COMMODORE SHOW '91
Teleteknik A.Ş. Adına Sahibi ve Sorumlu Yazıişleri Müdürü OSMAN BABAOĞLU
Yayın Yönetmeni le TURHAN TANDOĞMUŞ
Yayın Koordinatörü SİNAN VURAL
Yayın Kurulu FATİH ARIMAN M.CELAL HALLAÇ ANIL GÜL EMRE SENAN
Kapak: EMRE SENAN
Teknik Üretim PERKA A.Ş.
Teknik Yönetmen ÇİĞDEM DİLBAZ
Fotoğraflar MEHMET ÖZCAN
Reklam Sorumlusu ŞAHVER ÇELİK
Katkıda Bulunanlar FETHİ SERİM
Renk Ayrımı — EBRU GRAFİK
Baskı ÖZDEMİR OFSET
Dağıtım HÜRRİYET HOLDİNG A.Ş.
Bu derginin Yayın Hazırlığı
Ltd. Şti. tarafından yapılmıştır.
İLAN TARİFESİ
Fiyatlara KDV dahil değildir.
u dergiyi ilk çıkartmayı düşündüğümüzde çok çeşitli tepkiler aldık. Hemen herkesin birleştiği ortak konu bu derginin fazla yaşayamayacağı idi. Öyle ya, kim alır bir bilgisayar dergisini? İşte bu sayımızla beşinci yılımızı dolduruyoruz. Bu dostlarimızı yanıltmayı istemezdik, ancak sizin de katkılarınızla önümüzdeki sayı beşinci yaşgünümüzü kutlayacağız. Aslında buna bizim bile inanasımız gelmiyor. Sağolun. Katkılarınızla geçen bu beş yılda hep birlikte teknolojinin gelişmesine şahit olduk. Commodore'un çeşitli ürünleri için programlar ve bilgiler sağladık. Yardımlarınızla daha nice yıllara diyoruz... Dergimizin beşinci yaşını Commodore Show '91'de hep birlikte kutlayacağız. Show'da ayrıca yarışmalar ve etkinlikler olduğunu zaten iki aydır yazıyoruz. The Marmara Otel'deki Show'u kaçırmayın... Artik bilgisayarların girmediği alan kalmadı. Şimdiye kadar bilgisayarları sadece proje çizimleri için kullanan iç mimarlar artık fikirlerini müşterilerine üç boyutlu olarak aktarabilecek ve çeşitli açılardan gösterebilecekler. Üç boyutlu gösterimlerde artık işık gölge oyunları ve yüzey dokuları da belli edilebiliyor. İki boyutlu çizim programları kullanan bilgisayar sahipleri için de bu sayıda çizimlerine üç boyut havası vermenin sınırlarını açıklıyoruz. Çizimde ve boyamada kullanılacak çeşitli tekniklerle artık resimleriniz üzerinize atlayacak. Program yazmak isteyen ama nereden başlayacağını bilmeyen arkadaşlarımıza bir yardım eli uzatıyoruz. Hangi tür prgram için hangi dil kullanılmalıdır? Program yazılırken ne gibi yardımcılara ihtiyaç vardır? Programın akışi nasıl düzenlenir? Gibi sorunların cevaplarını iç sayfalarımızda bulabilirsiniz. Abur-Cubur bölümü de biraz disk ağırlıklı bu ay. Disklerinizi daha verimli olarak nasıl kullanılabileceğini ve erişimi kolaylaştırmak için neler yapılabileceğini öğrenmek için, verdiğimiz ipuçlarını kullanın. GEOS kursumuz bu ay bitiyor. Kursumuza, grafik çizimlerinde desen işlemelerinin nasıl yapıldığını anlatarak son verdik. Bundan sonra karşılaştığınız sorunları Okur Mektupları köşesinde cevaplamaya çalışacağız.
