Bu sayfadaki yazılar
Sayfanın metni
Sayfa 48
Amiga'nın seslerini kullanarak müzik yapanların çoğu "Tracker" denen programları kullanmaktadırlar. Tracker programlar, yazılım için porte ve notasyon bilgisi gerektirmeyenlerdir. Porte ve tracker'ların dışında bir de zaman bazını esas alan Dr.T ve benzeri, midi kullanımı düşünülerek yazılmış programlar vardır. Tracker tipi programlar akademik bilgi almamış insanlar için son derece rahat yazma olanağı tanırlar. İşte bu nedenle ben yeni başlayanlar ve hatta ileri olanlar için bile "Octamed Professional Version 3.00"ı tavsiye ediyorum. Bu programı hem tracker, hem porte bazında yazabilmenizi ve midi sistemini de mümkün olduğunca kullanabilmenizi sağlar. Bunun dışında gene Octamed ile hem sample sesleri hem de synth sesleri kullanabilirsiniz. Şimdi ufak ufak Octamed'in tracker özelliğini kullanarak neyin ne olduğunu incelemeye başlayabiliriz. İnanın ki bu programı anladığınızda tüm diğer programlara da hiç bir yabancılık çekmeyeceksiniz. Octamed'i çalıştırdığınızda ana üç bölüm göreceksiniz. Sağ üst köşede 14 seçeneğin yer aldığı kutucuklar bizim çeşitli menülere geçmemizi sağlar. Seçilen menüler alt tarafta kullanıma sunulur. Program çalıştığında “play” menüsü ile açılır. Alt tarafta ise dört tane sütun durur ki onlar da meşhur Track'lerimizdir. İşe sağ üstteki ondört menüyü kısa kısa tanımak ile başlayabiliriz. (Menülerdeki detaylar, kısa açıklamalardan sonra yazılacak bir örnek şarkıda detayla incelenecektir.) 1. Files: Dosyalar olarak. Bu seçenekte Sample yükleyebilir, yaptığımız besteleri çağırabilir veya kaydedebiliriz. 2. Misc: Bu menü bizim bir takım tercihler yapmamıza yarar. Renklerle oynayabilir, Amiga'mızın hafızasına göre bir takım görsel efektler katabiliriz. Programdan dosya çıkmamız, yani programı terk etmemiz de yine bu menüden sağlanır. 3. Anim Menüsü: Bu menüye bu saçma ismi ben verdim çünkü üstünde bir isim bulunmuyor. Bu seçenek ile parçanın çalınması sırasında track'lerin hareketi sağlanır ya da hareket durdurulur. Hareketin durdurulması bilgisayarınızın clock'dan yani yaptığı işlerden tasarruf anlamına gelir. Hafıza olarak kısıtlı veya hızlandırıcınız yoksa aynı anda birçok işi yapmakta zorlanacağınızdan, müziğinizin çalmasında zamanlama hataları olabilir. 4. Play: Çalma menüsüdür. Aynı zamanda burada parçanın hızını, pattern'lerin (daha sonra açıklanacaktır) bir araya gelerek “song”; yani şarkı oluşturulmasını, seslerin filtrelenme tercihini ve benzerlerini yapabilirsiniz. 5. Volume: Bu menü yazılan track'lerin ayrı ayrı volümlerinin ayarlanmasına yarar. 6. Porte: Burada J.S.Bach'dan bu yana kullanılan akademik müzik yazım menüsüdür, sanırım porte bilgisi olanlar bu yazımı tercih edeceklerdir. Eğer sizlerden bir istek olursa bu tip kullanımı da ileride detaylı bir şekilde inceleyebiliriz. Yine de nota zamanları anlatılırken bir parça üzerinde duracağız. 7. Instrument: Kullanacağınız seslerin menüsüdür. Burada seçebilir, oktavı ile oynayarak kalınlaştırabilir inceltebilir, ton dışı gelen ve kulağınızı rahatsız eden seslerin ince akorlarını yapabilirsiniz. 8. Synth: Bu menüde kendi yapay seslerinizi değiştirebilirsiniz. Unutulmaması gereken bir özellik de synth seslerin hafızada çok az bir yer tuttuğudur. 9. Block: Monitörünüzün altında kalan track'ler ile ilgili ayarlamalar yapabilir, yazdığınız notaları kopyalayabilir, silebilir, yerini değiştirebilirsiniz. 10. Transpose: Transpose menüsü seçtiğiniz şarkının, block'un, track'in, enstrümanın ve diğerlerinin bir oktav yani on iki ses pesleşmesini ya da tizleşmesini sağlar. Aynı işlem seçili olanlar nota kadar pesleşir veya kalınlaşır.
