Assembler Kursu

Dr. Ali Özçelik · 64'ler sayı 15, Haziran 1989 · sayfa 24, 25, 26, 27

Assembler

Kursu

MAKİNE KODUNA GİRİŞ Şimdi assembler programını yazdın, RUN et. Ekranda menü olması lazım. 1 tuşuna bas. Ekranda “BAŞLANGIÇ ADRESİ” göreceksin. Bunu cevap olarak C000 yaz ve RETURN'e bas. Şu anda Assembly dili, C000 mevkiine girme pozisyonundasın. Dilinde satır no'ları yok, bunların yerine adresler vardı. C00 bir adrestir. Şu anda Assembly dili bilmiyorsun, bunun için X tuşuna bas ve RETURN'le. Bu seni ana menüye geri gön-

derecektir.

Şimdi 2 tuşuna bas. Ekranda “BAŞLANGIÇ ADRESİ” göreceksin. Bu sefer F301 diye cevap ver. Şimdi kompüter F301 adresinden başlamak üzere, ileriye doğru (F301, F302 vs.) bilgileri ekrana print edecek. Nelerin print edildiğini şu anda anlaman gerekmiyor. Sonra anlıyacaksın. Print'i durdurmak için SPACE tuşuna bas ve öyle tut. Şimdi X tuşuna bas. Tekrar ana menüye döneceksin. Şimdi 7 tuşuna bas. Bu sefer “CODE'UN ADRESİ” göreceksin, FFD2 yaz. Şimdi kompüter FFD2 adresindeki Assembly dilini RUN edecek ve ekrana bazı rakam ve karakterler yazacak. Bu karakterler bir sonraki bölümde incelenecek. Herhangi bir tuşa bas, ana menüye döneceksin. Bundan sonra 8 tuşuna bas ve D tuşuna bas. Bu decimal rakamları girmenizi sağlar, kompüter bunu hexadecimal'e çevirir. Şimdi yine 8 tuşuna bas ve arkasından H tuşuna bas. Şimdi hexadecimal rakam gir, kompüter bunları decimal'e çevirecek. Eğer ana menüye dönmek istiyorsan X tuşuna bas. REGİSTER'LERİ YÜKLEMEK Commodore 64'ün Assembly dilinde 3 ana Register'ı vardır. Bu Register'lar değişken olarak düşünülebilirler. Bunlar: 1) Accumulator (A) 2) X Register 3) Y Register BASIC değişkenlerinin tersine, değişkenler 0-255 (0-FF-Hex.) arasındadır. Register'ı bir değere eşitlemek için, bu değeri yüklemeliyiz. Örnek: Basic'te A'nın değeri 55 ise A=55 yazabiliriz. Assembly dilinde bu “LDA #$37” şeklindedir. Burada LDA 'load A' ve “#$” ise bu sonraki değer ile '$' ise hex. rakam demektir.

A Register'a 37 yüklendi, 55 değil, çünkü rakamları hex. olarak vermeliyiz. 55 decimal = 37 hex. Register'lar değişik metodlar ile yüklenebilirler. Yukarıdaki metoda denir. Daha sonra diğer metodları da anlatacağım. Önce Assembly dili yazmak için Assembler'in nasıl kullanılacağını öğreneceğiz. Assembler'i yükle ve RUN et. 1 tuşuna bas, sonra C000 yaz, kodumuzu C000 adresi ve devamına koyacağız. Şimdi “LDA #$37” yaz ve RETURN'e bas. Cursor tekrar göründüğü zaman RTS yaz. RTS komutu kompüteri tekrar BASIC'e gönderir (RUN olurken). Assembly programının sonunda RTS'yi yazmazsan kompüter BASIC'e dönmez ve donar (CRASH). Yazdığın kod şu şekilde olmalıdır: C000 LDA #$37 C002 RTS Şimdi X tuşuna bas. Asıl menüye dönmelisin. 7 tuşuna bas. Ekranda “CODE'UN ADRESİ” yazısını görmelisin. C000 yaz ve RETURN tuşuna bas. Şimdi kompüter yazmış olduğun Assembly programını RUN edecek ve A register'ini 37 değeri ile yükleyecek. Kompüter Assembly programından döndükten sonra, Register'lerin değerini ekrana dökecek. AR—A Register XR—X Register YR—Y Register SP—Stack Pointer (sonra izah edilecek) Dikkat et A registerinde 37 değeri var, bunu biz yükledik. X ve Y registerleri de yukarıda olduğu şekilde aynı yöntemle yüklenir. Bazı örnekler: C000 LDX #$9A C002 RTS

