VIP PROFESSIONAL

• Ofis programları

Amiga'nın ilk çıkan iş programlarından biri olan Vip Professional, özellikle PC türündeki bilgisayar kullanıcılarının yabancı olmadığı LOTUS programının Amiga versiyonu. Bunu rahatlıkla söylüyorum, zira her iki programı da kullanmış bir kişi olarak bunun kıyaslamasını rahatlıkla yapabiliyorum. Öyle ki, mouse kullanımı gibi Amiga özelliklerinin hiçbirini bu programda kullanmak mümkün değil. Bu Amiga kullanıcılarının çoğu için hiç de cazip değil, hatta bir dezavantaj. Ama LOTUS kullanımını bilen ve sonradan Amiga kullanmaya başlayanlar için çok büyük bir rahatlık. Üstelik Amiga'nın tüm özelliklerini kullanan, aynı amaçla hazırlanmış VIP PROFESSIONAL dışında bir sürü başka program da mevcut.

LOTUS programını tanıyanlar bilirler, ama bu tür programları hiç kullanmamış olanlar için programın ne amaçla kullanılabileceğinden biraz bahsedelim. Vip Professional, bir çalışma tablosu (Worksheet) programıdır. Şirketlerde bütçe ve raporlamada kullanılan formları bilirsiniz. İşte VIP programı da size bu tür formlar hazırlayabileceğiniz bir çalışma tablosu sunar. Bu tabloda büyük şirket bütçeleri ve mali raporlar hazırlayabileceğiniz gibi, kendi özel bütçenizi de oluşturabilirsiniz; üstelik tüm hesaplamaları programa yaptırmak suretiyle. Hazırladığınız tabloların belirli sınırlar (range) içinde kalan bölümlerini (bunlardan "sınırlanmış alan" diye bahsedeceğiz) istediğiniz yere taşıyarak ya da aynı sınırlanmış alanın (range) bir kopyasını bir başka bölüme aktararak, bir kez daha yazmak zorunluluğundan kurtulabilir; isterseniz hazırladığınız tablodan grafikler çizdirebilirsiniz.

Bu yazımızda sizlere bu programın kısa bir tarifini ve kullanımını anlatacağız. Amacımız programla ilgilenen kişiler için, program kullanımını kolaylaştırmak.

ÇALIŞMA TABLOSU: Program yüklendiğinde, ekrana kullanabileceğiniz serbest RAM miktarını bildiren bir mesaj penceresi açılır. Bu penceredeki RAM miktarı, sadece makinanızın kapasitesi ile ilgilidir. Yani Amiga'nızın RAM miktarı ne kadar fazla olursa, burada verilen kullanılabilecek RAM miktarı o oranda artar. Bu uyarı program kullanımı için mouse kullanacağınız son yer. Onaylanıp geçildiğinde, "VIP PROFESSIONAL" programının giriş ekranı görüntülenerek geçiş için bir tuşa basmanızı bekler. Klavyeden herhangi bir tuşa basılarak programın ana çalışma tablosunun görüntülenmesi sağlanır.

Çalışma tablosu, harfler ile etiketlenmiş sütunlar ve sayılarla ifade edilen satırlardan oluşur. Vip Professional programının çalışma tablosu, tıpkı LOTUS'ta olduğu gibi, A'dan IV sütununa, 1'den 8192 satırına kadar uzanır. Satır ve sütunların çakıştığı her alan "HÜCRE" olarak bilinir ve ok tuşları ile hareket eden uzun parlak şerit şeklindeki "Hücre Göstergeci" kullanılarak hücreler arasında geçiş yapılır. Hücre göstergecinin bulunduğu hücrenin adı, ekranın sol üst köşesindeki başlıkta görünür. Hücreler birbiri ile çakışan sütun ve satır isimleri ile anılır. Yani çalışma tablosunun ilk hücresi "A1", son hücresi de "IV8192" olarak tanımlanmıştır. Hücrelerin birkaç sütun ve satırdan oluşan bölümleri, sınırlanmış alan olarak belirlenip bir isim verilerek belirtilebilir.

Üstte hücre isminin bulunduğu bölüm, "Komut Paneli" olarak kullanılır ve bilgi girişleri, komutlar buradan verilir. Buraya yapılan her bilgi girişi, hücre göstergecinin üzerinde bulunduğu hücreye aittir, istenen hücreye istenen bilgi veya fonksiyon girişi yapıldıktan sonra, RETURN tuşuna basarak ya da ok tuşları ile hücre göstergeci diğer bir hücreye atlatılarak, bilgi girişinin hücreye transferi sağlanabilir.

