Sayfa 64

Relatif kelimesi de buradan gelmekte. Aranan kayıt, dosyanın başlangıç adresine oranla (relatif veya göreceli olarak) bulunmakta. Relatif dosya kullanımını aşağıdaki taslağa göre biçimlendirebiliriz: Bir relatif dosya hazırlamak: 1) Dosya açılır ve bu arada bir kaydın kaç karakter uzunlukta olduğu belirtilir. 2) Başlangıç için kaç tane kayıt için yer ayrılması gerektiği bildirilir. 3) Dosya kapatılır. Açılmış bir relatif dosyaya yeni bir kayıt yazmak: 1) Dosya açılır. 2) Yeni kaydın kaç numaralı kayıt olduğu bildirilir. 3) Kayıt yazılır. 4) Dosya kapatılır. Açılmış bir relatif dosyadan eski bir kaydı okumak: 1) Dosya açılır. 2) Okunacak kaydın kaç numaralı kayıt olduğu bildirilir. 3) Kayıt okunur. 4) Dosya kapatılır. Genel hatlarını bu şekilde verebileceğimiz olayın ayrıntılarına girelim Relatif dosya açarken de OPEN komutunu kullanıyoruz. Önce genel formatını görelim:

OPEN dn,8,ia,“dosya,L,” * CHR$(uzunluk)

“DN” (dosya numarası) ve “İA” (ikincil adres) parametrelerini sıralı dosyalardan biliyorsunuz. Geçen sayımızda da belirttiğimiz gibi “ia” ile belirlediğiniz ikincil adres aracılığı ile DOS'a bir kanal ayırmasını söylüyorsunuz. Ve gene geçen bölümümüzde söylediğimiz gibi, dosyalara ayrılabilecek en fazla üç kanal olduğu için aynı anda iki relatif dosyanın açık olması imkansız. Çünkü relatif dosyalar, bu yazının ileri bölümlerinde göreceğiniz nedenlerle, iki kanal birden kullanır. Bu nedenle, eğer bir relatif dosya açıksa en fazla bir de sıralı dos-

ya açık olabilir. Tabii bu, iki relatif dosyayı aynı anda kullanamazsınız demek değil... Yapacağınız, ikincisini kullanmadan önce, birincisini CLOSE ile kapatmak. Biz yine OPEN komutumuza dönelim. Dosya adından sonra yazdığımız L harfi, DOS'a verdiğimiz isim altında relatif dosya açmasını belirtir. Arkasından gelen byte'da da dosyanın bir kaydının kaç karakter uzunluğunda olduğu saklıdır. Dikkatli okuyucular hemen görmüşlerdir. Bir kaydın uzunluğunu vermek için CHR$ komutunu kullanıyoruz. Ancak CHR$'in parametresi 0-255 arası bir değer alabilir. Demek ki, daha uzun kayıtlar kullanamıyoruz. Aslına bakarsanız relatif dosyalarda herbir kaydın uzunluğu en az 1, en fazla da 254 karakter olabilir. Bir başka deyişle, hiçbir kayıt bir bloktan uzun olamaz. Eh, bir blok 256 karakter aldığına ve bunların ilk ikisi dosyada bir sonra gelen blokun adresini gösterdiğine göre bize 254 byte yer kalıyor. Örneğin K adında bir relatif dosya açalım. Bu dosyanın içine stok bilgilerimizi yazalım. Stoktaki her kalem mal için saklanacak bilgiler ve uzunlukları da şöyle olsun:

Kayıt numarası: 4 basamak İsim: 15 karakter Mal kodu: 5 karakter Alış fiyatı: 6 basamak Satış fiyatı: 6 basamak karakter eder. Demek ki, her kaydımız 36'şar karakter uzunluğunda olacak. Şimdi böyle bir dosya yaratalım.

OPEN 1,8,2,“K,L,” 4 CHRS$(36)

Şimdi, dosya açmanın ikinci adımına geçelim. Ne demiştik? Başlangıç olarak kaç tane kayıt için yer ayrılması gerektiğini bildirmeliydik. Bunun için de yapacağımız iş, DOS'a son kayda bir şey yazmasını istemek olacak. Başlangıçta hiçbir kayıt yoktu ve dosyada da yeni kayıtlar için hiçbir yer ayrılmamıştı. Ancak diyelim ki biz 100 numaralı kayda bir şey yazmak istedik. Bu durumda DOS'un yapacağı iş, önce RECORD NOT FOUND hatasını vermek (ki, bunu hiç dikkate almıyoruz. Çünkü DOS, hata vermesine rağmen işine devam ediyor) ve sonra da 1-100 arası kayıtlar için yer hazırlamak olacaktır. En sonunda da 100 numaralı kaydın üzerine istediğimiz bilgiyi yazacaktır. Demek ki, relatif dosya açmak ile relatif dosyaya bir kayıt girmek birbirine çok yakın. Öyle ise sırası gelmişken, relatif dosyaya nasıl yeni kayıtlar girdiğimizi de görelim. Önce DOS'a hangi kaydı yazmak istediğimizi belirtmeliyiz. Bunun için önce 15 numaralı komut kanalını açıyoruz. Tabii, daha önce programın başında açmamışsak. Geçen bölümde bu kanalın açılması ve kapatılması ile ilgili söylediklerimizi hatırlayın. Neyse, açık olan komut kanalından da aşağıda gördüğünüz biraz uzunca bir komutu gönderiyoruz:

PRINT# dn,“P” 4 CHR$(ia) * CHRS(k1) 4 CHRS(k2) * CHR$(byte)

“dn” ile komut kanalının bağlı olduğu dosya numarasını kastediyoruz. “ia” ise, relatif dosyanın bağlı olduğu ikincil adres. Sıra geldi k1 ve k2 parametrelerine... Bir relatif dosyada, disketin hafızası yettiği sürece, en fazla 65535 kayıt yeralabilir. Bunu ancak iki byte halinde verebiliriz, çünkü her byte 0-255 arası değer alabilir. Dolayısı ile kayıt numaramızı öyle iki parçaya ayırıyoruz ki, k1 + 256*k2 işlemi sonunda kayıt numarasını elde edebilelim. Bu tür işlemi bundan önce de defalarca yaptık. “byte” parametresi ise, verilen kayıt numarası altında saklanan bilginin kaç numaralı byte'ından itibaren okuma veya yazma işleminin yapılacağını belirtir. Bu genellikle 1 olacaktır, çünkü kaydı baştan okumak daha mantıklı. Ancak, kimi durumlarda (örneğin sadece mal kodu gibi belli bilgiler okunacaksa) bu sayı daha farklı da olabilir. Şimdi aşağıdaki minik program yardımı ile, herbiri 36 karakterden oluşan 1500 kayıtlık bir dosya oluşturalım ve adına da RL diyelim.