50 C002 RTS İlk örnekte X registeri 9A ile ve ikinci örnekte Y registeri 50 değeri ile yüklenmiştir. ZERO PAGE: Bunu okumadan önce PEEK komutunu bilmeniz gerekiyor. (Bakınız Programcının El Kitabı sayfa 53) Bundan sonraki direktifler PEEK fonksiyonunu kapsar. Zero page 0-FF kadar verilen adreslere denir. BASIC'te A değişkenini C5 bölgesindeki değere biz eşitlemek istersek 'A=PEEK(197)' yazmalıyız. (197, C5'in decimal yazılışı). Assembly dilinde ise 'LDA $C5'. olmadığına dikkat et (rakam olmadığı için) İşte size A registerinin C5 bölgesindeki değerini gösteren demonstrasyon programı, Programı başlatmak için ana menüdeki 7 tuşuna basmayı unutma. C000 LDA $C5 C002 RTS X ve Y registerleride aynı şekilde yüklenebilir. C000 LDX $D7 C002 RTS C000 LDY $03 C002 RTS Birinci örnekte X registeri D7 ve ikinci örnekte Y registeri 03 ile yüklenmiştir. İNDEXED ADDRESSING (ZERO PAGE): BASIC'te A değişkenini 45+X bölgesine eşitlemek istersen 'A=PEEK(45+X)' yazmalısın. Assembly dilinde karşılığı 'LDA $45,X' şeklindedir. İşte bunu yapacak program: LDA $45,X C002 RTS Bu örnekte eğer X=10 ise A registeri 45+10=55 bölgesindeki değerle yüklenecek. X registeri, Y registeri ile indexli olarak yüklenebilir. Fakat A registeri ile yüklenemez. Şimdiki örnekte X registeri 67 bölgesindeki değer ile yüklenecek, çünki 40+27=67: C000 LDY #$27 C002 LDX $40,Y C004 RTS Y registeride aynı şekilde yüklenebilir. Aşağıdaki programda Y registeri 03 bölgesindeki değeri yüklenir (1+2=3): LDX #$02 LDA $01,X C004 RTS ABSOLUTE ADDRESSING: Zero Page adreslemenin tersine (limitlidir), Absolute adreslemede FFFF kadar figür kullanabilirsin. 0286 bölgesi CURSOR'un halihazır rengini tayin eder. Cursor'un rengini bulmak için A registerine 0286 değerini yükleyebiliriz. İşte bunu yapacak program: C000 LDA $0286 C003 RTS Bu programı çalıştırdıktan sonra cursor'un rengi değişir. Cursor'un rengini değiştirdikçe bu değerinde değiştiğini göreceksin. ABSOLUTE INDEXED ADDRESSING: Bu aşağı yukarı Zero Page adresleme ile aynıdır. A register'i X ve Y register'larını index olarak kullanabilir. Commodore 64 de ekran, 0400 bölgesinden başlar. A registerini ekrandaki ilk karakter ile yüklemek için 'LDA $0400' yazmalısın. Eğer ekrandaki X'inci karakteri yüklemek istersek 'LDA $0400,X'