Ekranın sağ üst köşesinde içinde bulunduğunuz modu gösteren bir mesaj vardır. Bu mesaj "READY" durumunda, yani hazır modunda iken istediğiniz işlemleri yapabilirsiniz. Programın herhangi bir işlem yapması esnasında kullanımınıza bir süre ara vermeniz gerekir. İşte bu sırada mesaj "WAIT" yani bekleme modunda olduğunuzu belirtir. Çalışma tablosunda yaptığınız işleme uygun çeşitli modlar vardır. Bunlara yazımız içinde yeri geldikçe değineceğiz.

Vip Professional, tablo ile çalışırken kullanacağınız bir "MENÜ"ye sahiptir. Bu menü, READY modunda iken klavyedeki "/" tuşuna basıldığında ekranın üstündeki komut panelinde yerini alır. Bu işlem yapıldığında, çalışma modu "MENÜ" olarak değişir. Menü seçenekleri arasında kursor'u hareket ettirmek için yine ok tuşları kullanılabileceği gibi, seçeneğin baş harfine basarak kursor'u doğrudan seçeneğin üzerine yerleştirmek de mümkündür. Kursor istenen seçeneğin üzerinde iken, RETURN tuşuna basarak seçim yapılır.

KLAVYENİN KULLANIMI: [OK TUŞU] Hücre göstergecini istenen yönde bir yan hücreye atlatır.

[SHIFT] + [OK TUŞU] Hücre göstergecini bir önceki ya da bir sonraki sayfaya atlatır. [TAB] Sağdaki sayfaya geçişi sağlar. [SHIFT] + [TAB] Soldaki sayfaya geçişi sağlar. [HELP] Hücre göstergeci A1 hücresine gider. [AMIGA] + [HELP] Hücre göstergeci Çalışma tablosunun sağ altındaki son hücreye gider. [ALT TUŞU] + [HARF] Hazırlanmış bir makro'yu çalıştırır. (Yalnız VIP için geçerli) [CTRL] + [DEL] Data girişini keser ve READY moduna geri döner. [DEL] Hücre göstergecinin altındaki girişleri siler. [ESC] Yapılan bilgi girişini ya da alt menüyü geri alır. (İptal) [SAĞ A] + [OK TUŞU] Hücre göstergecini o anki tablo girişlerinin ya da boş bir blokun sonuna atlatır. [SHIFT] + [HELP] Kayma kilidini koyar.

FONKSİYON TUŞLARI: [F1]-Help: Yardım bölümüne girer. [F2]-Edit: Edit (düzeltme) moduna giriş ve çıkışı sağlar. [F3]-Name: O anda mevcut sınırlanmış alanların (range) isimlerinin listesini verir. [F4]-Absolute: Hücre bilgilerinin mutlak değerini alır. [F5]-GoTo: Hücre göstergecini belirli bir hücreye atlatmak için kullanılır. [F6]-Window: Hücre göstergecini bir pencereden diğerine atlatmak için kullanılır. [F7]-Query: Son yapılan "Data Query" işlemini tekrarlar. (Yalnız VIP'te) [F8]-Table: Son yapılan "Data Table" işlemini tekrarlar. (Yalnız VIP'te) [F9]-Calculate: Bir çalışma tablosunun yeni baştan hesaplanmasını sağlar.

[F10]-Graph: En son yapılan tanımlamaları kullanarak bir grafik görüntüler. DATA GİRİŞLERİ: Datalar (yani veriler) bir etiket ya da değer formunda girilebilirler. Etiketler, çalışma tablosundaki başlıklar ve diğer statik bilgiler için kullanılan yazıları içerir. Değer, sayı ve formül içerebilir. Data girişi sırasında [Esc] ya da [Ctrl] + [Del] tuşlarına basarsanız, READY moduna geri dönersiniz. [Return] tuşuna basmak, data girişini çalışma tablosuna aktaracaktır. Data yazımı sırasında bir hata yapılmışsa, EDIT moduna girilebilir.

