U ile | arasında doğru, R ile | arasında ters bir orantı söz konusudur. U - Iİ Amper U -— Volt cinsinden bulunur. R - Ohm Formülde de görüldüğü gibi eşitliğin farklı iki tarafında ve payda bulunan U ile I doğru, yine payda bulunan | ile paydada bulunan R ise ters orantılıdır. Bunu grafiksel olarak ifade edecek olursak;

Şekil 6'da görülen ve yedi dirençten oluşan devrenin eşdeğerini bulalım. Dikkat ederseniz devrede C-D noktaları arasındaki iki direnç ve E-B noktaları arasındaki üç direnç kendi aralarında birbirine paraleldir. İlk iş olarak bunların eşdeğerlerini bulalım. Şimdi devre şu hale gelmiştir;

Riz4Tkö Â

Rac*t Rope * Reg 4 Rept ReB —4.742.84 2.24 0.85 —10.55 kohm olarak bulunur. Evet, devre çözümlerinin ve hesaplamalarının temeli sayılan direnç bağlantılarını açıkladıktan sonra, şimdi de en az onlar kadar önemli olan Ohm kanunu üzerinde duracağız.

şeklindedir. Bu grafiği irdeleyecek olursak karşı

— kez kenar U'nun, komşu kenar I'ya oranı bir açı olan tanjantını verir. Bu da R'ye eşittir. Bir diğer nokta ise devre direnci olan R sabit kalmak şartı ile devre gerilimi olan I'da artar. Bunun sebebi gayet açıktır. R direnci üzerindeki gerilim düşümü yine bu direnç içinde geçen I akımının bir sonu- 20 cudur. Eğer direnç uçlarındaki U gerilimi artarsa dirençten geçen | akımı da artar: Eğer basit bir ölçü aletine sahipseniz şimdi anlatacağım deneyi sizler de gerçekleştirebilirsiniz. Mesela 100 ohm'luk bir direncin uçlarına bir kalem pil yardımıyla 1.5 Volt verin ve dirençten geçen akımı ölçün. Daha sonra yine aynı direncin uçlarına iki kalem pil kullanarak 3 Volt verin ve yine geçen akımı ölçün. Göreceksiniz son ölçtüğünüz değer ilkinin yaklaşık iki katı olacaktır. Bu deneye ait grafik ve hesaplamalar Şekil 10'da görülmektedir. Dirençten geçen akım miliamper (mA) olarak alındığı için sonuç kohm olarak bulunur ve 1000 ile çarpılarak ohm'a çevrilir. Not: ölçü aletinizi devreye şekil 9'da görülen ampermetre gibi bağlayarak ölçüm. Elinizdeki ölçü aleti bir ampermetre ya da küçük akımları gösterebilecek bir ölçü aleti, mesela galvanometre olmalı. Eğer elinizde avometre türünde değişik elektriksel büyüklükleri ölçebilen bir alet versa bunu da akım kademesinde kullanmalısınız. Birinci ölçümü en az 20 mA. kademesinde, ikincisini ise 50 mA. kademesinde veya daha yüksek akım kademelerinde yapmalısınız. Aslında Ohm kanununun şu ya da bu devreye uygulanması diye bir şey söz konusu değildir. Çünkü gerçekte bütün kavramların temelinde Ohm kanunu yatar. Fakat ben yine de sizlere yardımcı olması amacı ile bu kanunun farklı direnç devrelerine uygulanışını ayrı ayrı maddeler halinde vereceğim. Fakat isterseniz bunları gelecek aya bırakalım.

Gelecek sayıda buluşmak üzere...