yazmalıyız. İşte ekrandaki X'inci karakteri yükleme programı: C000 LDX #$09 C002 LDA $0400,X C004 RTS Eğer X'in değerini değiştirirsen A register'i başka bir karakterle yüklenmiş olacaktır. X register'i yukarıdaki metodla da yüklenebilir, fakat Y registerini index olarak kullanmalıdır. INDEXED İNDİRECT ADDRESSING: Sadece A register'i bu adreslemeyi kullanabilir. Daha ileriye 'LOW byte' ve 'HI byte'ın ne anlama geldiğini anlamamız gerekiyor. LOW byte adresin ilk 2 digit'idir. Örnek olarak FEA9 adresinde A9 LOW byte'dır. 764F adresinde ise LOW byte 4F'dir. HI byte adresin ikinci digit'idir. FEA9 adresinde FE HI byte'dır, keza 764F adresinde 76 HI byte'dır. Indexed İndirect Addressing formu şudur: “LDA ($40,X)”. Kompüter bunu gördüğü zaman X'in değerini parantez içindeki sayıya ilave eder. Örnek X=10. Parantezin içi 50 olacaktır. 50 bölgesinin D2'ye eşit olduğunu kabul edelim. Kompüter HI byte'ı 51 bölgesinden alacaktır. (51 bölgesinde FF olduğunu kabul edelim) Kompüter şimdi HI ve LOW byte'lara sahip, böylelikle adres oluşmuştur. Adres FFD2 olacaktır, LOW byte D2 ve HI byte FF'dir. Şimdi A register'i FFD2 bölgesindeki değere sahip olacaktır. Bu komutu kompüterde kullanmadan önce ikinci bir örnek vereceğim. Bu örnekte A bölgesi=43 ve 31 bölgesi de FE'ye eşittir. Bu örnekteki komut 'LDA ($20,X)' olacaktır. 30 bölgesinin LOW byte değeri 43 olacaktır. 31 bölgesinin HI byte değeri ise FE olacaktır, böylece A register'i FE43 bölgesindeki değere sahip olacaktır: C000 LDX #$0B C002 LDA ($20,X) C004 RTS Programı RUN ettiğin zaman A register'inin değeri 0B olacak. Bütün izah etmek istediğim: 2B bölgesi=01, 2C bölgesi=08, ve 0801 bölgesi 0B'ye eşittir. INDİRECT İNDEXED ADDRESSING: Diğerlerinde olduğu gibi bu da sadece A registerinde kullanılabilir. Kullanımda örnek: 'LDA ($78),Y'. Kompüter LOW byte'ı 78 bölgesinden, HI byte'ı 79 bölgesinden alır. Adres oluştuktan sonra Y registerindeki değeri adrese ekler. Eğer 78 bölgesi=56'ya, 79 bölgesi=98'e ve Y register'i de 03'e eşitse şunlar vuku bulur. 78 bölgesinin LOW byte'ı 56, HI byte (79 bölgesi) 98 olacaktır. Adres 9856 olur, fakat bu son adres değildir. Kompüter Y registerinin değerini de toplayarak final adres olarak 9859 olacaktır. 9856+03(Y registeri)=9859. A registeri 9859 adresindeki değerle yüklenecektir. İşte örnek program:

C000 LDY #$03 C002 LDA ($43),Y C004 RTS Yukarıdaki örnekte 43 bölgesi 04'e, 44 bölgesi 02'ye ve 0204 bölgesi 20'ye eşittir. Bundan başka öğreneceğimiz yükleme (load) komutları yok. İşte zamanınızı hesaplamanız için küçük bir test: 64'ün saatinin HI byte'ını A0 bölgesi tutar. MID byte'ı (iki orta digit) A1 bölgesi ve LOW byte'ı A2 bölgesi tutar. Bütün saati bir defada nasıl okuyabilirsin? Bu sorunun bir sürü cevabı vardır, cevaplardan en

İyisi:

CO00O LDA $ A0
C0O02 LDX $ At
CO04 LDY $ A2
Co06 RTS
Sizin programınızda bunlardan biri değilse, önemli
değil, uzun zamanda da olsa çalışır. Eğer programı-

“nız çalışmıyorsa bu bölümü tekrar çalışın.