ETİKETLER: Sayı değerleri dışında girilen yazı karakterleridir. Her etiket; bir harf, bir etiket öneki ya da önek olarak kullanılmamış bir noktalama işareti ile başlar. Bir etiket öneki, etikete özel anlamlar ekler ya da karakterlerin etiketlerde değer gibi kullanılmasına izin verir. Programda, herhangi bir değişiklik yapılmadıkça, "Worksheet Global Label-prefix" ve "Range Label-prefix" kontrolleri tanımlıdır. Bu deyimler MENÜLER bölümünde açıklanacak. Ancak şu anda bunların çalışma tablosundaki etiketleri hizalamak için kullanıldığını bilmenizde fayda var.

Etiket Önekleri: ' Sola dayalı " Sağa dayalı ^ Ortada / Etiket hücre içinde tekrarlanacak DEĞERLER: Hücreye girilen bilgi bir değer ise bu; sayıları, operatörleri, hücre bildirimlerini ve tablonuzdaki temel fonksiyonları içerebilir. Değerler şu karakter girişleri ile başlar:

0-9, ., +, -, @, # ve $

Karakterlerin görüntü formatları menüdeki "/Worksheet Global Format" ve "/Range Format" ayarlamaları ile değiştirilebilir. Bunlarla değişik varyasyonlarda hücre düzenlemeniz mümkündür.

FORMÜLLER: Bir formül aşağıda listelenen değerler ve hücre bildirimleri ile fonksiyon (@function) uygulamalarını içerebilir. Örneğin: 3 + B7, @sum (D2..D9), @MAX(T3,B4..T7). Hesaplama kuralları şunlardır:

1. İlk önce parantez içine alınmış gruplar hesaplanır.

2. Öncelik sırası operatörlere göre belirlenir. Bunun anlamı, hangi operatörün önceliği yüksekse onun işleminin önce yapılacağıdır.

3. Öncelikler birbirine eşitse, işlemler soldan sağa doğru yapılır.

Aslında, bütün bu kurallar bilgisayarda yapılan hemen hemen tüm aritmetik işlemlerde geçerlidir. Artı ve eksi işaretleri her formülün başında kullanılabilir. Fonksiyonların formülü ise şöyledir: @FONKSİYON (argüman1, argüman2...) Argümanlar; değer, sınırlanmış alan ya da hücre bildirimi olabilir. FONKSİYON OPERATÖRLERİ VE ÖNCELİKLERİ: Operatör Fonksiyon Öncelik ^ Üs alma 1 - Negatif yapma 2 + Pozitif yapma 2 * Çarpma 3 / Bölme 3 + Toplama 4 - Çıkartma 4 = Eşittir 5 <> Eşit değildir 5 > Büyüktür 5 >= Büyüktür ya da eşittir 5

< Küçüktür 5 <= Küçüktür ya da eşittir 5 #NOT# Mantıksal değil 6 #AND# Mantıksal ve 7 #OR# Mantıksal veya 7 EDİTLEME (DÜZELTME) MODU: Edit modu, yapılan bilgi girişleri esnasında bir hata yapıldığında kullanılır. Hücre göstergeci hatalı bilgi girişi yapılan hücre üzerinde iken, [F2] tuşuna basılarak hatalı bilginin kontrol paneline getirilmesi ile edit moduna geçilir. Yapılacak düzeltme ve değişiklikler bittikten sonra, tekrar [F2] tuşuna basılarak edit modundan çıkılır ve edit moduna girmeden önceki moda geri dönülür. Edit modunda iken kullanabileceğiniz tuşlar ve işlevleri aşağıda listelenmiştir:

[Help] Kursor girişin ilk karakterine [Sağ Amiga] Kursor girişin son karakterine [Tab] Kursor 5 karakter sağa [Shift] + [Tab] Kursor 5 karakter sola [Sağa doğru ok tuşu] Kursor 1 karakter sağa [Sola doğru ok tuşu] Kursor 1 karakter sola [Backspace] Kursor'dan önceki karakteri siler. [Del] Kursor'un altındaki karakteri siler. [Ctrl] + [Del] READY moda dönüş [F2] Orijinal moda dönüş [F9] Formül değişikliği sonucu aktarılır.

