Sayfa 38

Samet KUMAŞ

Satranç İnsanların yaklaşık 1500 yıldır. oynadıkları bir oyun. Oyunun atasının Hintlilerin Chaturange oyunu olduğu sanılıyor. Hindistan'da ortaya çıktıktan sonra bu oyun, önce çeşitli evrimler geçirerek Ortadoğu'da da yaygınlaşmış. Daha sonra Arapların İspanya'yı fethi ile oyun Avrupa'ya girmiş, Oyunun Avrupa'da yaygınlaşması -hem kendi tabiatı gereği, ama özellikle dönem Av- Tupa'sının koşullarından ötürüsıkı sıkıya savaşlara bağlı olmuş. Örneğin artık bizim bildiğimiz oyuna gideerek daha çok benzemeye başlayan oyun İngiltere'ye 1066 yılında, Norman istilası ile girmiş. Oysa Bizans İmparatorluğu'nda oyun çok daha barışçı bir bağlamda, ticaret ve kültürel etkileşimler aracılığıyla yaygınlaşmış. Ama her iki bölgede de, dönemin siyasal ve kültürel koşulları oyunun kurallarının oluşumuna katkıda bulunmuş.

Örneğin 12. ve 13. yüzyıllarda |

Batı'da Kilise'nin rolü giderek

Merkezileşince, oyundaki ba- | zı taşlar ruhban sınıftan hareketle adlandırılmaya başla- ;

mış ve bu taşların oyundaki önemi artmış. Bilindiği gibi bizim “fil” dediğimiz taşlar, Batı dillerinde “piskopos” karşılığı kelimelerle adlandırılır. Bizim hâlâ fil dememiz böylesi bir toplumsal oluşumdan geçmemiş ve dolayısıyla Hint adlandırmasını korumuş olmamızdan olsa gerek. Bu gelişmelerle birlikte oyun da karmaşıklaştı. Öyle ki, 17. yüzyıla varıldığında satranç artık, bugün bizim tanıdığımız biçimini almıştı. Bilgisayarla satrancın ilişkisi çok yönlü bir ilişki... Satranç çok gelişkin düşünce yetenekleri geliştirdiği halde, açık seçik ve yalın kurallara dayandığı için, yapay zekâ çalışmaları daha başından bilgisayarların satranç oynayabilmesini sağlamaya yöneldi. İşte bugün piyasada bulunan hazır satranç programları, kısmen de olsa, yapay zekâ alanındaki bu bilimsel çalışmaların ürünü... Satrancın oldukça

“sosyal” bir oyun olması, oyuncuların ustalaştıkça, başkalarına tahammül etmektense yalnız başlarına oynamayı tercih etmeleri, bu programlaun popülerliğini artırıyor. (Örneğin, bugüne kadar elimizden bir sürü satranç programı geçtiği halde, satrancın sosyal kardeşi briç için hazırlan- Mış bir programa dahi rastlamadık.)