OSMAN BABAOĞLU
CC 'OMMO ID SRE
Merhaba Commodore'cular, bir ay daha geçti ve Commodore dünyasında gelişmeler sürekli olarak devam ediyor,
İki aydan beridir gerek başya- - zılarda gerek mektup cevaplarında ve gerekse haberler bölümümüz olan “DÜNYADAN, TÜRKİYE'DEN, TELETEKNİK'TEN” bölümlerinde sürekli COMMODORE SHOW” 9141'in haberleri yayınlandı, açıklamaları yapıldı ve bu show u dörtgözle bekleyen Commodore severlere haberler iletildi. Siz bu dergiyi elinize alıp okumaya başladığınızda Commodore Show henüz başlamamış fakat gerekli son hazırlıkları ve düzenlemeleri yapılıyor olacak. Birçoğumuz bu show için uzaklardan İstanbul'a gelecekler fakat bundan daha da fazla bir çoğunluk bu show'dan malesef mahrum kalacaklar. Evet bu oldukça üzücü fakat biz Commodore Dergisi olarak Sizlere hem show'dan önce hemde show'- dan sonra gerekli bilgileri ileteceğiz. Bu yıl düzenlenecek olan COMMODORE SHOW 91 çoğunuzun bildiği üzere 31 OCAK - 3 ŞUBAT tarihleri arasında yapılacaktır. Show'umuz, İstanbul'da Taksim'de “THE MARMARA” otelinin altında bulunan sergi salonunda olacaktır. Commodore show 91 de oldukça iyi etkinlikler ve eğlenceli yarışmalar sizleri bekliyor. Her yıl olduğu gibi bir de yarışmamız var. Bu yarışmanın bir de oldukça İyi ödülü var. Ayrıca Commodore ve Amiga bilgisayarları için yapılan yeni ürünler ve yeni gelişmeler bu show'da herkese tanıtılacak, Commodore dergisinin abonelerine bir de sürprizimiz var; COMMODORE SHOW 91'e bedava girebilecekler, Girişte bir abone listesi bulunacak ve dergimize abone olan arkadaşlar bu show'dan parasız olarak yararlanabilecekler, Her yıl olduğu gibi bu yıl da armağanlar ve sürprizler sizleri bekliyor. Çekilişlere katılmayı sakın ihmal etmeyin, Yukarıda sözünü yarışmanın konuları projeler, programlar ve de animasyonlar. Bu yarışmaya hem Commodore kullanıcıları hem de Amiga kullanıcıları katılabiliyor. Yarışmanın değerlendirilmesi bir jüri tarafından yapılacak ve yarışmayı kazananlar 3 ŞUBAT Pazar günü yapılacak olan ödül töreni ile hakettikleri ödüllörine kavuşacaklar, Bu arada, bu yıl biraz daha eğlenceli geçeceğe benziyor çünkü tanıdığımız müzisyenler bizim için şarkılarını söyleyecekler. dayrıca anında büyük ekran üzerin de yapılan animasyonların hepinizin ilginizi çekeceğini tahmin ediyorum. Bu yılki show'da satranç yarışmamız da mevcut. Satranç severleri show'a bekliyoruz. | Futbol sevenlere ve özellikle KICK OFF'u sevenlere çok büyük bir sürprizimiz var bu yıl, Sahaların süpriz İsimlerinden (sürprizin bozulmaması için İsimlerini veremeyeceğim) davet edeceğimiz futbolcular COMMODORE SHOW 91 de karşı karşıya gelip KİCK OFF oynayacaklar, Bu arada Merak edenler için show'un giriş ücreti sadece 5000 TL. olacak ve tabii aboneler daha öncede belirttiğim gibi ücretsiz misafirlerimiz olacaktır. Ayrıca Commodore ailesinin yeni ürünü, 25 MHFHZ. hızı ve harika özellikleriyle orada olacak, Tahmin ettiğiniz gibi bu AMIGA 3000.