İsterseniz hep
beraber basit bir şarkı yazarak işi pratiğe dökelim
11. Sampled: Bu menüde sample sesler ile oynayabilir, sampler'iniz varsa ses örneklemeleri yapabilirsiniz. 12. Edit: Kayda girmeden önce bu menüden amacınız doğrultusunda ayarlamalar yapabilirsiniz. 13. Range: Block ya da track üzerinde belli bir yeri Amiga'nıza sadece tanımlı (adreslenmiş) yerler üzerinde oynamalar, kopyalamalar ve benzeri işlemler yapmanıza olanak tanır. 14. Slist: Açılımı synth list'dir. Seslerinizin listesi burada bulunur. Evet, yukarıda menüleri kısaca açıkladık. Daha da önce söylediğim gibi, sizlere Octamed programını açıklamak amacında değilim. Verilen tüm müzik programlarında aynıdır. Şekiller, ikonların yerleri değişiktir o kadar. Şimdi isterseniz hep beraber basit bir şarkı yazarak işi pratiğe dökelim. İlk yapmamız gereken şey kanallarımıza enstrümanları teker teker yüklemek. Enstrümanlarımızın bulunduğu disketi sürücümüze taktıktan sonra "Files" seçelim. Disketi okuttuktan sonra (DF0) karışıklık çıkmaması için ilk olarak bir "Hihat" sesi seçelim. Hihat davulca bize metronomu verecek olan ya da simbale karşılık gelir. Sesi seçtikten sonra yukarıdaki "Load Instr" ikonuna klikleyerek seçtiğiniz sesi "1" nolu kanala yüklemiş olursunuz. Yüklenen sesin adı "üsi menüler" ile, arasındaki kanal hizasında belirir (01 Hihat). Mouse'unuzun pointer'ini "01" rakamının birler hanesine yani 1'in üzerine getirip sol tuşla kliklerseniz, bir sonraki kanal karşınıza gelir. Mouse'un sağ tuşu ise bir önceki kanalı çağıracaktır. Bu işlemi Instrument menüsünden de sağa veya sola ok ikonlarına klikleyerek de yapabilirsiniz. Ses yüklemekteki temel yöntem yukarıdaki gibidir. Her sesi yükledikten sonra, bir sonraki kanala yeni sesi yüklemeniz gerekir. Aksi halde hep aynı kanala bir önceki sesi iptal eden sesler vermiş olursunuz. Beraber çalışabilmemiz için şu sıra ile ses yükleyin; 01 Hihat 02 Kros 03 Snare 04 Bass 05 Piano veya benzer melodi çalabilecek bir üst yapı sesi (Gitar, keman, arp vb.) Bu enstrümanlar davul, bas ve solo olarak en basit gruptur. İleride yapacağınız türe göre istediğiniz şekilde genişleyebilirsiniz. Enstrümanlarınızı yükledikten sonra sıra işin kısmına gelir. Bize ilk gerekli olan ritim, daha sonra bas rifi ve en son olarak da melodidir. Bu sıralama her müzisyen için farklı olabilir. Az önce de belirttiğim gibi beraber çalışabilmek için şimdilik sıralama yukarıdaki gibidir. Davulu yazmaya hihat ile başlayacağız. Davulun metronomunu hihat verir. Yazacağımız örnek parça (Song) 4/4'lük olacaktır. İlk olarak 01 nolu kanal Hihat enstrümanında gereklidir. "05" numaralı kanala sesimizi yükledikten sonra sağ tuşla "01"e gelin. Klavyenin tuşlarına basarak simbalinizin tonunu bulun. (Ben "P" tuşunda en uygun simbal sesini buldum.) Enstrümanınız istediğiniz inceliğe geldikten sonra sıra yazıma gelir. İkonlardan Edit seçeneğini kliklediğimizde karşımıza "Editing" menüsü gelir. Burada "Edit On" ikonunu seçtiğimizde artık Amiga'mızın klavyesinden nota yazabiliriz. Hemen "Edit On" ikonunun altında "Spc" ikonu vardır. Bu “space” yani "Boşluk" anlamına gelir. Karşısında parametre olarak da 2 vardır. Biz bu iki değeri ile hiç oynamadan "Spc" ikonunu klikleyelim. Bu ikon sadece bir yazım kolaylığıdır. Siz her notayı girdikten sonra otomatik olarak bir satır atlar. Siz bunu “aşağı Ok” tuşuyla da yapabilirsiniz. İlk Track'a gelin. Kırmızı çerçeve (kursör) Track'daki yatay çizgilerin üstündedir. F6 tuşuna basarak, block yani dört track'ı 000 pozisyonuna getirin. "P" tuşuna basarak birinci track'ınızı simbal ile doldurun. Birer boşlukla E-3'ler yazmış olmalısınız. Burada bir parantez açarak E-3'ün ne olduğunu anlatmalıyım. Çok sesli müzikte, J.S.Bach'dan bu yana toplam 7 tane nota vardır. Bunlar sizin de bildiğiniz gibi Do, Re, Mi, Fa, Sol, La ve Si'dir. Bu sıralama DoMajör gamı olup; C, D, E, F, G, A, B, diye harflere karşılık gelir. Tüm batı dünyası hiç bir zaman Do veya Re yazmaz. Onun yerine C veya D yazar. Harflerin karışık olmasının nedeni ise her zaman ilk nota olan Do'nun eskiden ilk nota olmamasıdır. Eskiden baz alınan nota La idi, eğer La'dan başlarsak, notaların alfabetik sıralaması da düzgün olur.