REGİSTER'LERİ HAFIZADA SAKLAMA Şimdi register'lerin nasıl yüklendiklerini ve onların nasıl değer yüklendiklerini biliyoruz. 3 tane register olduğu için bunları depolamaya ihtiyacımız vardır. BASIC programını üç değişkenle yazabildiğinizi düşünebiliyor musunuz? Bu bölümde register'leri hafızada nasıl saklayacağınızı öğreneceksiniz. Hafızaya yükledikten sonra, onları oradan alıp tekrar registerlere yükleyebilirsiniz. ZERO PAGE ADRESLEME: İlk saklama (depolama) komutu STA ile çalışacağız. Bu A registerini depola demektir. Zero Page kullandığımız registerini 00-FF bölgelerinde depolayabiliriz. Aşağıdaki program A register'ini FB bölgesine depolar: C000 LDA #$80 C002 STA $FB C004 RTS Programı çalıştırdıktan sonra ana menüye dön. Şimdi 4 tuşuna bas. 'DATA DÖKÜMÜ BAŞLANGIÇ ADRESİ' yazısını görmelisin. 00FB yaz ve RETURN'e bas. Kompüter sayıları basmaya başlayacak. Bu rakamlar hafıza bölgesinin değerleridir. Dikkat et ilk sayı FB bölgesindeki 80'dir. X ve Y register'leri de aynı şekilde Zero Page'de depolanabilir. Bunlar için komutlar STX (X registerini depolama) ve STY (Y registerini depolama) İşte herbiri için birer örnek: C000 LDX #$23 C002 STX $FE C004 RTS

$ 00
C002 STY $ CB
RTS
Programı yazdıktan sonra ana menünün 4 üncü
seçeneğiyle kontrol edebilirsiniz.

ZERO PAGE INDEXED ADDRESSING Bu load komutunda olduğu gibidir, bu sefer depoluyoruz. Bu komut A register'ini, X register'ini index olarak kullanır. Örnek olarak 'STA $25,X' şeklindedir. Bu A register'ini 25+X bölgesine yerleştirecektir. (X registeri) : İşte bunu gösterecek program: LDX #$45 C002 LDA #$FF C004 STA $25,X C006 RTS A registeri 6A bölgesine depolanır, çünkü 25+X = 25+45 = 6A'dır. Bu ana menüdeki 4. seçeneği kullanarak kontrol edebilirsin.

X registeri aynı şekilde kendini depolayabilir, yalnız bu sefer Y registerini index olarak kullanmalıdır. İşte herbiri için örnek: C000 LDX #$80 LDY #$05 C004 STX $F0,Y C006 RTS

C002 LDY /&$ 00
C002 LDX FO
COO4 STY $ 11.X
CO06 RTS

Birinci örnekte X registeri F5 bölgesine depolandı, çünkü F0+Y = F0+5 = F5'tir. İkinci örnekte Y registeri 101 bölgesine depolandı, çünkü 11+X = 11+F0 = 101'dir.

ABSOLUTE ADDRESSING Üç register de kendilerini depolamak için absolute adresleme kullanabilirler. Daha önce söylediğim gibi Cursor'ün rengi 0286 bölgesindedir. Bu program 0286 bölgesindeki değeri değiştirmekle kürsörün rengini değiştirecektir.