COMMODORE SHÖW 91'de görüşmek üzere, Hoşçakalın...
| 4 | maa &
Akıllara Seza Verecek Kadar Gerçekçi Bilgisayar Çizimleri Müşterileri Zorluyor...
Çok az sayıda kişi, mobilyalar yerine yerleştirilmeden önce, bir odanın gelecekteki halini tasavvur edebilir. Aslında çoğumuz canlandırma işini ancak kartondan küçük maketler yapıp bunları ölçütlü bir oturma odası içine yerleştirerek, fikirleri kağıda aktararak ya da mobilyaların yerlerini fiilen değiştirerek başarır. İç mimari uzmanları da fikirlerini müşterilerine anlatırken aynı sorunla karşılaşırlar. Yardımcı görsel malzemeler kullanmadan müşterinin bitmiş işi kafasında canlandırmasını sağlamak çok zordur. Geçmişte tasarımcılar, fikirlerini empoze edebilmek için bir dizi çizimden faydalanıyorlardı. Ancak bu görsel malzemeler değişik olasılıkları göstermekten uzaktı ve üzerlerinde isteğe göre rahatça değişiklikler yapılamiyordu. Çizimler durgundu ve bir fikre tek bir bakış açısı sağlıyordu. Yeni nesil bilgisayar programları bu tür müşteri/tasarımcı ilişkisine daha verimli bir ortam sağlıyor. Tuğlayı tuğla, mermeri mermer ve dokumayı dokuma olarak gösteren yeni sistemler kullanıcıyı da neredeyse programa dahil ediyor. Verilen gerçeklik duygusuna daha da katkıda bulunmak için, iç mekânlar yürüyerek veya uçularak dolaşılabiliyor, binaların etrafında gezilebiliyor. Bu tür imkânlar uzun süreden beri kullanıcılar için mevcuttu. Ancak pratik olmamaları ve büyük yatırımlar gerektirmeleri sebebiyle verimli olarak kullanılamıyorlardı. Tasarımcıların çoğunun büro tipi kişisel bilgisayarlar kullandıkları düşünülürse bu paketler onlar için uzak bir hayaldi. Değişik Platformlardan Destek
Bugün ise mimarlar ve tasarımcı-
| 8 4 ii | | İz A » A4 YA;
Çev: Sinan Vural
Ortamı yansıtan bir mermer yüzey, ModelView
yar Uygulamaları
dlı programla Bill Hanson tarafından hazırlanmış.
lar çizim ve tasarım için ihtiyaç duydukları programları geniş bir yelpa- 'ze içinden seçecek duruma gelmişlerdir. Yetkililer de bu sistemlerin ve programların çok da pahalı olmadıklarını vurgulamaktadırlar. İlginçtir ki, mimari alanında sadece CAD (bilgisayar destekli tasarım) yazılımları değil, aynı zamanda animasyon programları ve üç boyutlu çizim paketleri de piyasa savaşındadır. Gedikli CAD programı yazarı firmalar artık piyasada tutunabilmek paketlerine rendering ve animasyon özelliklerinin yanısıra, sonradan kullanılmak üzere örneklenmiş yüzey görüntüleri de katıyorlar. Genellikle bu özellikler paketlere üçüncü kuşak yazılımcılar tarafından sağlanıyor. Diğer yandan, şimdiye kadar sadece çizim için kullanılmak üzere hazırlanmış paketlere de rendering özellikleri veriliyor. Böylece çizim programları kendi içlerinde bir CAD programı tarafından hazırlanmış grafikleri kullanabilecekler.
