AMIGA ve MÜZİK

• Müzik ve ses

MUSICAL INSTRUMENT DIGITAL INTERFACE

AMIGA ve MÜZİK

Bilgisayar firmaları -ticaretin kuralı olsa gerek- standardizasyondan kaçmışlardır. Elbette ki yalnız bilgisayarlar için geçerli değil, tüm ticari mallar için standart dışı olmak karlılık sayılmıştır. Üretici için olumlu olan bu durum, kullanıcı için tabii ki zararlıdır. Fakat dijital müzik için nasıl olduysa 80'li yıllar bir devrime şahit olmuş ve elektrik prizinden sonraki en büyük standart dijital müziğe yansımıştır. Amerikan malı bir sequencer, Japon malı bir modül ile karşılaşınca tanımamazlıktan gelmemekte ve kardeş kardeş anlaşabilmektedir. Sanırım dijital müzik tüketicisi biraz daha şanslıdır. Sonuç olarak bir enstrüman diğerine; "Koçum oradan bana bir La, arkasından da kuvvetli bir Sol çal!" dediğinde karşısındaki makina hiç gocunmadan; "Emrin olur abi!" diyerek önce bir La, arkasından da bir Sol çalabilmektedir. Makinaların nere malı ve ne marka oldukları hiç önemli olmaz ve siz notalarınızı işitirsiniz.

MIDI: Musical Instruments Digital Interface kelimelerinin kısaltılmış halidir. Bu standart sayesinde beğendiğiniz markaları kullanarak istediğiniz sayıda dijital enstrümanı kullanabilir ve tüm bunları da Amiga'nız ile yönetebilirsiniz. Bunun için yapmanız gereken yalnızca bir MIDI ara birimi alarak porta bağlamanızdır. Amiga'nın kendi ses özelliği yalnız başına her zaman sizi memnun etmeyebilir. Özellikle Full-Broadcast çalışmanız gerektiğinde bilgisayarınızın 8-bitlik sample kapasitesi doyurucu olmayabilir. Saniyede işlediği bilgi sayısı yüksek ve 16-bitlik spesifik dijital müzik enstrümanları size Broadcast imkanını sunacaktır. MIDI'li enstrümanlara geçmenin tek yararı da bu değildir. Profesyonel bir klavye ile girdiğiniz notalar sizin daha ustaca besteler yapmanıza olanak tanır. Klavyenin tuşları, parmaklarınızın basıncına göre data yazacak ve parçaya duygu verilmiş olacaktır. Oysa Amiga'nın klavyesinde nota yazarken sözü geçen tuş hassasiyeti söz konusu olmaz. Amiga'nın MIDI müzik programları, kullanılan tracker programlarından da temelde farklılıklar içerir. MIDI yazılımları profesyonel kullanıma çok daha uygundur. Yapmakta olduğunuz dijital kaydı, tipik bir analog kayıt cihazı (evlerimizde olan teypler benzeri) gibi kayıt eder. Yani zamana paralel kayıt sistemini kullanır. Oysa tracker'lar, notaları daha önce belirlenmiş olan kesitler içine alır, bu zaman dilimleri dışına gelen notaları kabul etmezler. Nota kabul görse bile basıldığı ana yazılmaz, o ana en yakın zaman dilimine işlenir. Özü; siz notayı bastığınız anda notanın, quantize'lı (Metronom vuruşlarına karşılık gelen) bir şekilde yazılmasıdır. Bu özellik çekici gelse bile bir takım ritim ve armoni yazılımlarını imkansız kılar, vermek istediğiniz bir takım duyguların da kaybolmasına neden olur. Her şeyden önemlisi işin içinde insan üstü bir zamanlama vardır ve bu da parçanıza yapaylık katabilir. Evet, zamanlama çok iyi olmalıdır ama dünyanın en iyi virtüözleri bile metronom karşısında kusursuz değillerdir. 80'li yıllardan sonra yapılan yarı profesyonel ve tam profesyonel tüm "synth"ler, tüm "dijital piyanolar", tüm "drum machine" dediğimiz davul makinaları ve diğer tüm dijital enstrümanların arkasında ve tabiiki Amiga'nıza bağladığınız MIDI ara biriminde üç tane MIDI soketi vardır. Bunlar; a) MIDI in b) MIDI out c) MIDI thru adlı üç bağlantı yuvasıdır.

