C 128 için Püf Noktaları (11)

• Kurslar ve dersler

Bir C128 sahibi olarak modunda ve C128 modunda çalışmanın yanısıra CP/M modunda çalışma şansına da sahipsiniz. CP/M modunda çalışabilmek için 1570, 1571 veya 1541 disket sürücüsü yeterli olur. 1541 CP/M modunda çalışırken 1570 ve 1571'e nazaran yavaş çalışmakta ve ancak kendisi için hazırlanmış CP/M disketlerini okuyabilmekte.

CP/M disketinizden gelen ve çalışmalarınızda size çok faydalı olacak komutlardan birisi de SUBMIT komutudur. Bu komut sayesinde dosyalarla daha hızlı ve daha kolay çalışabilirsiniz. Yaptığı iş bir seri komutu bir dosyadan okuyarak gerçekleştirmektir. Bu sırada genellikle kullanıcıdan veri istenmez.

Bir SUBMIT dosyasını istediğiniz her isim altında saklayabilirsiniz, ancak dosyanın ismi .SUB ile bitmelidir. Bir SUBMIT dosyasını her türlü kelime işlem programı ile veya CP/M disketinizde bulunan ED isimli satır editörü ile hazırlayabilirsiniz. Kullanabileceğiniz kelime işlem programına WORDSTAR'ı örnek olarak verebiliriz. SUBMIT dosyanızı hazırlarken işleme konmasını istediğiniz her komutu normalde yazdığınız gibi girin. Her satırı RETURN ile bitirin.

Hazırlamış olduğunuz SUBMIT dosyanızı işleme koymak için;

SUBMIT dosya-ismi yazın. Dosya ismi yerine dosyayı hangi isimle saklamışsanız onu kullanacaksınız. Bu komutu girerken SUBMIT dosyanız başka disketteyse dosyanın olduğu disket sürücüsünü belirtin:

A > B:SUBMIT dosya-ismi

SUBMIT dosyanızda komutların kullandığı dosyalar varsa onların da aynı diskette olmaları gerekir. Şimdi bazı yararlı SUBMIT dosyalarının nasıl çalıştığını inceleyelim.

PROFILE.SUB PROFILE.SUB dosyası bilgisayarın CP/M moduna girerken baktığı özel bir dosyadır. Bu dosyada sizin sistem açılırken yapılmasını istediğiniz komutlar bulunabilir. Mesela; SCREEN40 OFF DATE SET

Bu SUBMIT dosyasının çalışabilmesi için diskette CPM CCP.COM, SUBMIT.COM, SCREEN40.COM ve DATE.COM dosyalarının bulunması gerekir. Örneğinizdeki PROFILE.SUB dosyasındaki ilk komut siyah arka planda kursoru yeşile çevirir. İkinci satırdaki komut CP/M işletim sisteminin hızını arttırabilmek için 40 kolon ekranını kapar. Ancak bu komutu kullanabilmek için 80 kolonluk monitöre ihtiyacınız olduğunu unutmayın. Eğer böyle bir monitörünüz yoksa bu komutu dosyadan çıkarmanız gerekir. Üçüncü satırdaki komut eğer CP/M işletim sistemindeki tarih ve zamanı kullanıyorsanız işinize yarar. Bu komut bilgisayarın size o anki tarihi (MM/DD/YY) ve saati (HH:MM:SS) sormasına sebep olur. Siz istenilen bilgileri girerseniz gerisi bilgisayarınıza kalıyor. C128'in içindeki saat sayesinde bir dosya sakladığınızda o anki zaman ve tarih dosyanızla birlikte saklanır. Bu tarihi disket kataloğunu incelediğinizde görebilirsiniz. Bilgisayarınızın CP/M moduna girer girmez bütün komutları kendiliğinden vererek belirli bir programı çalıştırmasını isterseniz o programın bulunduğu diskete bir PROFILE.SUB dosyası saklayın. Mesela TURBO PASCAL kullanacaksınız ve biraz evvel verdiğimiz örnekteki komutların da yapılmasını istiyorsunuz. Bütün yapmanız gereken, örneğimizdeki dosyaya,

TURBO komutunu eklemek olacak. Diyelim işinizi bitirdiniz ve başka bir disketteki prog-

63 ramı SUBMIT dosyası yardımı ile otomatik olarak başlatmak istiyorsunuz. Bunun için yeniden CP/M sistemini yüklemeniz gerekmez. Otomatik olarak başlamasını istediğiniz disketi disket sürücüye takın ve CTRL ve ENTER tuşlarına basın (RETURN tuşu işe yaramaz). Bundan sonra bilgisayar disketteki PROFILE.SUB dosyasını yükleyip verilen komutları yerine getirir. Eğer bir kelime işlem programı kullanıyorsanız ve yazınızı devamlı saklıyorsanız bir süre sonra disket dosyaismi .BAK dosyaları ile dolmaya başlar. Belirli aralıklarla bu dosyaları silerek disketinizde yer kazanabilirsiniz. BAKSIL.SUB bu işi otomatik olarak yapacak SUBMIT dosyası. Bu dosyadaki komutlar şu şekilde olabilir:

DIR BAK (FULL)
ERASE B:*.BAK

SUBMIT dosyamızın çalışabilmesi için içinde bulunduğu disketin A sürücüsünde olması gerekir. Bu diskette SUBMIT.COM, ERASE.COM dosyalarının bulunması lazım. İlk komut silinecek dosyaları tarih ve zamanları ile birlikte listeler. İkinci komut asıl işi halleder. Bu komut silinecek her dosyanın ismini yazıp silinmesi için şeklinde sorar. Silinmesini istiyorsanız Y vermeniz yeterli olur. DISKKOP.SUB Herhangi bir disketin kopyasını çıkarmak ister misiniz? Gerçi bunu kendiniz de kolaylıkla yapabilirsiniz ama SUBMIT dosyamız otomatik olarak bu işi bizim için yapabilir. Bizim vereceğimiz örnek, disketi formatlayacak, zaman ve tarih konulabilecek şekilde disket kataloğunu oluşturacak ve PIP komutunu çalıştıracak. Dosyamız şu şekilde olabilir.

FORMAT
INITDIR A:
>Y
SET $4.BAK,ACCESS > ON,UPDATE- ON)
PIP Es A:*.*
LE:

Dosyamızın çalışabilmesi için diskette SUBMIT.COM, FORMAT.COM, INITDIR.COM, SET.COM ve PIP.COM dosyalarının bulunması gerekir. İlk satır FORMAT programını çağırıp çalıştırır. Bu programı CP/M disketinizde bulabilirsiniz. FORMAT programında üç soruya cevap vermeniz gerekir. Formatın hangi tipte olması, disketi gerçekten formatlamak istediğiniz ve başka formatlanacak disket olup olmadığı. Cevaplamanız gereken sorular. Formatlamaya başlamadan evvel disket sürücüye boş bir disket yerleştirmeyi unutmayın. İkinci satırdaki komut disket kataloğunu düzenler. Üçüncü satırdaki Y, disket kataloğunu yeniden düzenlemek mi istiyorsunuz sorusuna cevap verir. Bir SUBMIT dosyasında küçüktür “<” işareti bir program içinde istenilen bilgiyi iletmek için kullanılabilir. Bu şekilde bir bilgiyi dosyanıza koymazsanız bilgiyi isteyen program gerekli cevabı alıncaya kadar bekler. Eğer gereğinden fazla bilgi satırı koyarsanız, fazladan satırların iptal edildiğini bildiren bir mesaj alırsınız. Daha önce bir SUBMIT dosyasını çalıştırmak için:

SUBMIT dosya-ismi komutunu vermeniz gerekir demiştik. Ancak SUBMIT komutu bazı parametreleri de vermenize izin verir:

SUBMIT dosya-ismi $1 $2... Örneğindeki dosyayı çalıştırmak için: SUBMIT DISKKOP DENEME komutunu kullanabiliriz. Bu durumda bilgisayar dördüncü satırdaki komutu, SET ACCESS-ON, şeklinde yorumlar. Dördüncü satırdaki $1 DENEME ismi ile değiştirildi. Bu şekilde $1'den $9'a kadar parametre tanımlayabilirsiniz. $0'ın özel bir görevi var, çağrılan SUBMIT dosyasının ismini tutmak. SET.COM programı da çok güçlü bir komut. Bu komut sayesinde birçok özellikleri tanımlayabilirsiniz. Örneğimizde disketin ismini, disket kataloğunda ACCESS ve UPDATE bölümlerinin bulunması gerektiğini tanımladık. Bundan başka şifre koruması, yazma ve okuma koruması gibi özellikleri de SET komutundan ayarlayabilirsiniz. Beşinci satırdaki PIP komutu asıl kopyalama işini gerçekleştirir. Son komut ise kopyalama sırasında ikinci disket sürücü olarak E sürücüsünün kullanılmasını sağlar. Bu şekilde tek disket sürücü ile kopyalama işlemini gerçekleştirebilirsiniz. E sürücüsü olarak bilgisayar hafızası kullanılır.