Klavyeyle gezinmek için ← ve → tuşları.
Sayfa 49
LA Sİ DORE Mİ FA SOL AB GDEF G
Bu basit tabloyu bilmek, inanın gereksiz bir şey değildir. Hangi programla müzik yaparsanız yapın, genel standart budur. Dünyada bir tek bizim ülkemizde "C" "Do" diye öğretilir. Evet, nerede kalmıştık? E'nin yanındaki, yani Mi'nin yanındaki 3 rakamı nedir? 3. üçüncü oktavdan bir nota basmış olduğumuzu gösterir. Rakam 4 olsaydı daha ince, 2 olsaydı daha kalın olurdu. Bu bilgilerden sonra yazdığımız Hihat'i bir dinleyelim. Bunun için "Play" ikonuna klikleyerek “Play” menüsünün açılmasını sağlarız. "Play Block” diyerek yazdığımız hihat döngüsü çalışır. Çıp-çıp-çıp-çıp. Bu çıpçıplara bir kros yazmalıyız. Kros, davuldaki kroskesin kısaltılmışıdır. Bunun için kanalımızı 2'ye geçirerek kros sesini aktif hale getiririz. Şimdi “Edit” menüsünden “edit on"u kapatarak ya da direk "esc" tuşuna basarak track'lere kaydı engellemeliyiz. Bunun nedeni yine kendi zevkimize göre krosun rotasını bulmaktır. Basın klavyenin tuşlarına ve beğendiğiniz bir kros notasını bulun. Ben klavyede "V" tuşuna karşılık gelen A, yani "La" notasını beğendim. Yine "Edit" menüsüne dönerek “Edit On" ikonunu seçin. "Spc"'nin parametresini ise "8" yapın. Böylelikle kroslar 8 vuruşta bir duyulur. Mouse'unuz ile ya da sağa Ok tuşu ile kırmızı çerçeveli kursörü ikinci track'a getirin, F6'ya basarak block'u 000 konumuna getirin ve ikinci track'ı doldurun. İş Snare'leri, yani trampetleri yerleştirmeye kaldı. Bunun için demin ki yöntemleri tekrarlayın. Sadece track'lerden tasarruf etmek için trampetleri, kroslarla beraber aynı track'a yazın. (Krosla trampet üst üste gelmeyeceğinden bir aksaklık kapatın, "Snare" kanalı olan 03'e gelin, tonunuzu bulun vs... Burada karışıklık
Her ne program
Çıkmaması için "Spc" seçeneğini kapatın. Trampetleri, krosların tam gelecek şekilde yazın. Sonuçta bir kros bir trampet gelecektir. Sonucu dinlediğinizde alın size bir davul partisyonu. Sıra geldi bas döngüsünün yazılımına. Bir sonraki track'a geçerek klasik prosedürü uygulayın. Burada Amiga'nın klavyesinde "C" harflerinin yani "C"'ye karşılık geldiğini açıklamak yerinde olur. Bu mantık dahilinde notaların klavyenizdeki
VBNM DORE Mİ FASOLLA Sİ © 06 (64)
DORE Mİ FASOLLA Sİ (C) (D) (8) (8) (A) (B)
Octamed'de kafanızı karıştırmaması gereken bir değişiklik, notalamada B'nin (Si) harfine karşılık (sanırım programcının kaldığı bir durumdur)
Gerekli olan bir diğer müzik bilgisi ise “komalı” seslerdir. Bu da kısaca “Diyez” ya da “Bemol”dür. İkisi de aynı şey olmakla beraber Majör şarkılarda Diyez, Minör şarkılarda Bemol Tracker'lar bu geleneği kırarak sadece diyez ile gösterimde bulunurlar. Diyez; yanına geldiği notanın yarım ses yukarısının kullanılacağı anlamına gelir. Tabloda daha rahat C C# D D# E F F# G G# A A# B
