C64’ÜN YENİ SAHİBİ: IRONSTONE PARTNERS!
Geçtiğimiz temmuz ayında Commodore dünyası son zamanların en olaylı günlerini yaşadı. 1997’den beri Commodore’un isim haklarını elinde bulunduran Hollandalı Tulip firması, bu hakların kullanımı konusunda Ironstone Partners şirketiyle bir anlaşma imzaladı. Bu olay o kadar büyük bir yankı yarattı ki, dergiyi temmuz ayında çıkartmayı planladığımız halde, gelecek haberleri izlemek amacıyla bir süre daha beklemeye karar verdik. TULIP’İN İLK AÇIKLAMASI 11 temmuz günü C64 kullanıcılarının uzun süren sakinliği Hollanda’dan gelen bir haberle bozuldu. Tulip tarafından yapılan açıklamada, şirketin, Ironstone tarafından pazarlanan her C64 ürününden bir lisans ücreti alacağı belirtildi. Yapılan resmi açıklama şöyleydi: “Tulip, Ironstone tarafından pazarlanan her C64 ürününden (emülatör veya başka yazılımlar ve donanımlar), ayrıca download’lardan ve reklamlardan bir lisans ücreti alacaktır. Bugün resmi olmayan internet sitelerinde, 6 milyona yakın Commodore kullanıcısı bulunmaktadır. Tulip bu anlaşmayla Ironstone’a resmi C64 portalı kurma ve Commodore C64 isimlerini kullanma yetkilerini vermiştir. Tulip’ten izinsiz olarak Commodore veya C64 isimlerini kullanan yaklaşık 300 ticari site vardır. Tulip, Commodore isminin izinsiz kullanımına izin vermeyecektir. Ironstone ve Tulip, Commodore kullanıcılarını resmi C64 portalına katılmaya davet etmektedir. Bu ortaklık sonucu, Ironstone, resmi C64 oyunlarını ve portalını, bir ücret karşılığında kullanıcıların hizmetine sunacaktır. Bu portalın amacı, devasa sayıdaki C64 kullanıcısı birleştirmek, yeni resmi C64 emülatörünü farklı yazılım ve donanım formatlarına uyumlu olarak piyasaya sunmak, yeni oyunların yanında ünlü klasikleri ve Commodore markalı ürünleri satışa sunmaktır. Tulip, bu portal sayesinde, ilerleyen aylarda resmi C64 emülatörünü kullanabilen, Commodore markalı yeni donanım ürünlerini piyasaya sunacaktır.” Bu açıklama C64 kullanıcıları arasında büyük yankı uyandırdı. Hatta Türkiye’deki günlük gazetelerin haber sitelerinde bile kendine geniş yer buldu. Kullanıcıların çoğu, özellikle internet sitelerinin kapatılması konusuna büyük tepki gösterdi. Ayrıca 6 milyon kullanıcı ve 300 kadar ticari site olduğu savı da bayağı bir tartışıldı. (Burada bir görüş belirtmekte yarar var: Tulip’in açıklamasının daha işin başında C64 kullanıcılarının sert tepkisiyle karşılaşmasının, Tulip’in insanları hiçe sayarak kesin çizgiler çekmesinden kaynaklandığını düşünüyorum. Bundan başka, Commodore adının scene felsefesine ters bir biçimde ve en önemlisi de C64 scene’ini karşısına alarak ticari amaç için kullanılması, insanlarda ister istemez antipati uyandırdı. Bugün C64’e sahip çıkan kullanıcılar, Tulip’in ortalarda gözükmediği bunca yıl boyunca karşılık beklemeden C64’ü yaşatmış ve C64 ruhunun yaşamasına katkıda bulunmuşlardır.) C64’ÜN YENİ KORUYUCU MELEĞİ İlk açıklamadan sonra kullanıcı gruplarının gösterdiği tepki ve ortalığın tam anlamıyla “birbirine girmesi” üzerine Ironstone yöneticilerinden Darren Melbourne, 15 temmuzda bir İnternet sitesine bazı açıklamalar