FONKSİYONLARIN BİLDİRİLMESİ: @Fonksiyonlar, birtakım işlemlerin kısa zamanda yapılmasını sağlarlar. Bir "@" işareti ile başlarlar. Büyük ya da küçük harf ile yazılabilirler. Fonksiyonları yazarken önemli olan doğru sayıda argüman kullanmaktır. @COUNT (alan)...Sınırlanmış alan içindeki bilgileri sayar. @SUM (alan) ......... Sınırlanmış alandaki bilgileri toplar. @AVG (alan) ......... Sınırlanmış alan üyelerinin ortalamasını bulur.

@MIN (alan)......... Sınırlanmış alandaki en küçük değeri bulur. @MAX (alan) ........ Sınırlanmış alandaki en büyük değeri bulur. @STD (alan).......... Sınırlanmış alan üyelerinin standart sapmasını bulur. @VAR (alan)......... Sınırlanmış alan üyelerinin değişkenliğini bulur. MATEMATİKSEL FONKSİYONLAR: @ABS(değer).......... Mutlak değer hesaplar. @EXP(değer) ...............................Üsse göre değerin artışını verir. @INT(değer)................................. Değerin tamsayı kısmını verir. @LN(değer) ................................ Tabii logaritma hesaplar. @LOG(değer)............................. Ondalık logaritma hesaplar. @SQRT(değer) ............................Değerin karekökünü hesaplar. @MOD(değer-1,değer-2).............Bölme sonucu kalanı bulur. @ROUND ...................................Değeri ondalığa yuvarlar. @COS(açı) ................................. Açının kosinüsünü hesaplar. @SIN(açı) ................................... Açının sinüsünü hesaplar. @TAN(açı)...................................Açının tanjantını hesaplar. @ACOS(açının kosinüsü)...........Açının ark kosinüsünü hesaplar.

@ASIN(açının sinüsü) ................. Açının ark sinüsünü hesaplar. @ATAN(açının tanjantı)............. Açının ark tanjantını hesaplar. @ATAN2(1. değer, 2. değer).......Açının ark tanjantını hesaplar. @PI..............................................Pi değerini hesaplar. @RAND ......................................0.0 ile 1.0 arasında rasgele sayılar üretir. MANTIKSAL FONKSİYONLAR: @TRUE.......................................Her zaman doğru (1) @FALSE .................................... Her zaman yanlış (0) @ISNA(değer)..............................Değer mevcut değilse doğru, diğer durumlarda yanlış @ISERR(değer)........................... Değer tanımlanmaz ise doğru, diğer durumlarda yanlış @IF(koşul,değer1,değer2)........... Koşul doğru ise 1. değeri, diğer durumlarda 2. değeri alır. FİNANSAL FONKSİYONLAR: @FV(taksit, faiz, ödeme sayısı)

Ödenecek yıllık taksitlerin gelecek değerini hesaplar. @PV(taksit, faiz, ödeme sayısı)

Ödenecek yıllık taksitlerin şimdiki değerini hesaplar. @PMT(ana para, faiz, ödeme sayısı)

Her ödemede yapılacak taksit miktarını hesaplar. @IRR(tahmin, taksit ödeme serisi)

Tahmininize dayanarak muntazam aralıklarla ödeme yapılacak meblağ için yaklaşık olarak dahili oranı hesaplar. @NPV(Peşinat, faiz oranı, gelecek para akış serisi)

Para akış serisinin net şimdiki değerini hesaplar.

ÖZEL FONKSİYONLAR: @NA.......................................Mevcut değil (Not Available) sonucu verir. @ERR..................................... Hata(ERR)

sonucunu verir. @CHOOSE(x,değer-seti).........Mantıksal ifadeleri test eder, ya da işlemi kontrol eder.

@HLOOKUP(x,alan,ofset)........Yatay

"TABLE" kontrolü yapar. @VLOOKUP(x,alan,ofset)........Dikey "TABLE" kontrolü yapar. DATABASE FONKSİYONLARI: Yukarıda listelediğimiz fonksiyonlar dışında bir de sadece VIP Professional programında bulunan "DATABASE FONKSİYONLARI" vardır. Bu fonksiyonların formatı: @ fonksiyon(sınırlanmış input-alanı[arg1], ofset[arg2], sınırlanmış kriter-alanı[arg3])