Burada da görüldüğü gibi E ile F arasında ve B ile C arasında yarım ses yani Diyez yoktur. Biz her ne kadar yazacağımız örnek şarkıda komalı ses kullanmayacaksak da, siz kendinizi geliştirirken buna ihtiyaç duyacaksınız. Baslar, genellikle kroslara karşılık gelirler. Tabii ki bu genel bir kural değildir ama işin başında buna uymak daha rahat olmamızı sağlayabilir. Bas için beğendiğiniz bir oktavdan -ki biraz pes olmalıdır (adı üstünde "Bas")- üçüncü Track'a krosların hizasına karşılık gelecek bir şekilde şu notaları yazın; A, E, A, C, A, E, A, C,
Sekiz kros vuruşuna, sekiz bas notası yazdık. Şimdi geriye bir tek melodiyi yazmak kalıyor. Bunun için elimizde bir “Track” kalmış durumda. İşte buraya yazacağınız melodiye ben hiç karışmak istemiyorum. Çünkü yazmış olduğunuz bas rifine çalacağınız üst yapı, diyez kullanmadığınız sürece uyumlu olacaktır ve sizin zevkinize kalmıştır. Fakat melodinizi çalmadan önce alt yapınızı başka paternlere kopyalayarak bir song'dan bahsetmeliyiz. Yazmış olduğumuz track'lerin tümü nasıl block oluyorsa bir block da bir paterne (pattern) karşılık gelir. Pattern'in klasik notasyondaki karşılığı “mezür”dür diyebiliriz. Bir song paternlerden oluşur. Şimdi beraber bir patern açıp, daha önce yazdığımız davul ile bası buralara kopyalamayı görelim. "Block" ikonuna kliklediğinizde karşımıza "Block Menüsü" çıkar. Menünün sol alt ikonu "New Block"dur. Buraya kliklediğinizde yeni bir block açmış olursunuz. Yapacağınız iş, sol üstteki "Block" menüsünden "copy" ikonuna tıklamaktır. Böylelikle yazmış olduğunuz Davul ve Bas'ları hafızaya alırsınız. Shift+aşağı ok tuşu ile yeni açmış olduğunuz patern'i çağırın, copy'lediğiniz notaları buraya "Block" menüsündeki "Paste" ikonu ile yazarsınız. Bu işlemi birkaç kere yaptıktan sonra, "Play" menüsüne geçerek bir "Song" yazma işlemine başlayabilirsiniz. Play menüsünün sol tarafı song oluşturmaya yarar. Sizin ilk yazdığınız pattern "00" ile gösterilmiştir. Daha sonra oluşturduğunuz paternleri "01", "02" gibi ekleyerek şarkınızı meydana getirirsiniz. Her patern diğerinden bağımsızdır, her paternin melodisini farklı yazabilirsiniz. Keyfinize göre bası ve davulu da değiştirebilirsiniz. Evet, her ne program kullanırsanız kullanın, işin temeli anlattığımdan ibarettir. Ben sizlere Octamed değil, elimden geldiğince müzik programlarının temellerini vermeye çalıştım. Bundan sonra da sizlerin isteği doğrultusunda "Amiga ve Müzik" yazıları hazırlayacağım. Sizlerden ricam bana müzikle ilgili her konudaki sorularınızı ve anlatılmasını istediğiniz detayları yazmanızdır. Bana bir şeyler yazmak isteyenler zarflarının arkasına aşağıdakileri yazıp postaneye başvurmalıdırlar.
İstek ve ilgi ile kısa zamanda işin inceliklerine girebilir, küçük ama işlevsel numaralar öğrenebilirsiniz. Hiçbir hata yapmaktan kaçınmayın. Miles Davis'in dediği gibi; “Müzikte yanlış diye bir şey yoktur.”
BELEN ÜNAL