Sayfa 23

CP/M İşletim-Hizmet

Sistemi

CP/M işletim sistemi, mantıksal olarak ayrılmış dört ana parçadan oluşur:

lenecek donanım tanımlamalarıdır. Diğer yandan CP/M, bir işletim sisteminden çok bir servis programları topluluğunu andırır. BIOS bölümü, donanım ile ilgili bağlantıyı sağlarken, kullanıcı ile iletişimi CCP bölümü gerçekleştirir. Giriş, çıkış ve uygulama programlarının denetimini ise BDOS sağlar. CP/M'in gelişmiş biçimlerinden biri olan 2.2 versiyonunda, 27'si disk işlemleri ile ilgili olmak üzere toplam 40 fonksiyon bulunmaktadır. Her birinin çok değişik kullanım biçimleri ve fonksiyonları olmakla birlikte 8-bit bilgisayarlar için geliştirilmiş son CP/M versiyonu olan CP/M Plus'ın daha sonra ayrıntılarıyla ele alacağımız bellibaşlı komutları şunlardır:

1) Temel G/Ç Sistemi (İng. BASIC I/O SYSTEM, BIOS) 2) Temel Disk İşletim Sistemi (İng.

OPERATING SYSTEM, BDOS) 3) Konsol Komut İşlemcisi (İng. Console Command Processor, CCP) 4) Geçici Program Alanı (İng. Transient Program Area, TPA) CP/M'in en önemli özelliklerinden biri, makineye bağımlı olan bölümle- rinin “BIOS” başlığı altında toplanarak, genelde dilin (sisteminin) bilgisayar donanımından bağımsız kılınmasıdır. CP/M'in Intel 8080, 8085 ya da Zilog 80 kullanan ya da bunları simüle eden herhangi bir bilgisayarda kullanılabilmesi için yapılacak en önemli değişiklik, BIOS bölümünde gerçek-

COPYSYS, DATE, DEVICE, DIR, DUMP, ED, ERASE, GENCOM, GET, HELP, HEXCOM, INITDIR, LIB, LINK, MAC, PATCH, PIP, PUT, RENAME, RMAC, SAVE, SET, SETDEF, SHOW, SID, SUBMIT, TYPE, USER, XREF. Dolayısıyla CP/M Plus, 200'den fazla servis programı olan Western Electric kökenli UNIX sistemine oranla daha küçük görünümlüdür. CP/M'in 2.2 versiyonu, yer artırımı nedeniyle yalnız 6 yerleşik (İng. built-in) komut kullanır. Bunlar, DIR, ERA, REN, SAVE, TYPE ve USER fonksiyonlarıdır. Diğer CP/M 2.2 servis programlarının (örneğin DDT, PIP, STAT, ED vb.nin) diskten RAM belleğe kopyalanarak kullanılması gerekir. CP/M 2.2'nin yerleşik komutlarından DIR, ERA, TYPE, REN ve USER, bu özelliklerini CP/M Plus versiyonunda da devam ettirmektedirler. CP/M, küçük görünümlü bir hizmet dili (işletim sistemi) olmasına karşın, komutları oldukça beceriklidir. Diğer yandan yazım (İng. syntax) ve sözdizim kurallarının öğrenilmesi yeterince kolaydır. Bugün CP/M'in iki versiyonu yaygın olarak kullanılmaktadır: 2.2 ve Plus. Diğer versiyonlara örnek olarak, çok görevli ve çok kullanıcılı (İng. multi-task/multi-user) sistemler için MP/M-86, 16-bit işlemlerle tek görevli tek kullanıcılı (İng. single-task/single-user) sistemler için CP/M-86, yine 16-bit işlemcilerle çok görevli tek kullanıcılı (İng. multi-task/single-user) sistemler için Concurrent CP/M-86 sayılabilir. CP/M'in destek verdiği ve yaygın olarak bilinen kullanıcı programlama dilleri ve yardımcı yazılım şunlardır:

1) ASM (Intel 8080 Assembly dili, Digital Research) 2) M-80 (Intel 8080 ve Zilog 80 Assembly dili, Microsoft Inc.) 3) MAC (Intel 8080, 8085 Assembly dili, Digital Research) 4) BASIC-80 (Yorumlayıcı ve derleyici BASIC, Microsoft Inc.) 5) CBASIC (Ara-derleyici BASIC, Digital Research) 6) HISOFT C (derleyici, Hisoft) 7) TURBO PASCAL (derleyici, Borland) 8) CIS COBOL (derleyici COBOL, Micro Focus Ltd.) 9) COBOL-80 (derleyici COBOL, Microsoft Inc.) 10) FORTRAN-80 (FORTRAN derleyicisi, Microsoft Inc.) 11) PASCAL Z (derleyici PASCAL, Ithaca Intersystems) 12) AZTEC C (derleyici) 13) SMALL C (derleyici) 14) BDS C (derleyici) 15) ALGOL/M (ara-kod derleyici, CP/M User's Group) 16) PASCAL MT (derleyici, Digital Research) 17) Wordstar (Metin işlem programı, MicroPRO) 18) dBASE (veri tabanı programı) 19) SuperCALC (hesap tablosu programı, Sorcim) 20) DR.GRAPH (çizim programı, Digital Research)