Bir çatı katı bürosunu temsil eden bu çizim ModelView ile hazırlanmış ve gerçeğe uygun olması için gölgelendirme ve ışıklandırma ku
CAD modelleri bir kez hazırlandıktan sonra, mimarlar veya tasarımcılar bunları kendi projelerine dahil edebilirler. Ancak onların istediği biraz daha fazla detaydır. Bunun için doku örneklemesi sistemine gidiliyor. Yani gerçek hayatta kullanılan mermer, tahta, kumaş veya tuğla gibi yüzeyler görsel olarak bilgisayara aktarılıp çizim veya rendering programlarında kullanılabiliyor. Kullanılabilecek örnek sayısına bir sınır koymak imkânsız, çünkü her kullanıcı kendi anılmış.
stediği yüzey dokularını görsel olasak örnekleyip daha sonra kullanmak ızere saklayabilir. Örneğin bazı kullanıcı grupları simdiden compact-disc sistemini kultanan bir yöntemle işe giriştiler bile. Tahta döşemeleri, tuğlaları, arka plan çizimlerini, dokumaları ve hatta “Sigara İçilmez” gibi ofis işaretlerini örnekleyen bu kullanıcı grubunun sözcüsü özellikle dokuma örneklerinin mükemmel sonuç verdiğini belirtmektedir.
Bir binanın iç tasarımı; ArchiCad adlı programla hazırlanmış.
Animasyonlar Atakta
Tasarımcılar, müşterilerine yapının içini ve dışını gezdirebilmek için “filmler”den yararlanma yolunu da seçiyorlar. Bir yazılım şirketinin başkanı olan Bill Hanson, son yıllarda CAD uygulamalarının fiyatı arttığı için müşterilerin gittikçe animasyonu tercih ettiklerini belirtiyor ve, “Animasyonun fiyatı düştükçe, müşteriler bu uygulamayı görmek istiyorlar. Şu anda animasyona dayalı birçok gösteri projesi üzerinde çalışmaktayız. Birkaç yıl önce böyle bir şey düşünülemezdi bile.” diyor. Hanson animasyon için gereken süre ve animasyonun fiyatı düştükçe popülerliğinin yükseleceğini tahmin ediyor. “Bir müşteri, bir çizime istediği kadar bakabilir, ama görüntüler ve açılar hep aynı kalacaktır. Oysa animasyon yardımıyla, detayların önemini hissettirebilmek için, ortamı istediğiniz kadar çok ve değişik açıdan inceleyebilirsiniz. Animasyonların bir derece ilerisi de video olarak yorumlanabilir. Bilgisayarda hazırlanan kareler video kasedine kaydedilerek sunuş anında yüksek hız ve düzen içinde gösterilebilir. Steelcase Inc.'de sistem programcısı olarak çalışan Don Ladner, “Gösterilerde video kullanmak bize bu yarışta büyük avantajlar sağlıyor.” diyor. Steelcase, yıllardır oluşturduğu üç boyutlu CAD çizimlerini bir kütüphanede topladıktan sonra uygulamalar yoluyla bunları müşterilerine sunuyor. Tasarımcılar, her bir film karesini bilgisayarla hazırladıktan sonra bunları videoya saniyede 30 karelik bir oranla kaydederek filmlerini hazırlıyorlar. Ladner, şirketin müşterilere sunmak için hazırladığı projelerde bilgisayar yerine videoyu tercih ettiğini belirtiyor. “Bilgisayar ekranının başına sadece birkaç kişi oturup neler yaptığımızı görebilir. Oysa video kasedine kaydedilen filmleri isteyen kişi istediği kadar izleyebilir. Video insana daha yakın bir ara birimdir.” Videoya dayalı gösteriler hazırlamak Steelcase'e hem zaman hem de para kazandırıyor. “Tasarımın ilk zamanlarında ozalit baskılar hazırlayıp bunları sağa sola