CO00 LDA /£$ 00
C002 STA $ 0286
Co05 RTS

Yukarıdaki programda olduğu gibi A register'ine değişik değerler vererek cursor'ün rengini değiştirebilirsin. 028A bölgesi tuş tekrarlama içindir. Eğer bu bölgenin değeri 80 e eşitse tuş tekrarlar, yoksa tekrarlamaz. Bu program tuş tekrarlama için X register'ini kullanır. C000 LDX #$80 C003 STX $028A C005 RTS Bu programı denemek için RUN/STOP tuşuyla programı durdur ve herhangi bir tuşa bas. D020 bölgesi ekranın bordür rengini kapsar. Takip eden program Y registerini kullanarak bordür rengini değiştirir. C000 LDY #$00 C002 STY $D020 C005 RTS Y register'inin değerini değiştirerek bordür rengini istediğiniz renge değiştirebilirsiniz. ABSOLUTE INDEXED ADDRESSING Absolute Indexed Adresleme ile depolama sadece A registeri ile yapılabilir. Bu defa A registeri X veya Y registerlerini index olarak kullanabilir. Bu programlar ekran üzerine karakter depolar. Bakalım görebilecekmisiniz: C000 LDX #$29 C002 LDA #$21 C004 STA $0400,X C007 RTS

Co00 LDY #$ Fo
C002 LDA #$ 21
CO04 STA $ 0400.Y

C007 RTS Birinci program ekranın sol üst köşesine, ikinci program ekranın sağ üst köşesine karakter depolar. İkiside çalışır çünki ekran hafızası 0400 bölgesinden başlar. INDEXED ADDRESSING Bu adresleme şeklinide sadece A registeri kullanabilir. Giriş olarak örneğimiz “STA ($32,X)' olsun. Bu girişte X=14 ise, LOW byte 46 bölgesindeki değer (32+14=46) ve HI byte 47 bölgesindeki değer olacaktır. Bundan sonra kompüter A registerini bu bölgede depolayacaktır. İşte örnek program: C000 LDX #$21 C002 STX $FB C004 LDX #$D0 C006 STX $FC C008 LDA #$00 C00A LDX #$01 C00C STA ($FB,X) C00E RTS Bu Assembly programını RUN ettiğin zaman zemin rengi değişecektir. X registerini LOW byte ile yükler. C002: LOW byte, FB bölgesinde saklanır. C004: X registeri HI byte ile yüklenir. C006: HI byte FC bölgesinde saklanır. C008: A registeri 00 ile yüklenir. C00A: X registeri 01 ile yüklenir. C00C: Kompüter LOW byte FB (FA+X) bölgesinden alır, sonra HI byte FC (FB+X+1) bölgesinden alır. Kompüterde D021 adresi oluşur ki bu zemin rengini tutan yerdir. Sonra A registeri rengi değiştirmek için oraya yüklenir, renk siyaha değişir. INDIRECT INDEXED ADDRESSING Bu şekil adreslemeyi yalnız A registeri kullanır. Bu şekil bir önceki adreslemeye benzer, sadece Y registerini index olarak kullanır ve Y registerini adres oluştuktan sonra ilave eder, önce değil.

İşte size ekranın sol üst köşesine karakter depolayan gösteri programı: LDX #$28 STX $FB C004 LDX #$04 C006 STX $FC LDY #$28 C00A LDA #$23 C00C STA ($FB),Y C00E RTS C000: Bu X registerini LOW byte'la yükler. C002: LOW byte FB bölgesinde şimdi depolandı. Şimdi X registeri HI byte'la yüklendi. HI byte FC bölgesinde depolandı. C008: Şimdi Y registeri (index) 28 ile yüklendi. C00A: A registeri 23 ile yüklendi. C00C: Kompüter LOW byte'ı FB, HI byte'ı FC bölgesinden alır. Sonra 0400. adres şekli oluşur, sonra Y ile toplanır ve 0428 olur. A registeri bu adrese saklanır. Bordür rengi D020 ve zemin rengi D021 bölgesinde kontrol edilir. Bu en son saklama komutu idi, öbür konuya geçmeden önce bir test vereceğim. İşte problem: Bordür rengini zemin rengine çeviren bir program yapabilir misin? Cevap: C000 LDA $D021 STA $D020 C006 RTS Yukarıdaki çözüm tek cevap değildir, X ve Y registerleriyle de aynı şeyi yapabilirdik. Cevabınız yüz güldürüyorsa gelecek sayıyı okuyun. Eğer çalışmıyorsa bu sayıyı tekrar çalışmanızı tavsiye ederim.