yaptı: “Yasal işlem yapacağımız kişiler sadece Commodore markasını suistimal edenlerdir. C64 emülatörleri ve oyunları satan büyük firmalar var. Durdurmak istediğimiz insanlar bunlar. Lemon64 gibi yaklaşık 7 yıllık siteleri kapatmak mı? Asla! Lemon64’ü son birkaç yıldır okuyorum ve harika. Fan siteleri mali açıdan problemler yaşıyor. Onlar olmasaydı C64 10 yıl önce ölmüş olurdu. Bizim görevimiz onlara yardım etmektir. Şu anda yapmak istediğimiz son şey düşman edinmek.” Melbourne ayrıca, Ironstone’un C64 logosunu değiştireceğini, ama yeni logonun eskisiyle %90 benzerlik taşıyacağını da söyledi. Ironstone’un C64 ve Commodore’un isim haklarını alması, 16 temmuz günü Ironstone’un resmi İnternet sitesinden yayınlanan bir açıklamayla da duyuruldu. TEPKİLER VE AÇIKLAMALAR... Her ne kadar Ironstone’dan açıklamalar yapılsa da C64 kullanıcılarının, özellikle de Tulip’in yaptığı açıklamaya karşı tepkisi büyüktü ve bitmedi. Commodore Scene dergisinin editörü Allan Bairstow da Retro Mart sitesinde yayınlanan yazısında, yapılan basın bültenlerine tepkisini şu sözlerle gösterdi: “Buna ne demeli: Yaklaşık 6 milyon kişiye hizmet götürmekten bahsediyorlar. Bu sayıyı da nereden bulmuşlar? Dürüst olmak gerekirse C64 scene’i aşırı derecede aktif, ama 6 milyon düzenli veya gerçek kullanıcı olduğundan şüphe ediyorum. (...) Tulip’e bazı tavsiyelerim var çünkü belli ki ne söylediklerinden haberleri yok:
1. C64 scene’inin sırtından kazanılacak para yok, 2. Scene hâlâ var çünkü maliyeti çok az, 3. Herhangi bir copyright yasasını uygulamaya kalkışmayın çünkü hedeflediğiniz insanları kaybetmiş olursunuz.” Bir süre sonra Ironstone’dan Paul Gauge, Allan Bairstow’un sözlerine cevap verdi. Paul Gauge, C64’ün haklarını niye aldıklarına değindi: “Bu kadar parayı C64’ün haklarına ne diye ödedik? Bir firma olarak, hissedarlarımıza karşı gelir oluşturmak gibi bir yükümlülüğümüz var. Fakat bunu, kullanıcıların zaten ücretsiz edindikleri şeyleri ücretli yaparak değil, bir dizi C64 donanım ve yazılım ürünlerini piyasaya sürerek gerçekleştireceğiz. Bunun hem varolan topluluk, hem de yeni nesil kullanıcıların hoşuna gideceğini düşünüyoruz.” Paul Gauge, ayrıca Ironstone’un C64 hakkındaki hedeflerini de açıkladı: “Ironstone’un C64 için iki ana hedefi var: Yeni Commodore 64 ürünleri geliştirerek, varolan sadık Commodore 64 kullanıcılarına hizmet etmek ve Commodore 64 topluluğunu genişletmek. Bunun dışında C64 ve Commodore isimlerini tekrar gündeme getirmek ve daha da geniş bir kitleye Commodore 64 keyfini yaşatabilmek için yeni ürünler geliştirmek.” YENİ LOGOLAR 31 temmuz tarihinde ise Ironstone, merakla beklenen yeni Commodore 64 logolarını tanıttı. Logolar söylendiği gibi bazı ufak tefek değişiklikler dışında hemen hemen aynıydı. Yeni logoları bu sayımızın kapağında da görebilirsiniz. Bu değişiklik Commodore’un iflasından sonra yapılan ilk değişiklik değil. Escom firması da Commodore’u satın aldığı 1995’te logolar üzerinde ufak bir değişiklik yapmış hatta çıkardığı bazı yeni ürünlerin üzerinde bu logoyu kullanmıştı, ama bütün bunlara rağmen bu yeni logo pek tutulmamıştı.