göndermek büyük zaman kaybına neden olmakta. Oysa müşterinin eline bir video kasedi verdiğimiz zaman yapmak istediklerimizi en verimli biçimde anlatabiliyoruz... ve kabul ettiriyoruz.” diyor Ladner. İç mimari gösterileri için birçok CAD programı uygun olabilirdi, ancak gösterilerde birçok detay olacağı için bunların CAD programlarıyla gösterimi oldukça yavaş olacaktır. Bu yüzden az sayıda CAD programı iç mimari gösterileri uygun sayılabilir. Burada gördüğünüz resimleri yaratan programların çoğu gerçek hayattaki detayları gösterebilmek için özel olarak yazılmışlardır ve ışığın yansıma, dağılma ve geçirgenlik gibi çeşitli özelliklerini belirtebilirler. Ayrıca programlar, kütüphaneleri yardımıyla yüzeylerin üzerine metal, plastik ve tahta gibi çeşitli malzemeler de kaplanabilirler. Bu ürünler küçük gruplara yapılan interaktif (çevreyle alışveriş halindeki) gösterilerde kullanılabilir veya video kayıtlarında kullanılmak üzere saklanılabilir. Hanson'a göre bu ürünler diğerlerinden hem daha hızlı, hem de daha verimlidir. Ayrıca uygulama sırasında, fotoğraflar ve mobilya modelleri gibi gerçek malzemeler de gösterimlerde kullanılabilir. İş istasyonlarındaki UNIX sisteminde çalışan rendering programlarının çeşitli modelleri kendi aralarında bilgi alışverişinde bulunabilirler. Bu programlarda kullanıcı motifleri, renkleri ve üç boyutlu görüntüleri değiştirebilir veya etkileyebilirler. ModelView adlı program “ray-tracing” denen bir yöntem yardımıyla ortamdaki her bir ışık ışınının yolunu izleyerek gölgelendirme, geçirgenlik, buzlu cam etkisi, ışığı dağıtma, parlaklık, renk ve diğer ışık olaylarının gerçeğe uygun olmasını sağlar. Ayrıca küçük detaylar yuvarlatılarak cisimlerin daha düzgün görünmesi sağlanır. Bu yılın başlarında iş istasyonları ve PC'lerde çalışacak olan bir program daha piyasaya çıkacak. Bu program video görüntülerinden ve scan edilmiş görüntülerden yararlanarak bunları gösterilerde, fonda kullanabilecek. Örneğin bu sayede, binanın içini gösteren bir demonstrasyon devam ederken, binanın dışarıdan nasıl görüneceği de ekranda açılan bir pencerede görülebilir. Piyasaya yeni sürülen başka bir program da çizimlere yapılan görsel tanımlamalar yardımıyla fotoğraf kalitesinde görüntüler elde edilmesini sağlamaktadır. Program, “antialiasing” denen detayları ince işleme yöntemini ve geçirgenliği desteklemektedir. Ayrıca programın rendering paketinden sonra CAD versiyonu da yakında hazırlanacaktır. Wavefront şirketinin pazarladığı program ise UNIX sistemlerinde çalışmaktadır ve tam olarak render edilmiş görüntüleri ve ray-tracing metodunu desteklemektedir. Ayrıca renkler, yüzey malzemeleri ve ışıklandırma yöntemleri için kütüphaneler içeren program, kullanıcıya cilalı, mat, aynalı gibi altı yüzey türünden birini seçme imkânı tanır.
Birkaç teknolojinin bir arada kullanılması: CAD cisimlerinin ve fotoğrafik gerçeklik sağlamak için başka bir programla işlenmesi.
Video ve multi-media gösterileri için hazırlanan bir konferans salonunun önerilen görüntüsü.
Yüzeylerin özelliklerinin belirlenmesi için kullanılan menüler.
