Sayfa 62

Yirminci yüzyılın bu son çeyreğinde bilgisayarların ve bilgisayar destekli cihazların insan hayatının vazgeçilmez bir parçası haline gelmesiyle birlikte elektroniğe olan ilgi de önemli derecede arttı. Günümüzde artık elektronik eğitimi görmemiş kişiler de sık sık elektronik cihazlarla karşı karşıya kalmaktadır. Birçoğumuz kitap veya dergilerden bulduğumuz bir devreyi yapıp çalıştırmayı denemişizdir, fakat bu işle amatör olarak uğraşılırken elektronik devre elemanlarının arkasında yatan fiziksel gerçekler yine birçok kişi tarafından bilinmemektedir. Bu yazı dizisinde elektronikle ilgilenenlere bazı temel bilgileri vermeyi tasarladık. Burada ilk önce devre elemanlarını tanıdıktan sonra C-64'e dayanarak, bilgisayarlar ile dış dünya arasındaki bağlantıyı kuran analog-dijital ve dijital-analog dönüştürücüleri inceleyeceğiz. Bu ayki konumuz ölçü aletleri ve dirençler. Hiçbir fiziksel gerçek ölçüm yapılmadan derinliğine incelenemez. Hiçbir ölçüm de birimler olmaksızın gerçekleştirilemez. VOLT, AMPER ve OHM elektroniğin üç ana birimidir. Bunların alt ve üst katları şöyledir:

Volt (V): 1 milivolt (mV) = 1/1000 Volt 1 mikrovolt (µV) = 1/1000 Milivolt 1000 mV = 1 V Amper (A): 1 miliamper (mA) = 1/1000 Amper 1 mikroamper (µA) = 1/1000 Miliamper 1000 mA = 1 A Ohm: 1 miliohm = 1/1000 Ohm 1000 Ohm = 1 Kiloohm 1000 Kiloohm = 1 Megaohm

Voltaj itici bir kuvvet (potansiyel) olup bu devrede elektrik akımını doğu-

Anıl GÜL ran sebeptir. Volt adı verilen bir birim ile ölçülür ve V sembolü ile gösterilir. Akım bir devredeki elektrik akış hızıdır ve bir Fransız bilim adamı olan Amper'in adıyla anılan birim sistemiyle ölçülür. Genellikle Amp olarak kısaltılır. Elektronik ölçümleri için 1 Amper oldukça yüksek bir değerdir. Bu nedenle Amper'in binde biri olan miliamper ve milyonda biri olan mikroamper ile daha çok karşılaşılır. Bir direnç üzerinden akım akmasını sağlayabilmek için itici bir güce (voltaja) gereksinim vardır. Bir devrede gerilim ve akımın değerleri değişebilse de normal şartlar altında direncin değeri sabit kalır. Bu şekilde elektriğin üç temel büyüklüğünü tanımış olduk. Volt, amper ve ohm arasındaki bağıntılara geçmeden önce elektronikte kullanılan ölçü aletlerine değinelim isterseniz. Bir elektronikçinin en önemli yardımcısı Avometre adı verilen voltaj, akım ve direnç ölçmede kullanılan ölçü aletidir. Bu tür ölçü aletlerinin voltaj, akım ve direnç ölçme konumlarının her birinde değişik kademeler mevcuttur. Şimdi akla neden bu değişik kademelere ihtiyaç duyulduğu sorusu gelebilir. Bu soruyu cevaplamak için önce gerilim ölçümlerini düşünün. Farz edelim ki bir montaj veya tamir sırasında güç kaynağı gerilimi ölçmemiz gerekiyor. Bu durumda kullandığımız ölçü aleti 220 Volt'u gösterebilecek kapasitede olmalıdır. Bunun hemen ardından aynı alet ile örneğin bir transistörün 0,6 Volt olan baz-emiter gerilimini ölçmemiz gerekebilir. İşte bu iki değerin aynı skalada (göstergede) okunabilmesi mümkün yoktur. 0,6 Volt gösterilirken ibre sıfıra yakın olacaktır, dolayısıyla bu şekilde sağlıklı bir ölçümün yapılması oldukça zordur. Avometrelerde bulunan değişik skalalar ile oldukça hassas ölçümler yapılabilir. Aynı şekilde akım ve direnç konumlarında da değişik kademe ihtiyacı geçerlidir. Şimdi avometre ile ölçümlerin nasıl yapıldığını görelim. Örneğin değerini bilmediğimiz bir doğru akımı ölçmemiz gerekiyor. Eğer gerilimin değeri hakkında hiçbir malumatımız yoksa ölçü aletimizi en yüksek kademeye alıp yavaş yavaş alt kademelere geçersek bu şekilde cihazımızı korumuş oluruz. Fakat gerilimin yaklaşık değeri biliniyorsa, örneğin 9 Volt'luk bir pili ölçerken buna uygun bir kademe olan 10V kademesinden işe başlamamız daha doğru olacaktır. Kademeyi seçtikten sonra prop diye adlandırılan ölçüm uçlarından siyah olanını avometrenin (-) soketine; kırmızı olanı (+) soketine takalım. Böylece cihazımız ölçümler için hazır duruma gelir.

VOLT GÖSTERİR

b 4 DİRENÇ - PİL VOLTMETRE SIFIR

VOLTMETRE BİR GERİLİM GÖSTERİR