Sayfa 7

Çukurova Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği içinde bir grup öğretim üyesi, proje mühendisliğinde ihtiyaç duyulan statik, dinamik ve betonarme konularında bir program paketi hazırlamıştır. Paketi oluşturan programlar aşağıda kısaca özetlenmektedir. 1- DÜZPERRU: Bu program düzlemi içinde yüklü perdeli/perdesiz düzlem çerçevelerin statik yükler altında kesit zorlarını hesaplamaktadır. Bu program ile tüm bir bina bir anda ele alınabilmektedir. Program çok katlı çerçeveler için düzenlenmiş ise de, Büro yöntemi kullanacaklar için kesit kat çerçeveleri ile, döşeme hesapları için basit mesnetli sürekli kirişleri de içermektedir. Ara yüklü elemanlar için başlangıçta gerekli olan ankastrelik uç momentleri, üniform, tekil ve trapez yayılı yükleme için program tarafından hesaplanmaktadır. Düğümlere doğrudan etkiyen ek kuvvet ve moment de göz önüne alınabilmektedir. Eleman tarifi ile düğüm kod numaraları program içinde üretilmektedir. Düğüm noktalarından bir kısmının yatay ve düşey yükler için eleman ve kesit zorlarını (moment, kesme kuvveti ve normal kuvvet) ve istenirse açıklık momentlerini vermektedir. Sonuçlar, ekranda ve yazıcı bağlı ise kâğıt üzerinde görülmektedir. Taşıma gücü kullanılacak ise çeşitli yük kombinasyonları yapılabilmektedir. Ayrıca taşıyıcı sistem ekranda görüntülenebilmektedir. 2- DİKELAS: Bu program düzlemine dik yüklü çerçevelerin statik hesabını yapmaktadır. Köprü tabliyeleri, kaset döşemeler ve elastik zemine oturan ızgara temeller ele alınabilmektedir. Ara yüklerle birlikte, tekil kuvvet ile iki yönde tekil momentler doğrudan düğümlere etkileyebilir. Böylece üst yapıdan gelen kuvvet ve moment etkileri göz önüne alınarak tüm yapı çözülebilmektedir. Eleman tarifi ve kod numaraları program içinde üretilmektedir. Ayrıca eğilme ve burulma etkileşimini gösteren GJ/EI terimi program içinde hesaplanmaktadır. Elastik zemine oturan ızgara sistemlerin çözümünde zemin yatak katsayısı ile işlem yapılmaktadır. Düğüm çökmeleri bulunduktan sonra bu değerler yatak katsayısı ile çarpılarak o noktadaki zemin gerilmeleri elde edilecektir. Bu gerilmeler, zemin emniyet gerilmelerinden küçük olacak şekilde temele boyut verilmelidir. Program özel olarak tek bir mütemadi temeli de ele almaktadır. 3- DEPPERRİJ: Bu program düzlemi içinde ve yatay zemin hareketine maruz perdeli veya perdesiz, tek çerçeve veya tüm yapının deprem hesabını “Türk Deprem Yönetmeliği”ne uygun olarak yapmaktadır. Tüm bina halinde çerçeve ve perdeler tren gibi ard arda dizilmektedir. Çerçeveler ile çerçeve-perde araları rijit mafsallı çubuklarla bağlanarak üç boyutlu sistem iki boyutlu bir sisteme dönüştürülmektedir. Eleman tarifi ile düğüm deplasmanlarının kodlaması program tarafından üretilmektedir. Programın dayadığı çözüm tekniği, rijitlik matrisi ve mod süperpozisyonu yöntemidir. Bu program ile bina tabii periyod hesabı ve kesit zorları tam bir dinamik yöntemle usulüne uygun olarak yapılabilmektedir. 4- CERPERACI: Bu program sadece yatay yük etkisinde bulunan (rüzgar ve deprem gibi) perdeli ya da perdesiz tek çerçeve veya tüm binanın hesabını yapmaktadır. Eleman rijitlikleri ve kayma deformasyonunun etkisini gösteren parametreler program tarafından hesaplanmaktadır. Deprem hesabında, Türk Deprem Yönetmeliği'nde belirtilen ampirik periyod ifadesi ile ağırlıklarından yatay yükler önceden hesaplanırsa, bu program kullanılarak kolon, kiriş ve perdeye gelen deprem momentleri elde edilmektedir. Sonuçlar, MOTO yönteminden daha gerçekçi olmaktadır. Programda açı yöntemine dayanan iteratif bir metod izlenmektedir. Rijitlik matrisi yöntemine nazaran daha az hafıza gereksinimi olmaktadır. Örneğin, Commodore 128 için 20 kat 6 açıklıklı 10 adet çerçeve yan yana ele alınabilmektedir. 5- KIRKOLEM: Bu program emniyet gerilmeleri (elastik teori) yöntemine göre kiriş ve kolonlarda betonarme hesabı yapmaktadır. Kolon narinliği TS 500'de önerilen şekilde, büyütme faktörü olarak göz önüne alınmaktadır. Kiriş halinde dikdörtgen ve tablalı kesitler ele alınabilmektedir. Kolonlar için, dikdörtgen kesit ve tek eksenli eğilme durumu incelenmiştir. 6- KİRKOL TG: Bu program taşıma gücü yöntemine göre kiriş ve kolonlarda betonarme hesabı yapmaktadır. Yukarıda özetlenen programlarda yapılan kabuller ve kullanılan formüller yazarlar tarafından yayınlanan iki kitapta bulunabilir. Programların daha etkin kullanılabilmesi için, bu iki yayının önceden incelenmesini önemle tavsiye ederim. Prof.Dr. Erhan KIRAL Ç.Ü. İnşaat Üyesi

KAYNAKLAR: 1- DÜNDAR, KIRAL, MENGİ: Yapı Mekaniğinde Bilgisayar Programları, Teknik Yayınevi, 3. baskı, 1987 2- DÜNDAR, KIRAL, MENGİ: Perdeli Yapı Sistemlerinin Bilgisayar ile Hesabı, Teknik Yayınevi, 1986