Sayfa 13

c) Değişikliklerin bazıları ise ne “a*

"daki gibi Tm'den daha uzun bir sürede, ne de “b”deki gibi daha önce yürürlüğe konmuş en iyi programdan daha kısa bir sürede varış noktasına ulaşabilmişlerdir. Bu tür programlar başarısız bir program olarak nitelenerek iptal edilmemeli, başarılı bir program olarak ana belleğe de aktarılmamalı; fakat bunlar üzerinde ikincil değişikliklerin yürütülmesine devam edilmelidir. Bu tür değişiklikler, problemin çözümüne giden yolun tıkanmaması ve hemen her olası çözümün denenebilmesini sağlamak için gereklidirler. Eğer böylesi bir esneklik getirilmemiş olsaydı, en son onaylanmış programdan daha başarılı bir programı bir tek değişiklik ile elde etmenin olanaklı olmaması durumunda sistemin işleyişi tikanacaktı. Çok iyi olmayan programlara da geri dönülmesi ve bunlar üzerinde de değişikliklerin denenmesine olanak tanınması, inişli çıkışlı bir süreç izlenmesine yol açmakla birlikte, çözüm arama yollarını zenginleştirerek er veya geç en iyi çözümün bulunabilmesini güvence altına almaktadır. Bu son anlattıklarımız şu tür bir eleştirinin ileri sürülmesini de engellemektedir: Örneğin FI üzerinde yapılan ilk değişiklik olumsuz olduğu halde, F2 iptal edilmeyip onun da üzerinde bir veya birkaç değişiklik yapılmasına izin verilse idi, elde edilecek olan Fm gibi bir program problemin çözümüne çok daha uygun olabilirdi. Oysa yukarda anlatılan metod yalnızca bir tek değişikliğe izin vermektedir. Bu doğrudur, fakat amacımız açısından Fm gibi bir programa hangi değişiklikler dizisini izleyerek ulaştığımız önemli değildir. Fm gibi bir programa her denemede yalnızca bir tek değişikliği değerlendirerek pek çok değişik yoldan ulaşabilme olanağımız gene vardır ve bu olanak “c'de anlatılan, “çok iyi olmayan” programların da üzerinde değişikliklerin yapılması yoluyla sağlanmaktadır. Benzer düşünceler “M” programının ürettiği değişiklikler için de ileri sürülebilir. “F”ler üzerinde yapılmak istenen bir tek değişiklik sentaksa uygun olmayabileceği halde, her biri teker teker ele alındığında sentaksa uygun olmayan değişikliklerin uygun bir dizisi sentaksa uygun olabilir. Burada da sözkonusu değişikliğe pek çok yoldan ulaşabilmenin olanaklı olduğunu ve “M” programının içinde buuygun düzenlemelerin yapılmış olduğunu varsaymakla yetinelim. 4. Yukarıda anlattığımız süreç, en kısa yoldan çıkışa varan program elde edilinceye kadar ya da en azından oldukça iyi olarak nitelenebilecek bir çözüm yolunun bulunuşuna kadar sürdürülebilir. Bu anlattığımız metoda genel ola rak şöyle eleştiriler yöneltilebilir: Yapılabilecek olan olası değişiklil lerin ve bunların çeşitli kombinasyonlarının sayısının sonsuz olabileceği ileri sürülerek en kısa yolu bulmanın pratik olarak olanaksız olduğu söylenebilir. Bu eleştiri geçerlidir. Fakat tam çözümün bulunması çok uzun bir süreyi gerektirdiği için olanaksız olsa bile, oldukça iyi çözümlerin gerçekleştirilebilmesi beklenebilir. Çoğu kez, çok karmaşık labirentlerin içinde farelerin, hattâ insanların da yapabileceği böyle nisbeten iyi çözümlerden ibarettir. Üstelik pek çok seçeneği kısa bir sürede sınamak ve bıkmadan uzun süre çalışmak gibi niteliklere sahip olan bilgisayarlar tam da bu tür çözüm yolları için geliştirilmiş en uygun araçlardır.