MİDİ OUT

MIDI INSTRUMENT 1 MIDI INSTRUMENT 2

Şekil 1

"Midi In" yollanan komutları almak, "Midi Out" komutları yollamak içindir. Yani "MIDI"li iki birim arasında konuşan MIDI out, dinleyen ise MIDI in'dir. (Şekil 1)

MI MIDI INSTRUMENT 1 ——,

IN MIDI INSTRUMENT

MIDI INSTRUMENT 3

"Midi thru" ise MIDI out benzeri olup, dinleyen birim birden fazla olduğunda kullanılır (Şekil 2). Dinleyen birimin birden fazla olması, kimi zaman zamansal gecikmelere sebep olabilir. Bu gecikmelerde "midi thru" devreye girer.

Kaba olarak MIDI bağlantı sistemi budur. Şimdi bir dijital klavyemiz olduğunu farz edelim ve Amiga'mız ile aralarında neler geçebileceği üzerinde duralım.

MIDI OUT IN

MIDI INSTRUMENT

Amiga'nın portuna yerleşen MIDI ara biriminin out'unu klavyemizin in'ine, klavyenin out'unu ara birimimizin in'ine taktıktan sonra (Şekil 3) yapacağımız, kendimize bir MIDI müzik programı seçmek olacaktır. İsteklerimize cevap verecek, kullanım kolaylıkları olan ve bizi yarı yolda bırakmayacak program ne olmalıdır? İşte bu zor bir soru. Nedeni ise her kullanıcının beklentisinin farklı olmasıdır. Müzik yazılımı beğenmek aynen oyun beğenmek gibi kişinin zevkine kalmış bir seçimdir. Bu nedenden dolayı kendini ispatlamış programları denemenizi ve kendinize en uygunu ile çalışmanızı tavsiye ediyorum. "Dr.T-KCS Keyboard Sequencer", "Bars and Pipes Professional", "Music-X", "Promidi Studio" kabul görmüş programlardır. Bununla beraber her ne kadar eski de olsa "Deluxe Music Construction" da başlamak için seçilebilir. Tüm bu programların ortak özellikleri zamansal kayıt yapmalarıdır ama siz illa ki tracker kullanmak istiyorsanız; "Star Tracker", "OctaMed" gibi programlar da bu isteklerinize cevap verebilir. Tracker yazılımları arasında OctaMed her ne kadar diğerlerine göre daha yetenekli olsa da MIDI'nin imkanlarını tam kapasite kullanmanıza imkan vermez. Bu nedenle zamansal kayıt yapan programlar ile çalışmak, bu pahalı aletlere verilen paranın karşılığını almak için gereklidir. Sonuç olarak tabii ki seçim size kalmış. Benim kullandığım program; "KCS Keyboard Sequencer". Tercih etmemdeki nedenler ise çalışma kolaylığı, yazdığınız notalara rahatlıkla sonradan tek tek oynama, MIDI File çevirimi yaparak animasyon ve titling programlarında eşleme yapabilme, son derece başarılı bir şekilde printer çıktısı alma ve benzerleri. Belirttiğim programlar arasında bir tanesinde karar veremezseniz, "KCS" kullanmanızı yürekten tavsiye ederim. Herhangi bir yazılımda karar kıldığınızı farz edelim ve neler yapabileceğimize kaba bir şekilde göz atalım. Mayıs sayısında, tracker programlarının nasıl çalıştıklarını, "Track"ları, "Channel"ları ve benzeri kavramları görmüş ve dijital bir bestenin yapılış yöntemini görmüştük. MIDI programlarında da yöntem farklı değildir.

Channel'larda belirlenen enstrümanlar, track'larda yazmış olduğunuz notalar vardır. Başlangıçta her ne kadar daha karmaşık gözükseler de ortada hiç de karışık bir şey yoktur. Daha önceden Amiga'nız ile müzik yapıyorduysanız ya da Amiga Dergisi'nin Mayıs sayısını okuduysanız MIDI programları ile de rahatça müzik yapabilirsiniz. Yine seçmiş olduğunuz channel'daki enstrüman ile belli bir mezür içinde track'larınızı yazar, o mezürün track'larını birleştirir ve bir Sequence yaratır, son olarak da sequence'leri istediğiniz sıra ile dizerek Song'unuzu tamamlarsınız. Paragraftan da anlaşılacağı gibi basit bir sıralama söz konusudur. 1) Channel'lara Enstrüman seçmek: Toplam olarak 16 channel'ınız vardır ve 16 ayrı enstrüman ayrı ayrı seçilebilir. Örnek olarak; 1 no'lu channel'a piyano, 2 no'lu channel'a bass gitar v.b. Söz konusu ayarlama, klavyenizden yapılır. Sequencer görevini üstlenen Amiga'nız La notasını 1 no'lu channel'dan çal emrini klavyenize gönderdiğinde, 1 no'lu channel'a karşılık gelen piyano enstrümanından 440 Hertz'lik bir ses alırsınız. Yani La notası çalar. Eğer 1 no'lu channel'a hiç bir enstrüman karşılık gelmemişse ses çıkmayacak, bass gitar instrument'ı karşılık gelmişse bir bass gitar La'sı duyacaksınız.