Geleceğe Bir Bakış
Bilgisayarlardaki CAD ve diğer üç boyutlu programları kullanan yetkili kişiler, tasarımların sunuşlarında ve iç mimari alanındaki gösterilerde bilgisayarın eşsiz olduğunu vurgulamaktadırlar. Hanson, “Bu alanda bilgisayara rakip tanımıyorum. Çünkü üç boyutlu gösterilerde gerçekten binanın içine girerek neyin nereye niçin girdiğini demektedir. Steelcase'ten Ladner bilgisayarların gelecekteki rolünü daha da geniş görmektedir. “Tasarımları daha iyi sergilediğimiz ve müşteri isteklerine göre değiştirdiğimiz sürece bir işi kazanma şansımız artar. Bilgisayar destekli rendering işlemi, iş bittikten sonra ortamın görüntüsünü vermesi açısından en verimli araçtır. Teknoloji geliştikçe işin her aşamadaki sunuşu bilgisayar yardımıyla yapılabilir. Bilgisayar herkesin anlayabildiği dilde konuşan bir tercümandır.” Bilgisayar yardımlı çizimler mimarlar ve sanatçılar arasında gittikçe yaygınlaşmakta ve fiyat düşüp olanaklar çoğaldıkça daha çok kullanıcı bu yola yönelmektedir. Anti-Aliasing: Çizimin çok küçük ayrıntılarındaki pürüzleri ortadan kaldırmak için yapılan köşelerin yuvarlatılması işlemi. CAD: Bilgisayar destekli tasarım. Ray-Tracing: Bir rendering işlemi sırasında ortamdaki tüm ışık ışınlarının yolunun takip edilerek gerçeğe uygun gölgelendirme ve ışıklandırma
yapılması işlemi.
Rendering: Bir ortamın gerçeğe en yakın halinin bilgisayarla çizilmesi için yapılan işlem.
Mükemmel çizimler için programların yetileri sanatçının yetenekleriyle birleşiyor.
Şimdiye kadar dergimizde olsun başka yerlerde olsun, birçok dökümle karşılaştınız. Bazılarınız belki kendileri de program yapmak istediler ama temel bazı bilgilerin yetersizliğinden dolayı bir yerde sıkışıp kaldılar. Bu yazıda sizlere bir program yaparken nelere dikkat etmeniz gerektiğini ve ne gibi değişik yollar izleyebileceğinizi anlatacağım.
Sinan VURAL
Programlama çok güzel bir hobidir. Bilgisayarın, sizin istediğiniz bir şeyi yapmasını görmek oldukça zevklidir. Ama bir program yapmaya başlamadan önce, şöyle bir durup amaçlarınız hakkında düşünmeniz gerekir. Nasıl bir program yazacaksınız? Ne gibi yardımcı programlar kullanacaksınız? Projenizi tamamlamak için hangi aşamalardan geçeceksiniz? Bazı programcılar, program yazarken hep aynı yolu izler. İzledikleri yolu bir programcılık dersinde veya bir kitaptan öğrenmiş olabilirler. Ya da kendi kendilerini eğitip bir yol çizmiş olabilirler. Başka programcılar ise hemen bilgisayar başına geçip programı yazmaya başlarlar, ama bu arada program için gereken parçaların çoğu kafalarında oluşmuştur bile. Bu yazıda birkaç programlama stratejisini ele alıp, değişik sistemleri anlatacağız. Eğer henüz acemi bir programcılıkta hangi yolların tercih edildiğini göreceksiniz. Ortalama bir programcıysanız, daha büyük projelerle başa çıkmak için teknikler öğreneceksiniz. Zaten iyi bir programcıysanız, uyguladığınız yolları burada anlatacaklarımızla karşılaştırıp kendi yöntemlerinizin bir analizini yapma fırsatı bulacaksınız.
Bir Fikir Üretmek
Hemen herkes burada sıkışır. Program için bulanık bir fikirle işe atılmak yeterli değildir; programın tam olarak ne yapacağını tanımlamanız gerekir. Tecrübeli programcılar bu işi kafalarında çözümleyebilirler, ama saldırı planınızı kağıt üzerinde hazırlamak yararlı olacaktır. Bu planda programın özelliklerinin tam bir açıklamasını içermelidir. Kağıda örnek ekran düzenleri çizmek ve yardımcı ses efektleri düşünmek de yararlı olacaktır hiç kuşkusuz.