Sınırlanmış alanlarda, alan isimleri kullanılmalı ve mutlak sınırlanmış alanlar içinde formülasyon yapılmalıdır. @DCOUNT(arg1,arg2,arg3...).Seçilen elemanları sayar. @DSUM(arg1,arg2,arg3...) ........Seçilen elemanları toplar. @DAVG(arg1,arg2,arg3...)...........Seçilen elemanların ortalamasını bulur. @DMIN(arg1,arg2,arg3...).......... Seçilen elemanların en küçük değerde olanını bulur. @DMAX(arg1,arg2,arg3...)....Seçilen elemanların en büyük değerde olanını bulur. @DSTD(arg1,arg2,arg3...).......... Seçilen elemanların standart değerini bulur. @DVAR(arg1,arg2,arg3...) ........... Seçilen elemanların değişken değerini bulur. Aşağıdaki fonksiyonlar, seri format ile tarih formatı arasındaki çevrim işlemleri için kullanılırlar. Seri bir tarih ile belli bir tarihten itibaren günleri saydırma hesaplamaları çok kolaylaşır. Bunların sonucu tekrar tarih formatına çevrilebilir. @DATE(Yıl,Ay,Gün)..................Seri formatı tarih formatına çevirir. @TODAY .................................. Bugünün tarihini seri formata çevirir. @DAY(seri-tarih) ...................... Bir seri tarihten takvim gününü verir. @MONTH(seri-tarih) ................. Bir seri tarihten takvim ayını verir. MAKRO KULLANIMI: Makrolar, VIP Professional içinde kendi özel kullanımlarınız için yazabileceğiniz programlardır. Bunlar sayesinde yapabileceğiniz şeylerin sınırı yok: Otomatik dosya yükleme, hesaplama, özel menüler yaratma vs. Makrolar, anahtar sırası ile verilen kullanıcı tanımlı komutlardan oluşur. Değerler, etiketler, fonksiyon ve komutlar içerebilirler. Örneğin: /Wcs15 komutu, hücre göstergecinin bulunduğu hücrenin kolon genişliğini 15 olarak değiştirir. /X komutu ile verilen komut çalıştırılabilir.

1. Makroyu bir etiket öneki ile boş bir hücrede oluşturun.

2. "Range Name Create" ile / (Backslash) ve bir harf kullanarak isimlendirin, örneğin S.

3. Makroyu çalıştırmak için, [Alt] tuşu ile verdiğiniz harfe basın, örneğin [Alt][S].

Makro komutları, aşağıdaki gibi süslü parantezler içine yazılarak girilir: [Up] ................... Bir hücre yukarı [Right] ............... Bir hücre sağa [Home] .............. A1 hücresine atla [PgUp]............... Bir sayfa yukarı [Delete] .............. Silme [Bs] .................... Backspace [Name]............... İsim fonksiyonu [GoTo]............... Adrese yollama fonk. [Query].............. Query fonksiyonu [Calc]................. Hesaplatma fonk. [?]....................... Input (giriş) için [Return] tuşuna basılana kadar bekler. —........................[Return] [Down] .............. Bir hücre aşağı [Left] ................. Bir hücre sola [End] ................. Datanın sonuna atla [PgDn] .............. Bir sayfa aşağı

[Esc]................... İptal [Edit] ................. Edit fonksiyonu [Abs].................. Mutlak değer fonksiyonu [Window]........... Pencere fonksiyonu [Table]............... Table fonksiyonu [Graph].............. Grafik fonksiyonu

Tek-adım (Single-step) modunu (yani yazdığınız programın her bir aşamasında beklemesini sağlayan mod) kullanmak için, [Alt] ve [F1] tuşlarına basılır. Sonraki adıma ilerlemek için herhangi bir tuşa basmak yeterlidir. Tek-adım modundan çıkış için, tekrar [Alt] ve [F1] tuşlarına basmak gerekir. /X KOMUTLARI: /XI—(koşul)— ........... If-Then koşulu kullanımı /\G(yerleşim)— .......... Bir yere gitme ve makroya devam etme /XC(yerleşim)— ......... Bir yere gitme ve bir alt rutini çağırma /XR ........................... Alt rutinden dönüş /XO ............................ Makrodan çıkış /XM(yerleşim)—......... Kullanıcı tanımlı menüyü işletme ve görüntüleme /XL(mesaj)— (yerleşim)—................ /XN açıklamalarına bakın. /XN(mesaj)— (yerleşim)—................ Kontrol panelinde klavyeden girilecek bir etiket (/XL) ya da bir sayıyı (/XN) kabul ederek uyarı görüntüler ve istenen yere yerleştirir.

Sürecek...