Müzik programı seçmek aynen oyun seçmek gibi kişinin zevkine kalmıştır. Bu yüzden kendisini ispatlamış programları denemenizi ve en uygununu bulmanızı tavsiye ediyorum.

2) Track'larınızı yaratmak: Track'lar, bestenizin ilk yapı taşıdır. Bir mezür track kaydı yapmak için sequencer programından 1. no'lu channel'ı aktif yapın ya da işaretleyin. Aktif yapmak, işaretlemek ya da seçmek kullandığınız yazılıma göre değişse de sonuç olarak o an piyano ile bir kayıt yapmak istiyorsanız 1. no'lu channel'ı kullanacağınızı bilgisayarınıza belirtmek zorundasınız. İşte bu aşamada önemli bir belirleme yapmak zorundasınız. Aynı zamanda bir sound-bank olan klavyenizin MIDI External (Harici) seçeneğini "ON", MIDI internal (Dahili) seçeneğini "OFF" yapmalısınız. Böylelikle channel kullanımı tamamiyle Amiga'nızın emrine verilmiş olur ve birtakım channel problemleri ortadan kalkmış olur. Bu ayarlamalar yapıldıktan sonra kullandığınız programın track menüsünde "REC" ikonu işaretlenir ve mezür boyunca piyanonuzu çalar ve kayıt edersiniz. Örnek olarak bir mezür piyano kaydı yaptığınızı kabul edelim ve "EDIT" seçenekleri ve olanakları ile hatalarınızı giderdiğinizi de buna ekleyelim. Şimdi yaptığınız piyano partisyonu üzerine 2. channel'a karşılık getirdiğiniz bass gitar enstrümanı ile eşlik piyanoya eşlik edelim. Yapacağımız Amiga'dan channel'ı 2'ye getirmek ve bir sonraki track'a kayda girmektir. Burada şunu belirtmeliyim ki kimi yazılımlar bir sonraki track'a otomatik sıçrarken diğerleri bunu sizin belirlemenizi bekler. Bununla beraber yine kimi programlar da track'dan sonra sequence yaratılmasına imkan vermez. Yani Song oluştururken track'ların oluşturduğu sequence'lar sıralanmaz, onun yerine track'lar birbirine eklenir. Söz konusu olan bu yöntem biraz daha kullanımı güçleştirir. Benim kullanmaktaki belki de en büyük nedenim oluşturulan track'ların bir sequence altında toplanabilmesidir. Track'lar bir sequence altında toplanmadıklarında, örnek olarak 100 mezürlük bir şarkıda sizin 100 mezür boyunca piyano çalmanız gerekecektir. Elbette ki track'larınıza mezür, mezür edit ve kayıt yapabilirsiniz ama bu yöntem artık biraz demode sayılabilir. 3) Sequence'lerinizi yaratmak: Bir mezür, ya da dört mezür boyunca çalmış olduğunuz piyano ve bass gitar track'ları ile işiniz bittiğinde bunu artık sequence yapabilirsiniz. Bu işlem de kullanılan yazılıma göre değişir. "All Tracks To Sequence", "Track To Sequence" benzeri seçenekler ile track'larınızı tek bir sequence haline getirebilirsiniz. 4) Song yaratmak: İşin en kolay bölümü budur. Sequence'lerinizi sırası ile dizersiniz. Elbette bunun da yöntemi yazılıma göre değişecektir. Sözü edilen bu dört ana başlık tabii ki MIDI müzik anlayışının oldukça kaba bir açıklamasıdır ama yöntem bundan farklı değildir. Sıralamaya uyarak adım adım ilerlediğinizde, amacınıza uygun ve son derece tatminkar sonuçlar almaya başlayacaksınız. Bu ayki yazıda MIDI'ye yalnızca bir giriş yapmış olduğumuzu da belirtmek gerekir. Bir ay içerisinde basit de olsa bir çok parça yapmanızı diliyorum. Bir sonraki müzik yazımız artık MIDI'nin asıl özelliklerinin, daha doğrusu nimetlerinin anlatılacağı bir yazı olacak. Karşılaşacağınız her türlü sorun için dergimizin adresini biliyorsunuz. Sorularınızı ve önerilerinizi bekliyorum. İkileeceeeee!

BELEN ÜNAL