Escom’un Commodore logosu... SONUÇ Peki bundan sonra ne olacak? Kullanıcıların endişe duyduğu konulardan ilki ROM paylaşımının yasaklanması. Tulip’in yaptığı ilk açıklamada yeni ve resmi bir C64 emülatörünün yapılacağı ve satılacağı söyleniyordu. Ama kullanıcıların görüşü C64’ün çok zor emüle edilebilen bir makine olduğu ve bir emülatör yazmak için uzun zaman gerektiği yönünde. Gerçekten de VICE ve CCS64 gibi emülatörler, geçen onca zamandan sonra bugün bile hâlâ bazı aksaklıklar yaşayabiliyorlar. İkinci bir soru işareti ise merakla beklenen CommodoreOne konusunda geliyor. Aslında Jeri Ellsworth ve Jens Schönfeld, Tulip ile önceden bir iletişim kurmuşlar. Ama Jens Schönfeld’in söylediğine göre konuşmalar daha başlamadan sona ermiş. Eğer Tulip ve Ironstone isim hakkı doğrultusunda yasal yollara başvururlarsa, CommodoreOne projesi için sıkıntı başgösterebilirdi. “Dİ” diyoruz çünkü insanların CommodoreOne demesine rağmen projenin resmi adı “C-One” (Reconfigurable Computer). Bu yüzden CommodoreOne konusunda endişelenmeye (en azından şimdilik) gerek yok. Şu anda sadece C-One’ı C64’e çevirmek için kullanılacak Compact Flash kartındaki yazılım için lisans ücreti istenebilir. Commodore veya C64 ismini kullanan sitelerin kapatılması konusu da en çok tepki çeken konulardan biriydi. Darren Melbourne’ün Lemon64 hakkında söylediklerini yukarıda yazmıştık. Benzer bir şekilde Paul Gauge da “Ironstone’un, C64’ü ticari amaçlarla kullanan siteler hakkında yasal yollara başvurmadan önce, ortak hareket etmeyi daha uygun bulduğunu; ticari amaçlı olmayan siteleri ise kapatmak veya engellemek gibi bir niyeti olmadığını” söyledi. Tulip ve Ironstone’un yeni Commodore 64’ler üretmesi ise şu an için uzak bir ihtimal gibi duruyor. Nedeni ise C64 ve SID/VIC çipleri gibi diğer Commodore donanımlarının patentlerinin Tulip’in değil, Gateway’in elinde bulunması. Ayrıca C64 çiplerinin sahip olduğu teknoloji çok eski olduğundan, onları tekrar üretecek sistemi kurmak çok pahalıya patlayabilir. Aynı şekilde ROM’ların hakları da Gateway’in elinde. Ancak bu konuda fazla bir bilgi olmadığından ve basın bültenlerinde veya diğer haberlerde de Gateway’in adı geçmediğinden ne olacağı şimdilik merak konusu... Tulip’in kurduğu “Commodore Portalı” ise www.commodore.net adresinde açıldı. Site şu an için boş. Eğer Ironstone’a görüşlerinizi bildirmek isterseniz info@ironstonepartners.com adresine yazabilirsiniz. Önerilerinizi de c64ideas@ironstonepartners.com adresine yollayabilirsiniz. Ironstone yetkilileri, ilk açıklamanın yapıldığı günden bu yana aldıkları olumlu/olumsuz tepki ve eleştirilerin sayısından oldukça memnun.