Bu sayfadaki yazılar
Sayfanın metni
Sayfa 25
PROGRAM ADI £ VOLT aaadi PRİNT "<CLR3" <245> mon10 POKE 56579.15 gaaza FOR Tü 15 <139> POKE IF AND 16)-16 THEN G 7e NEKT <asa> 138 AsI”3 <245> FOR TÜ 82 <ara> KC <a34> NEXT <iı2a> VOLT" <234> PRİNT "AS <i65> garda
terge 15'i aştığında yani girişe 5 Volt'un üstünde bir gerilim uygulandığında ekrana bir uyarı mesajı gelir. Bu şekilde analog-dijital dönüştürücüleri de tanımış olduk. Hemen hemen tüm dijital ölçümlerde fiziksel büyüklükler uygun devreler kullanılarak değişik gerilim seviyelerine dönüştürülür. Örneğin dijital bir ısı göstergesinde sıcaklıklar özel devrelerle dolaylı yoldan Volt birimiyle ifade edilir. Bu gerilimler ise örneğin yukarıda incelediğimiz voltmetre kullanılarak ölçülür. Aynı prensip ışık şiddeti, uzaklık, direnç ölçümlerinde de kullanılır. Birçoğumuzun yakından tanıdığı ses digitizer'leri de aynı temellere dayanır.
Hoşçakalın....
Klavyeyle gezinmek için ← ve → tuşları.
Sayfa 24
C-64'ünüze birçok araç ve yardımcı bağlandığını biliyorsunuzdur. Bir voltmetrenin de bağlanabileceğini hiç düşünmüş müydünüz?
Geçen ay dijital-analog dönüştürücüleri incelemiş ve iki basit uygulama yapmıştık. Bu sayıda ise analog-dijital dönüştürücüler hakkında kısa bir bilgi edindikten sonra C-64'e bağlayabileceğimiz bir voltmetre yapacağız. Analog-dijital dönüştürücülerin çalışma prensibini kısaca şu şekilde özetleyebiliriz: Bir sayıcı sürekli 0'dan en yüksek değere kadar devamlı saymaktadır. Bu en yüksek değer kullanılan dönüştürücünün bit genişliğine bağlıdır. Örneğin 8-bit bir dönüştürücüde 0'dan 255'e kadar sayılır. Sayıcının çıkışı dijital-analog bir dönüştürücü kullanılarak o anki değere karşı gelen analog gerilime dönüştürülür. Dönüştürülen gerilim bundan sonraki aşamada bir karşılaştırıcı yardımıyla (Op-amp) ölçülmek istenen gerilim ile karşılaştırılır. Karşılaştırıcı eğer iki gerilimin de aynı değerde olduğuna kanaat getirirse çıkış konu-
Anıl Gül munu değiştirir ve buna bağlı olarak da sayıcı durur. Aynı anda bağlanmış olan bilgisayara sayacın durduğunu bildiren bir sinyal gönderilir. Bundan sonra bilgisayar sayıcının çıkışındaki ölçülmek istenen analog değerle eş seviyede olan dijital değeri ölçer. Tüm bu işlemler tamamlandıktan sonra bilgisayar tarafından her şey baştan başlatılır. Bu metod oldukça basit olmasına karşılık yavaştır. Analog-dijital dönüştürücü ne kadar hassas, yani bit sayısı ne kadar fazla ise sayıcı o kadar uzun süre saymalıdır. Örneğin 12 bit hassasiyetindeki bir dönüştürücü için en yüksek değer 2^12=4096'dır. 1 MHz'lik bir sayıcı için bu dönüşüm süresi hemen hemen 40 ms'dir. Yalnız bu 40 ms'lik süre en yüksek voltaj ölçülürken söz konusudur. Düşük gerilim değerlerinde sayaç en yüksek değere kadar saymak zorunda kalmayacağı için dönüşüm işlemi daha kısa sürecektir. Şimdi bu kısa bilginin ardından C-64 ile basit bir uygulama yapacağız. Resim 1'de devremizin şeması yer almaktadır. Burada dijital-analog dönüştürücü sol tarafta bir kutu ile gösterilmiştir. Bu dönüştürücünün şemasını geçen sayıda bulabilirsiniz. Devremizde sayıcı görevini C-64 üstlenmiştir. Burada geçen sayıda kullandığımız dijital-analog dönüştürücüye ufak bir ekleme yapacağız. Yalnız dönüştürücümüzün çıkışı negatif olduğu için buraya çevirici bir yükselteç bağlanmıştır ve bu şekilde pozitif bir gerilim elde edilir. Bu gerilim ve ölçülmek istenen harici gerilim bir sonraki devre elemanında yani 741 op-amp'ında karşılaştırılır. Bu karşılaştırıcının çıkışı bir devre ile User-Port'un “H” çıkışına bağlanmıştır. Ölçülmek istenen gerilim devrenin alt tarafında yer alan potansiyometre ile elde edilmektedir. Eğer ayarlı bir güç kaynağına sahipseniz bu kısmı iptal edebilirsiniz. Burada ölçebileceğiniz en yüksek gerilim dijital-analog dönüştürücünün ürettiği en yüksek değere eşit olduğu için 5 Volt ile sınırlıdır. Resim 2'de dijital voltmetremiz için gerekli BASIC program yer almaktadır. Bu program ve yukarıdaki devre yardımıyla 0-5 Volt arası gerilimler 0,33 Volt katlarıyla ölçülür. Gös-
User-Port C64