GRAFİK Çalışması

Program Döküm Eki'nde oldukça kısa ve kullanımı kolay bir çizim programı bulunuyor. Programı kullanarak daire, oval, kare ve dikdörtgen şekilleri 16 ayrı renk kullanarak çizebilirsiniz. Eserinize yazı da ekleyebilirsiniz. Eserinizi saklamanız veya tekrar yüklemeniz de mümkün. Programı kullanabilmek için bir joystick'e ihtiyacınız olacak. Joystick kullanarak kalem kullanır gibi ekrana çizebilirsiniz. Söylediğimiz şekilleri çizebilmek için gerekli tuşlara basmanız yeterli olur. İşe başlamak için önce programı yazıp çalıştırmadan diskete saklayın. İkinci porta bir joystick takıp programı çalıştırın. Boş bir ekranın ortasında artı şeklinde bir işaret göreceksiniz. Bu işaret kursorun yerini gösteriyor. X tuşuna basarak artı işaretinin kaybolmasını veya tekrar ortaya çıkmasını sağlayabilirsiniz. Eğer ÇİZİM Modu aktifse joystick yardımı ile kursoru sekiz ayrı yöne hareket ettirerek çizim yapabilirsiniz. Çizim modunu D tuşuna basarak açıp kapatabilirsiniz. Program ilk çalıştığında kursor hızlı modundadır.

Eğer detaylı olarak çalışmak isterseniz F tuşuna basarak kursoru yavaşlatabilirsiniz. Program ilk çalıştığında ince bir çizgi halinde çizim yapıyor, W tuşuna basarak çizgi kalınlığını iki katına çıkarabilirsiniz veya tekrar çizgiyi inceltebilirsiniz. Çalıştığınız çizim rengini beğenmiyorsanız beğendiğiniz renk gelene kadar C tuşuna basın. Bütün çizimler seçtiğiniz renklerde yapılır. Ancak 8x8'lik piksel alanı içinde ikiden fazla renk kullanırsanız istediğiniz sonucu elde edemezsiniz. Bir kare veya dikdörtgen çizmek için köşelerden birinin üzerine gidin ve B tuşuna basın. Kursoru karşı köşeye götürüp tekrar B tuşuna basın. Kare veya dikdörtgeniniz seçtiğiniz renkte çizilecek. Bir daire çizmek için dairenin çizilmesini istediğiniz yere kursoru getirin ve O tuşuna basın. Aynı çizgi üzerinde olmak üzere kursoru sağa veya sola götürün (istediğiniz yarı çap kadar) ve O tuşuna iki kere basın. Oval çizmek için ovalin merkezine kursoru getirin ve O tuşuna basın. Kursoru yukarı veya aşağı hareket ettirin (tam sağ ve sol hariç tüm yönlerde olabilir) ve O tuşuna iki kere basın. Unutmayın ikinci kursor pozisyonu ovalin maksimum uzunluğunu ve genişliğini belirler. Bir şekli boyamak veya doldurmak için kursoru boyanacak yere getirin ve P tuşuna basın. Eğer bu işlemi yaptığınız şekil tamamen kapalı değilse boyama bütün ekrana yayılır. Bir alanı boyamak için kalın çizgi ile çizmeniz daha iyi olur. Eserinize yazı eklemek için ilk olarak bir renk seçin ve kursoru ilk harfin bulunmasını istediğiniz yere getirip T tuşuna basın. Ekranda çıkacak YAZI mesajına yazılmasını istediğiniz metni yazın ve metninizi RETURN ile bitirin. Grafik ekranı tekrar geri gelecek. E tuşuna basarsanız bütün ekran temizlenir ve kursor ekranın ortasına gider. Çizim rengi siyaha ayarlanır. Kursoru ekranın ortasına getirmek için sola bakan ok tuşunu kullanın. Eğer bir ekranı silerseniz onu tekrar geri getirmenin hiçbir yolu yoktur. Ancak daha evvel diskete sakladıysanız geri getirebilirsiniz. Kursoru ekranın belirli bölgelerine hızlı bir şekilde hareket ettirebilmek için kullanabileceğiniz tuşlar: ekranın ortasına 1, sol üst köşeye 2, sağ üst köşeye 3, sol alt köşeye 4, sağ alt köşeye 5.

Çiziminizi diskete saklayabilmek için S tuşuna basın ve dosya ismini yazın. Ekran diskete saklanacak, işlem bittikten sonra tekrar gösterilecek. Daha önce diskete saklanmış bir resmi yüklemek için L tuşuna basın. Ekran otomatik olarak yüklenip gösterilir. Bu şekilde bir resim üstünde değişiklik yapıp tekrar saklayabilirsiniz. Disket kataloğunu görmek için S tuşuna bastıktan sonra D tuşuna basın. Bir BASIC programında yaptığınız resmi görmek için programınıza aşağıdaki komutları ekleyin.

BLOAD “dosya-ısmı”,BO,P7168
1

Bir programda veya direkt modda ekranı saklamak için gereken komut:

BSAVE “dosya-ısmı”,BO,P7168 TO P16383

GRAPHIC 4 modunda hazırlanmış tüm resimleri bu komutla diskete saklayabilirsiniz. Şimdilik hoşçakalın...